سينماي ايران بهدنبال چارهجويي
گروه هنر: نمايش فيلمهاي سينمايي در ايامي که نهتنها در ايران بلکه در تمام دنيا، سالنهاي سينما به روي مخاطبانش بسته است، هر روز شکل متفاوتتري را تجربه ميکند. به نظر ميرسد در اين روزها هرگز نميتوان با قطعيت درباره زمان بازگشايي سالنهاي سينما صحبت کرد، چراکه بخش زيادي از رونق سالنها به مخاطبانش وابسته است که آيا اصلا تمايلي به ديدن فيلمها در محيطي که نميتوانند از هر لحاظ به رعايت مسائل بهداشتي آن اعتماد کنند، دارند يا خير؟ در هفتههاي گذشته سينماي ايران هم به فکر چارهجويي براي عبور از اين بحران افتاد. اکران آنلاين فيلمها که تا به امروز تنها دو تجربه را به نامش ثبت کرده است، بسياري را به صرافت انداخته، تا در اين روزها، فيلمهايشان را به گونهاي ديگر براي مخاطبانشان به نمايش بگذارند. «خروج» نخستين تجربه اکران آنلاين سينماي ايران در سال جديد، بسياري را متوجه نقاط قوت و ضعف اين طرح کرد. قاچاق غيرقانوني فيلمهايي که حاضر به حضور در طرح اکران آنلاين ميشود، باز هم بسياري را متوجه نگراني قديمي اهالي سينما کرد.
بعد از قاچاق گسترده فيلم «خروج»، کانون کارگردانان سينماي ايران دستبه کار شد و در نامهاي خطاب به حسين انتظامي، رئيس سازمان سينمايي، قاچاق اين فيلم سينمايي را محکوم کرد. در اين نامه بار ديگر بر لزوم توجه به قانون کپيرايت تأکيد شد: «متأسفيم که قاچاقچيان فرهنگي اينبار فيلم «خروج» ساخته آقاي ابراهيم حاتميکيا را در نخستين ساعات عرضه اينترنتي هدف تاراج خود قرار دادهاند. کانون کارگردانان سينماي ايران ضمن محکومکردن قاچاق اين فيلم خواستار برخورد جدي با سارقان، تکثيرکنندگان و همچنين فروشندگان غيرقانوني آن است. متأسفانه هنوز کپيرايت و حق مالکيت آثار فرهنگي- هنري و بهخصوص محصولات تصويري توسط نهادهاي اجرائي و نظارتي چندان و بهطور جدي به رسميت شناخته نشده و با سارقان آثار و اموال صاحبان اين آثار برخورد ضروري و سخت قانوني نميشود. تا زماني که شرايط اينگونه باشد و ستاد صيانت از محصولات فرهنگي از حالت «فرمايشي» به «اجرائي» درنيايد، وضعيت همين خواهد بود و سرمايههاي مادي و معنوي دستاندرکاران سينما بهسادگي و بهسرعت غارت خواهد شد».
اما همين موضوع عامل مهمي براي تصميمگيري بسياري از اهالي سينما مبنيبر چگونگي نمايش فيلمهايشان خواهد شد. فيلمهايي که به محض موافقت با اکران آنلاين، بايد منتظر بود تا به فاصله چند ساعت آن را بهصورت قاچاق تماشا کرد. با اين حال، به نظر ميرسد نميتوان تجربه اکران آنلاين فيلمهاي سينمايي را تا به اينجا صرفا تجربهاي شکستخورده تلقي کرد. اکران فيلم «طلا» ساخته پرويز شهبازي که در روزهاي ابتدايي پخش اکران اينترنتي است ميتواند بيش از پيش مردم را متوجه اکران آنلاين و سازوکار آن کند و البته تداوم اين طرح و نمايش فيلمها با تنوع و رعايت سليقههاي متفاوت در طولانيمدت نتايج خوبي خواهد داشت.
ياشار نورايي، سينمايينويس، درباره نخستين تجربه اکران آنلاين و تماشاي فيلم «خروج» نوشت: «اگر جريان قاچاق و دانلود غيرقانوني فيلم با تمهيداتي محدود و نظارت شود، جريان جهانيشدن فيلمهاي سينماي ايران تسريع خواهد شد. طبيعي است وقتي فاصله ميان نمايش پردهاي يک فيلم و اکران خانگي آن برداشته شود و در کنار ايرانيهاي داخل کشور، چند ميليون ايراني خارج از کشور هم به فيلم دسترسي داشته باشند. وقتي من نوعي در ايران در گفتوگو با دوستم در خارج، در مورد فيلمي مشترک که همزمان ديدهايم گپ بزنيم، بحث و گفتوگو و تبديلشدن فيلم به سوژه گفتمان راحتتر خواهد شد و با افزودن زيرنويس ميتوان طيف مخاطب فيلمها را وسعت داد. اما استفاده از اين امکانات آدابي دارد که جدا از مسائل قانوني که براي پخش و دانلود غيرقانوني جرم تعيين کرده است، خود استفادهکننده هم بايد مقيد به اصولي باشد که جريان پخش آنلاين را براي صاحب اثر و سرمايهگذار سخت و زيانآور نکند!
سالها دستاندرکاران اين سينما، از شرايط اکران گلهمند بودند. شرايط تبعيضآميز اکران، سلطه گروههاي خاص بر تبليغ و پخش فيلمها که تا مرز مافياييشدن پيش رفته و برگشت اندک سرمايه از اکران، جريان پيچيده توليد و نمايش فيلم در ايران را پيچيدهتر کرده بودند. حال فرصتي پيش آمده که در عين سهولت دسترسي به فيلمها، اگر شکل رسمي و متداول بگيرد و حمايت بيننده را با پول اندکي داشته باشد، در عين فزوني شفافيت، سود بسيار بهتري نصيب فيلمساز و تهيهکننده خواهد. اگر از اين فرصت بتوانيم استفاده کنيم و خودمان با قاچاقيديدن محصولات، همدست انحصارگران اکران نشويم و مناسبات سالم حول آن شکل بگيرد و زيرساخت لازم مثل سرعت اينترنت بهبود يابد و از همه مهمتر، اکران اينترنتي عاملي براي سرکوب سليقه و تبعيد عدهاي فيلم و فيلمساز خاص نشود و نمايش فيلم در سينما را مختص به فيلمهاي متناسب پرده مانند محصولات سهبعدي کنيم، شايد بتوان قدمي رو به جلو برداشت که در سينماي وامانده و بحراني ما، کار کمي نيست».
از سوي ديگر در اين روزها تجربهاي ديگر از سينمارفتن براي مخاطبان فيلمهاي ايراني رقم ميخورد. طرح «سينماماشين» از روز جمعه ۱۲ ارديبهشت ماه کار خود را با نمايش فيلم سينمايي «خروج» در پارکينگ شماره ۳ برج ميلاد آغاز کرد و بايد ديد اجراي اين طرح تا چه حد ميتواند رضايت مخاطبانش را تأمين کند. طبق دستورالعملهاي اين طرح مخاطبان «سينماماشين» بايد بدانند: هر جايگاه متعلق به يک خودرو است و قيمت بليت براي هر خودرو ۴۰ هزار تومان است. نمايش فيلم فقط براي سرنشينان جلو امکانپذير است و سرنشينان عقب امکان تماشاي مناسب فيلم را ندارند. در صورت بارندگي شديد، سانس لغو خواهد شد و بليت شب ديگري در اختيار قرار خواهد گرفت. ماشينهاي شاسيبلند در جايگاههاي عقبتر مستقر خواهند شد. از ورود موتور، ون، وانت و مينيبوس جلوگيري خواهد شد. دربهاي محوطه نمايش فيلم از نيم ساعت قبل از شروع سانس باز خواهند شد. داشتن راديو براي خودروها ضروري است.
اما قطعا اظهارنظرکردن درباره موفقيت يا شکست اين طرح را نيز بايد به روزهاي آينده موکول کرد. اما شنيدهها حاکي از آن است که در هفتههاي آينده شاهد عنوان بيشتري از فيلمهاي سينمايي در فهرست اکرانهاي آنلاين خواهيم بود و شايد بتوان در طولانيمدت، با رفع نواقص اکران آنلاين، موفقيت آن را تضمين کرد و بسياري ديگر از اهالي سينما را موافق پيوستن به اين طرح ديد.
گروه هنر: نمايش فيلمهاي سينمايي در ايامي که نهتنها در ايران بلکه در تمام دنيا، سالنهاي سينما به روي مخاطبانش بسته است، هر روز شکل متفاوتتري را تجربه ميکند. به نظر ميرسد در اين روزها هرگز نميتوان با قطعيت درباره زمان بازگشايي سالنهاي سينما صحبت کرد، چراکه بخش زيادي از رونق سالنها به مخاطبانش وابسته است که آيا اصلا تمايلي به ديدن فيلمها در محيطي که نميتوانند از هر لحاظ به رعايت مسائل بهداشتي آن اعتماد کنند، دارند يا خير؟ در هفتههاي گذشته سينماي ايران هم به فکر چارهجويي براي عبور از اين بحران افتاد. اکران آنلاين فيلمها که تا به امروز تنها دو تجربه را به نامش ثبت کرده است، بسياري را به صرافت انداخته، تا در اين روزها، فيلمهايشان را به گونهاي ديگر براي مخاطبانشان به نمايش بگذارند. «خروج» نخستين تجربه اکران آنلاين سينماي ايران در سال جديد، بسياري را متوجه نقاط قوت و ضعف اين طرح کرد. قاچاق غيرقانوني فيلمهايي که حاضر به حضور در طرح اکران آنلاين ميشود، باز هم بسياري را متوجه نگراني قديمي اهالي سينما کرد.
بعد از قاچاق گسترده فيلم «خروج»، کانون کارگردانان سينماي ايران دستبه کار شد و در نامهاي خطاب به حسين انتظامي، رئيس سازمان سينمايي، قاچاق اين فيلم سينمايي را محکوم کرد. در اين نامه بار ديگر بر لزوم توجه به قانون کپيرايت تأکيد شد: «متأسفيم که قاچاقچيان فرهنگي اينبار فيلم «خروج» ساخته آقاي ابراهيم حاتميکيا را در نخستين ساعات عرضه اينترنتي هدف تاراج خود قرار دادهاند. کانون کارگردانان سينماي ايران ضمن محکومکردن قاچاق اين فيلم خواستار برخورد جدي با سارقان، تکثيرکنندگان و همچنين فروشندگان غيرقانوني آن است. متأسفانه هنوز کپيرايت و حق مالکيت آثار فرهنگي- هنري و بهخصوص محصولات تصويري توسط نهادهاي اجرائي و نظارتي چندان و بهطور جدي به رسميت شناخته نشده و با سارقان آثار و اموال صاحبان اين آثار برخورد ضروري و سخت قانوني نميشود. تا زماني که شرايط اينگونه باشد و ستاد صيانت از محصولات فرهنگي از حالت «فرمايشي» به «اجرائي» درنيايد، وضعيت همين خواهد بود و سرمايههاي مادي و معنوي دستاندرکاران سينما بهسادگي و بهسرعت غارت خواهد شد».
اما همين موضوع عامل مهمي براي تصميمگيري بسياري از اهالي سينما مبنيبر چگونگي نمايش فيلمهايشان خواهد شد. فيلمهايي که به محض موافقت با اکران آنلاين، بايد منتظر بود تا به فاصله چند ساعت آن را بهصورت قاچاق تماشا کرد. با اين حال، به نظر ميرسد نميتوان تجربه اکران آنلاين فيلمهاي سينمايي را تا به اينجا صرفا تجربهاي شکستخورده تلقي کرد. اکران فيلم «طلا» ساخته پرويز شهبازي که در روزهاي ابتدايي پخش اکران اينترنتي است ميتواند بيش از پيش مردم را متوجه اکران آنلاين و سازوکار آن کند و البته تداوم اين طرح و نمايش فيلمها با تنوع و رعايت سليقههاي متفاوت در طولانيمدت نتايج خوبي خواهد داشت.
ياشار نورايي، سينمايينويس، درباره نخستين تجربه اکران آنلاين و تماشاي فيلم «خروج» نوشت: «اگر جريان قاچاق و دانلود غيرقانوني فيلم با تمهيداتي محدود و نظارت شود، جريان جهانيشدن فيلمهاي سينماي ايران تسريع خواهد شد. طبيعي است وقتي فاصله ميان نمايش پردهاي يک فيلم و اکران خانگي آن برداشته شود و در کنار ايرانيهاي داخل کشور، چند ميليون ايراني خارج از کشور هم به فيلم دسترسي داشته باشند. وقتي من نوعي در ايران در گفتوگو با دوستم در خارج، در مورد فيلمي مشترک که همزمان ديدهايم گپ بزنيم، بحث و گفتوگو و تبديلشدن فيلم به سوژه گفتمان راحتتر خواهد شد و با افزودن زيرنويس ميتوان طيف مخاطب فيلمها را وسعت داد. اما استفاده از اين امکانات آدابي دارد که جدا از مسائل قانوني که براي پخش و دانلود غيرقانوني جرم تعيين کرده است، خود استفادهکننده هم بايد مقيد به اصولي باشد که جريان پخش آنلاين را براي صاحب اثر و سرمايهگذار سخت و زيانآور نکند!
سالها دستاندرکاران اين سينما، از شرايط اکران گلهمند بودند. شرايط تبعيضآميز اکران، سلطه گروههاي خاص بر تبليغ و پخش فيلمها که تا مرز مافياييشدن پيش رفته و برگشت اندک سرمايه از اکران، جريان پيچيده توليد و نمايش فيلم در ايران را پيچيدهتر کرده بودند. حال فرصتي پيش آمده که در عين سهولت دسترسي به فيلمها، اگر شکل رسمي و متداول بگيرد و حمايت بيننده را با پول اندکي داشته باشد، در عين فزوني شفافيت، سود بسيار بهتري نصيب فيلمساز و تهيهکننده خواهد. اگر از اين فرصت بتوانيم استفاده کنيم و خودمان با قاچاقيديدن محصولات، همدست انحصارگران اکران نشويم و مناسبات سالم حول آن شکل بگيرد و زيرساخت لازم مثل سرعت اينترنت بهبود يابد و از همه مهمتر، اکران اينترنتي عاملي براي سرکوب سليقه و تبعيد عدهاي فيلم و فيلمساز خاص نشود و نمايش فيلم در سينما را مختص به فيلمهاي متناسب پرده مانند محصولات سهبعدي کنيم، شايد بتوان قدمي رو به جلو برداشت که در سينماي وامانده و بحراني ما، کار کمي نيست».
از سوي ديگر در اين روزها تجربهاي ديگر از سينمارفتن براي مخاطبان فيلمهاي ايراني رقم ميخورد. طرح «سينماماشين» از روز جمعه ۱۲ ارديبهشت ماه کار خود را با نمايش فيلم سينمايي «خروج» در پارکينگ شماره ۳ برج ميلاد آغاز کرد و بايد ديد اجراي اين طرح تا چه حد ميتواند رضايت مخاطبانش را تأمين کند. طبق دستورالعملهاي اين طرح مخاطبان «سينماماشين» بايد بدانند: هر جايگاه متعلق به يک خودرو است و قيمت بليت براي هر خودرو ۴۰ هزار تومان است. نمايش فيلم فقط براي سرنشينان جلو امکانپذير است و سرنشينان عقب امکان تماشاي مناسب فيلم را ندارند. در صورت بارندگي شديد، سانس لغو خواهد شد و بليت شب ديگري در اختيار قرار خواهد گرفت. ماشينهاي شاسيبلند در جايگاههاي عقبتر مستقر خواهند شد. از ورود موتور، ون، وانت و مينيبوس جلوگيري خواهد شد. دربهاي محوطه نمايش فيلم از نيم ساعت قبل از شروع سانس باز خواهند شد. داشتن راديو براي خودروها ضروري است.
اما قطعا اظهارنظرکردن درباره موفقيت يا شکست اين طرح را نيز بايد به روزهاي آينده موکول کرد. اما شنيدهها حاکي از آن است که در هفتههاي آينده شاهد عنوان بيشتري از فيلمهاي سينمايي در فهرست اکرانهاي آنلاين خواهيم بود و شايد بتوان در طولانيمدت، با رفع نواقص اکران آنلاين، موفقيت آن را تضمين کرد و بسياري ديگر از اهالي سينما را موافق پيوستن به اين طرح ديد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.