|

دبیر شورای تحول، ارتقا و بازنگری علوم انسانی انتقاد کرد

شتابزدگی وزارت علوم در بازنگری علوم انسانی

محمدحسین نجاتی: بازنگری در علوم انسانی، در چه مرحله‌ای است؟ پاسخ به این سوال حتی برای متولیان بازنگری سخت و ابهام‌آمیز است. هم‌اکنون، وزارت علوم، دانشگاه علامه طباطبایی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه‌، نهادهای حوزوی، کارگروه‌های شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی و کمیته تحول علوم انسانی و اسلامی شدن دانشگاه‌های کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس هر کدام به نوبه‌ خود آماری از فعالیت‌های خود در حوزه بازنگری در علوم انسانی را ارایه می‌کنند. مدیر کل برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، از پایان تصویب چهار هزار سرفصل جدید خبر می‌دهد. رییس دانشگاه علامه طباطبایی سخن از آغاز بازنگری در رشته‌های کارشناسی ارشد علوم انسانی به میان می‌آورد. حجت‌الاسلام معصومی عضو گروه برنامه‌ریزی علوم حوزه‌ای می‌گوید: رشته‌هایی همچون دانش اجتماعی مسلمین، مدیریت اماکن مذهبی، مالیه و بانکداری اسلامی به همراه 120رشته اسلامی در راستای بازنگری به رشته‌های دانشگاهی اضافه می‌شوند و پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و علوم انسانی ماموریت خود را پایان‌یافته می‌داند. این سرنوشت پروژه بازنگری در علوم انسانی پس از چهارسال است. از طرف دیگر شتابزدگی دانشگاه‌ها و مراکز دولتی برای بازنگری دروس علوم انسانی نگرانی‌هایی را در میان جامعه دانشگاهی کشور و مخاطبان علوم انسانی ایجاد کرده است. نگرانی‌ها از آنجا آغاز می‌شوند که این شتابزدگی چه بر سر منابع درسی در علوم انسانی و شیوه تدریس و کیفیت این دروس می‌آورد. برهمین اساس دبیر شورای تحول و بازنگری علوم انسانی، در گفت‌وگو با «شرق»، ضمن «تایید شتاب‌زدگی» وزارت علوم در بازنگری علوم انسانی می‌گوید: متاسفانه هم‌اکنون شاهد افراط و تفریط‌ها در بحث بازنگری هستیم که به صورت اکادمیک مطلوب ما نیست.

شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی، ایستگاه آخر در بازنگری علوم انسانی به ریاست «غلامعلی حداد عادل» است. در این شورا خروجی فعالیت‌های وزارت علوم و نهاد حوزوی پس از بررسی در کارگروه‌ها باید به تصویب اعضای این شورا برسد. شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی متشکل از 21عضو حقیقی و حقوقی است. بیش از نیمی از اعضای این شورا را روحانیون و اساتید حوزه علمیه تشکیل می‌دهند که سهم اعضای موسسه امام خمینی قم بیش از سایرین است. همچنین چهره‌هایی همچون غلامعلی حداد عادل، حجت‌الاسلام شریعتی رییس دانشگاه علامه طباطبایی، حجت‌الاسلام محمدیان رییس نهاد رهبری در دانشگاه‌ها، حجت‌الاسلام احمد احمدی، رییس انتشارات سمت علوم انسانی، حجت‌الاسلام حمید پارسانیا رییس کمیسیون‌ حوزوی شورایعالی انقلاب فرهنگی و حجت‌الاسلام خسروپناه رییس انجمن حکمت و فلسفه در این شورا حضور دارند. سیدحمید طالب‌زاده دبیر شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی در گفت‌وگو با «شرق» به بیان جزییاتی از اقدامات این شورا در راستای بازنگری در علوم انسانی می‌پردازد.

‌ هم‌اکنون عمده نگرانی جامعه دانشگاهی و مخاطبان علوم انسانی کیفیت بازنگری در علوم انسانی است، این نگرانی چقدر برای شما محلی از اعراب دارد؟

ببینید ساختار شورای تحول وبازنگری در علوم انسانی ساختاری دانشگاهی است. کارگروه‌های ما همه از اعضای دانشگاهی تشکیل شده‌اند و اگر نگرانی‌ای وجود داشته باشد حتما از سوی اعضای کارگروه‌های تخصصی شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی به گوش ما می‌رسد. ما خودمان نیز در دانشگاه‌ها هستیم و البته نگرانی‌های خاص خودمان را نیز داریم.

‌ چه نگرانی‌ای در پروژه بازنگری در علوم انسانی دارید؟

نگرانی عمده ما شتابزدگی است. بازنگری در علوم انسانی پروژه بلندمدتی است و نباید به نتایج کوتاه مدت آن دل بست. به قول آیت‌الله مصباح یزدی بازنگری در علوم انسانی شاید 30سال طول بکشد تا به نتیجه مطلوب برسیم. بر همین اساس ما نگرانیم که فعالان این حوزه دچار شتابزدگی بشوند.

‌ منظورتان وزارت علوم است؟

بله، متاسفانه شاهد این مساله هستیم که وزارت علوم هم اکنون شتابزده عمل می‌کند و به دنبال این است که هرچه سریع‌تر منابعی را به دانشگاه‌ها برای بازنگری در علوم انسانی بفرستد. اما این رویکرد درست نیست. ما در شورای تحول در علوم انسانی به دنبال کار محتوایی، عمیق و علمی در علوم انسانی هستیم، هم‌اکنون 16 کارگروه تخصصی در شورای تحول فعال هستند که هم زیر شاخه‌های علوم انسانی را شامل می‌شوند و هم اعضای آن فعالان دانشگاهی هستند. به همین دلیل خروجی کار وزارت علوم در این شورا پخته‌تر و علمی‌تر می‌شود.

‌ نکته دیگری که باعث افزایش نگرانی‌ها می‌شود این است که هر کدام از نهاد‌هایی که خود را در این پروژه سهیم می‌دانند، آمار‌ها و اطلاعاتی از بازنگری در علوم انسانی ارایه می‌دهند که آشفتگی را در رابطه با نحوه بازنگری ایجاد کرده است، دلیل این آشفتگی‌ها را چه می‌دانید؟

متاسفانه شاهد این مساله هستیم که برخی از مسوولان فعال در حوزه بازنگری در علوم انسانی حتی عقاید شخصی خود را نیز در راستای خروجی بازنگری در علوم انسانی مطرح می‌کنند و شاهد افراط و تفریط‌هایی هستیم. این آشفتگی شاید به دلیل ضعف یا تعدد اطلاع‌رسانی باشد که سعی داریم با متمرکز کردن شیوه اطلاع‌رسانی و برگزاری نشست‌های مشترک میان وزارت علوم و شورا تا حدی اطلاع‌رسانی درست و شفافی را ارایه دهیم.

‌ این اطلاعات و آمارهایی که از خروجی بازنگری در علوم انسانی مطرح می‌شود، بعضا تا حدی پیش می‌رود که برخی عنوان می‌کنند رشته‌های جدید در سال تحصیلی آینده در دانشگاه‌ها اجرا می‌شوند، هم‌اکنون تغییرات به تصویب شورای تحول رسیده است تا اجرایی شوند؟

نه، تاکنون ما مصوبه‌ای مبنی بر اجرای تغییرات در علوم انسانی نداشته‌ایم. طبق قانون تغییرات در سر فصل، عناوین و محتوای دروس باید به تایید ما برسد تا اجرایی شوند، البته برخی از دروس از سوی وزارت علوم به دبیرخانه شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی رسیده است که هم‌اکنون در کارگروه‌های تخصصی در حال بررسی است.

‌ چه رشته‌هایی در حال بررسی است؟

تمرکز ما بیشتر در رشته‌های علوم اجتماعی، علوم سیاسی، روانشناسی و علوم ارتباطات است که کارگروه‌ها در حال بررسی چگونگی تغییرات و روزآمدکردن آنها با توجه به معیار‌های علمی، اسلامی و بومی هستند. از طرف دیگر تغییراتی نیز در فرم و شکل رشته‌ها نیز اعمال می‌شود. مثلا در رشته جامعه‌شناسی و روانشناسی سعی بر این است که در مقطع کارشناسی دیگر زیرگروه‌ها حذف شود و دروس به شکل عمومی تدریس شوند و در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا گرایش‌ها مطرح شوند.

‌ هم‌اکنون بیشترین سهم تغییرات در علوم انسانی مربوط به چه رشته‌هایی است؟

کارگروه‌های ما هنوز در حال بررسی رشته‌ها هستند و الان نمی‌توان با قطعیت میزان تغییرات در رشته‌های علوم انسانی را اعلام کرد اما، تا به امروز بیشترین سهم مربوط به رشته‌های علوم سیاسی، ارتباطات و جامعه‌شناسی است که قطعی نیست و به صورت مقطعی است.

‌در علوم اجتماعی مباحثی همچون نظریه‌های جامعه‌شناسی و علوم سیاسی چه تغییراتی دارند؟

تا آنجایی که مطلع هستم سعی بر این است که نظریه‌های جامعه‌شناسی و علوم سیاسی در یک واحد درسی تجمیع شوند تا آشفتگی این واحد‌ها تا حدودی کنترل شوند.

‌ آقای دکتر نکته‌ای که در رابطه با شورای تحول، ارتقا و بازنگری علوم انسانی مطرح است، سهم بالای حوزویان در این شوراست، دلیل این مساله چیست؟

خب وقتی ما می‌خواهیم علوم انسانی را بر اساس معیار‌های بومی و اسلامی بازنگری کنیم، طبیعی است که سهم حوزویان بیش از سایرین باشد اما روحانیون موجود در این شورا همگی علاوه بر نهاد‌های حوزوی جزو شخصیت‌های دانشگاهی کشور محسوب می‌شوند و در کارگروه‌های تخصصی ما سهم دانشگاهیان به مراتب بیشتر است.

‌ و ظاهرا سهم موسسه امام خمینی قم نیز در این شورا بیشتر از سایر نهاد‌های حوزوی است؟

نه این‌طور نیست و آن قدر محسوس نیست. نماینده این موسسه در شورا حضور دارد و جزو بازوهای مشورتی محسوب می‌شود اما فعالیت‌های نهاد‌های حوزوی بیشتر در حد مشورتی است که با توجه به میزان تولید علوم در این نهاد‌ها طبیعی است.

محمدحسین نجاتی: بازنگری در علوم انسانی، در چه مرحله‌ای است؟ پاسخ به این سوال حتی برای متولیان بازنگری سخت و ابهام‌آمیز است. هم‌اکنون، وزارت علوم، دانشگاه علامه طباطبایی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه‌، نهادهای حوزوی، کارگروه‌های شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی و کمیته تحول علوم انسانی و اسلامی شدن دانشگاه‌های کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس هر کدام به نوبه‌ خود آماری از فعالیت‌های خود در حوزه بازنگری در علوم انسانی را ارایه می‌کنند. مدیر کل برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، از پایان تصویب چهار هزار سرفصل جدید خبر می‌دهد. رییس دانشگاه علامه طباطبایی سخن از آغاز بازنگری در رشته‌های کارشناسی ارشد علوم انسانی به میان می‌آورد. حجت‌الاسلام معصومی عضو گروه برنامه‌ریزی علوم حوزه‌ای می‌گوید: رشته‌هایی همچون دانش اجتماعی مسلمین، مدیریت اماکن مذهبی، مالیه و بانکداری اسلامی به همراه 120رشته اسلامی در راستای بازنگری به رشته‌های دانشگاهی اضافه می‌شوند و پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و علوم انسانی ماموریت خود را پایان‌یافته می‌داند. این سرنوشت پروژه بازنگری در علوم انسانی پس از چهارسال است. از طرف دیگر شتابزدگی دانشگاه‌ها و مراکز دولتی برای بازنگری دروس علوم انسانی نگرانی‌هایی را در میان جامعه دانشگاهی کشور و مخاطبان علوم انسانی ایجاد کرده است. نگرانی‌ها از آنجا آغاز می‌شوند که این شتابزدگی چه بر سر منابع درسی در علوم انسانی و شیوه تدریس و کیفیت این دروس می‌آورد. برهمین اساس دبیر شورای تحول و بازنگری علوم انسانی، در گفت‌وگو با «شرق»، ضمن «تایید شتاب‌زدگی» وزارت علوم در بازنگری علوم انسانی می‌گوید: متاسفانه هم‌اکنون شاهد افراط و تفریط‌ها در بحث بازنگری هستیم که به صورت اکادمیک مطلوب ما نیست.

شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی، ایستگاه آخر در بازنگری علوم انسانی به ریاست «غلامعلی حداد عادل» است. در این شورا خروجی فعالیت‌های وزارت علوم و نهاد حوزوی پس از بررسی در کارگروه‌ها باید به تصویب اعضای این شورا برسد. شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی متشکل از 21عضو حقیقی و حقوقی است. بیش از نیمی از اعضای این شورا را روحانیون و اساتید حوزه علمیه تشکیل می‌دهند که سهم اعضای موسسه امام خمینی قم بیش از سایرین است. همچنین چهره‌هایی همچون غلامعلی حداد عادل، حجت‌الاسلام شریعتی رییس دانشگاه علامه طباطبایی، حجت‌الاسلام محمدیان رییس نهاد رهبری در دانشگاه‌ها، حجت‌الاسلام احمد احمدی، رییس انتشارات سمت علوم انسانی، حجت‌الاسلام حمید پارسانیا رییس کمیسیون‌ حوزوی شورایعالی انقلاب فرهنگی و حجت‌الاسلام خسروپناه رییس انجمن حکمت و فلسفه در این شورا حضور دارند. سیدحمید طالب‌زاده دبیر شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی در گفت‌وگو با «شرق» به بیان جزییاتی از اقدامات این شورا در راستای بازنگری در علوم انسانی می‌پردازد.

‌ هم‌اکنون عمده نگرانی جامعه دانشگاهی و مخاطبان علوم انسانی کیفیت بازنگری در علوم انسانی است، این نگرانی چقدر برای شما محلی از اعراب دارد؟

ببینید ساختار شورای تحول وبازنگری در علوم انسانی ساختاری دانشگاهی است. کارگروه‌های ما همه از اعضای دانشگاهی تشکیل شده‌اند و اگر نگرانی‌ای وجود داشته باشد حتما از سوی اعضای کارگروه‌های تخصصی شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی به گوش ما می‌رسد. ما خودمان نیز در دانشگاه‌ها هستیم و البته نگرانی‌های خاص خودمان را نیز داریم.

‌ چه نگرانی‌ای در پروژه بازنگری در علوم انسانی دارید؟

نگرانی عمده ما شتابزدگی است. بازنگری در علوم انسانی پروژه بلندمدتی است و نباید به نتایج کوتاه مدت آن دل بست. به قول آیت‌الله مصباح یزدی بازنگری در علوم انسانی شاید 30سال طول بکشد تا به نتیجه مطلوب برسیم. بر همین اساس ما نگرانیم که فعالان این حوزه دچار شتابزدگی بشوند.

‌ منظورتان وزارت علوم است؟

بله، متاسفانه شاهد این مساله هستیم که وزارت علوم هم اکنون شتابزده عمل می‌کند و به دنبال این است که هرچه سریع‌تر منابعی را به دانشگاه‌ها برای بازنگری در علوم انسانی بفرستد. اما این رویکرد درست نیست. ما در شورای تحول در علوم انسانی به دنبال کار محتوایی، عمیق و علمی در علوم انسانی هستیم، هم‌اکنون 16 کارگروه تخصصی در شورای تحول فعال هستند که هم زیر شاخه‌های علوم انسانی را شامل می‌شوند و هم اعضای آن فعالان دانشگاهی هستند. به همین دلیل خروجی کار وزارت علوم در این شورا پخته‌تر و علمی‌تر می‌شود.

‌ نکته دیگری که باعث افزایش نگرانی‌ها می‌شود این است که هر کدام از نهاد‌هایی که خود را در این پروژه سهیم می‌دانند، آمار‌ها و اطلاعاتی از بازنگری در علوم انسانی ارایه می‌دهند که آشفتگی را در رابطه با نحوه بازنگری ایجاد کرده است، دلیل این آشفتگی‌ها را چه می‌دانید؟

متاسفانه شاهد این مساله هستیم که برخی از مسوولان فعال در حوزه بازنگری در علوم انسانی حتی عقاید شخصی خود را نیز در راستای خروجی بازنگری در علوم انسانی مطرح می‌کنند و شاهد افراط و تفریط‌هایی هستیم. این آشفتگی شاید به دلیل ضعف یا تعدد اطلاع‌رسانی باشد که سعی داریم با متمرکز کردن شیوه اطلاع‌رسانی و برگزاری نشست‌های مشترک میان وزارت علوم و شورا تا حدی اطلاع‌رسانی درست و شفافی را ارایه دهیم.

‌ این اطلاعات و آمارهایی که از خروجی بازنگری در علوم انسانی مطرح می‌شود، بعضا تا حدی پیش می‌رود که برخی عنوان می‌کنند رشته‌های جدید در سال تحصیلی آینده در دانشگاه‌ها اجرا می‌شوند، هم‌اکنون تغییرات به تصویب شورای تحول رسیده است تا اجرایی شوند؟

نه، تاکنون ما مصوبه‌ای مبنی بر اجرای تغییرات در علوم انسانی نداشته‌ایم. طبق قانون تغییرات در سر فصل، عناوین و محتوای دروس باید به تایید ما برسد تا اجرایی شوند، البته برخی از دروس از سوی وزارت علوم به دبیرخانه شورای تحول و بازنگری در علوم انسانی رسیده است که هم‌اکنون در کارگروه‌های تخصصی در حال بررسی است.

‌ چه رشته‌هایی در حال بررسی است؟

تمرکز ما بیشتر در رشته‌های علوم اجتماعی، علوم سیاسی، روانشناسی و علوم ارتباطات است که کارگروه‌ها در حال بررسی چگونگی تغییرات و روزآمدکردن آنها با توجه به معیار‌های علمی، اسلامی و بومی هستند. از طرف دیگر تغییراتی نیز در فرم و شکل رشته‌ها نیز اعمال می‌شود. مثلا در رشته جامعه‌شناسی و روانشناسی سعی بر این است که در مقطع کارشناسی دیگر زیرگروه‌ها حذف شود و دروس به شکل عمومی تدریس شوند و در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا گرایش‌ها مطرح شوند.

‌ هم‌اکنون بیشترین سهم تغییرات در علوم انسانی مربوط به چه رشته‌هایی است؟

کارگروه‌های ما هنوز در حال بررسی رشته‌ها هستند و الان نمی‌توان با قطعیت میزان تغییرات در رشته‌های علوم انسانی را اعلام کرد اما، تا به امروز بیشترین سهم مربوط به رشته‌های علوم سیاسی، ارتباطات و جامعه‌شناسی است که قطعی نیست و به صورت مقطعی است.

‌در علوم اجتماعی مباحثی همچون نظریه‌های جامعه‌شناسی و علوم سیاسی چه تغییراتی دارند؟

تا آنجایی که مطلع هستم سعی بر این است که نظریه‌های جامعه‌شناسی و علوم سیاسی در یک واحد درسی تجمیع شوند تا آشفتگی این واحد‌ها تا حدودی کنترل شوند.

‌ آقای دکتر نکته‌ای که در رابطه با شورای تحول، ارتقا و بازنگری علوم انسانی مطرح است، سهم بالای حوزویان در این شوراست، دلیل این مساله چیست؟

خب وقتی ما می‌خواهیم علوم انسانی را بر اساس معیار‌های بومی و اسلامی بازنگری کنیم، طبیعی است که سهم حوزویان بیش از سایرین باشد اما روحانیون موجود در این شورا همگی علاوه بر نهاد‌های حوزوی جزو شخصیت‌های دانشگاهی کشور محسوب می‌شوند و در کارگروه‌های تخصصی ما سهم دانشگاهیان به مراتب بیشتر است.

‌ و ظاهرا سهم موسسه امام خمینی قم نیز در این شورا بیشتر از سایر نهاد‌های حوزوی است؟

نه این‌طور نیست و آن قدر محسوس نیست. نماینده این موسسه در شورا حضور دارد و جزو بازوهای مشورتی محسوب می‌شود اما فعالیت‌های نهاد‌های حوزوی بیشتر در حد مشورتی است که با توجه به میزان تولید علوم در این نهاد‌ها طبیعی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.