تلاش پمپئو برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران
فاصله 6 ماهه تا میوهچینی تسلیحاتی از برجام
ایالات متحده آمریکا تنها شش ماه فرصت دارد تا برای انعقاد دوباره تحریمهای تسلیحاتی ایران اقدام کند؛ آنهم ششماهی که بیشترین توانش صرف انتخابات خواهد شد. با این اوصاف، مایک پمپئو، وزیر خارجه و برایان هوک، مسئول کارگروه ایران، روی این موضوع متمرکز شدهاند. طبق برجام، نوامبر 2020 تحریمهای تسلیحاتی ایران طبق قطعنامه 2231 مصوب شورای امنیت، خودبهخود لغو میشود. این در صورتی است که تا آن زمان، ایران از برجام خارج نشود و اقدامی بیش از آنچه تاکنون در راستای رفع محدودیتهای هستهای انجام داده، صورت ندهد. در این صورت، بدون نیاز به تصویب یا هر نوع واکنشی، خرید و فروش تسلیحات به ایران از شمول تحریم خارج میشود.
از همین روزهای آخر آوریل، وزیر خارجه آمریکا از شورای امنیت سازمان ملل خواسته تا تحریم تسلیحاتی ایران را تمدید کند. «مایک پمپئو» گفت: «قبل از آنکه خاورمیانه وارد مسابقه تسلیحاتی جدیدی شود، شورای امنیت تحریم تسلیحاتی ایران را تمدید کند». فارس دراینباره نوشته: «وزیر خارجه آمریکا اوایل اسفند نیز در جلسه کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان آمریکا گفت آمریکا از جامعه ملل خواهد خواست تحریمهای سازمان ملل برای جلوگیری از فروش تسلیحات متعارف به ایران را تمدید کند». طبق یکی از بندهای قطعنامه ۲۲۳۱ که از سال ۲۰۱۶ میلادی اجرائی شد، ایران تا پنج سال از خرید تسلیحات تهاجمی منع شده است. این بند از قطعنامه در اکتبر سال ۲۰۲۰ (مهر ۱۳۹۹) منقضی میشود و پس از آن ایران این امکان را خواهد داشت که از کشورهای خارجی جنگافزار بخرد.
نگرانی یکساله
آبان گذشته، یعنی حدود 11 ماه قبل از زمان موعود لغو تحریمهای تسلیحاتی، پمپئو در ميانه سفر به اسرائيل، از پايانيافتن مدت تحريمهاي تسليحاتي سازمان ملل عليه ايران در سال ۲۰۲۰ ابراز نگراني کرد: «به دليل توافق هستهاي ناقص ايران، تحريم تسليحاتي سازمان ملل درباره ايران، سال آينده پايان مييابد. کشورهايي مانند روسيه و چين ميتوانند به ايران تسليحات پيچيده بفروشند. ايران نيز آزاد خواهد بود تا سلاحهاي پيچيده را به هرکسي بفروشد. اين مسئله رقابت تسليحاتي جديدي را در خاورميانه آغاز ميکند». يک روز بعد از اين موضعگيري، هوک، مشاور ارشد وي نيز با پيامي ويدئويي اين هشدار را تکرار کرد: «يک سال ديگر از امروز، تحريمهاي تسليحاتي سازمان ملل عليه حکومت ايران به پايان خواهد رسيد. ایران قادر خواهد بود تسليحات پيشرفته خريد و فروش کند که به مسابقه تسليحاتي تازه در خاورميانه منجر خواهد شد». وزير خارجه آمريکا پيشتر در نشست شوراي امنيت براي گزارش برجامي دبيرکل سازمان ملل هم به آنچه اکتبر ۲۰۲۰، يعني شش ماه دیگر رخ خواهد داد، اشاره کرده است.
پیش از این، «ولادیمیر ارماکوف»، مدیر اداره کنترل تسلیحاتی و عدم اشاعه وزارت خارجه روسیه، تأکید کرد تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران موقت هستند و اکتبر ۲۰۲۰ منقضی میشوند. ولادیمیر ارماکوف در مصاحبه با اسپوتنیک گفت: «من میتوانم به شما اطمینان بدهم که هیچ رایزنی و بحث رسمی درباره بازنگری در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل وجود ندارد؛ نه در شورای امنیت و نه در هیچ جایگاه دیگری».
توان خرید تسلیحات
آبان گذشته «شرق» در گزارشی دراینباره به این بحث پرداخت که آيا ايران واقعا خواهد توانست از شش ماه آینده خريد تسليحاتي داشته باشد؟ آيا ايران واقعا در فضاي بعد از اين تحريمها میتواند تسليحات بخرد؟ منبعي آگاه در اين زمينه به «شرق» گفت که اتفاقا خريد سلاح بعد از پاييز آينده براي ايران، حتي از خريد دارو هم آسانتر خواهد بود. تجارت اسلحه، تجارت پولسازي است که رفع محدوديتهاي يک مشتري، آنهم در حد و اندازه ايران را پذيرا خواهد بود؛ اما مسئله بعد ديگري دارد که امکان اين تجارت را براي ايران بالا ميبرد؛ تفاوت بخش خصوصي و دولتي در مقابل تحريمهاي يکجانبه.محدوديت ايران در تهيه اقلام مختلف کالا، درحالحاضر به دلیل تحريمهاي يکجانبه ايالات متحده است که نه بر اساس حقوق بينالملل بلکه بر اساس شرطوشروط بازار آمريکا عمل ميکنند؛ اگر شرکتي با ايران تجارت کند، از بازار آمريکا محروم ميشود؛ اما صنعت اسلحه در بسياري از کشورها، صنعتی کاملا دولتي است و در اختيار بخش خاصي از دولت. از ارتشهاي روسيه و چين بهعنوان برجاميهاي نزديک به ايران گرفته تا دستگاههاي نظامي کشورهاي مختلف اروپايي، توليدکنندگان يا متوليان توليد
اسلحه، منفعتي در بازار آمريکايي ندارند که خود، با فاصله بيشترين بودجه نظامي را دارد. به همين مناسبت، عملا تهديد محروميت از بازار آمريکا نيز براي آنها معنايي نخواهد داشت. به همين دلیل و در غياب تحريم سازمان ملل، کساني که ممکن است ايران خواستار خريد امکانات تسليحاتي از آنها باشد، بسيار سادهتر از فروشندگان احتمالي اقلام ديگر ميتوانند در اين حوزه وارد معامله شوند.
آمریکا ناقض قطعنامه شورای امنیت
مجید تختروانچی، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل، در واکنش به درخواست وزیر خارجه آمریکا از اعضای شورای امنیت سازمان ملل، در توییتر نوشت: «این یک تلاش دیگر از سوی ایالات متحده برای انحراف توجهات از تداوم تروریسم اقتصادی این کشور علیه مردم ایران است». وی ادامه داد: «این بار ایالات متحده دارد از شورای امنیت سازمان ملل میخواهد که قطعنامه 2231 خود این شورا را نقض کنند و محدودیتهای تسلیحاتی علیه ایران را ادامه دهند؛ اما ایالات متحده در ترغیب دیگران برای نقض قوانین بینالمللی توفیق نخواهد یافت».
به گزارش ایسنا، میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در وین نیز در واکنش به اظهارات مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا، درباره تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، در صفحه توییترش نوشت: رقابت تسلیحاتی معمولا یکجانبه نیست. [این امر] یک تلاش جمعی است؛ یا در سطح قدرتهای بزرگ یا در سطح منطقه. خطر رقابت تسلیحاتی را بهسختی میتوان با تحریم تسلیحاتی علیه یک کشور از بین برد. این امر مستلزم تلاشهای جمعی از طریق مذاکرات است.
ایالات متحده آمریکا تنها شش ماه فرصت دارد تا برای انعقاد دوباره تحریمهای تسلیحاتی ایران اقدام کند؛ آنهم ششماهی که بیشترین توانش صرف انتخابات خواهد شد. با این اوصاف، مایک پمپئو، وزیر خارجه و برایان هوک، مسئول کارگروه ایران، روی این موضوع متمرکز شدهاند. طبق برجام، نوامبر 2020 تحریمهای تسلیحاتی ایران طبق قطعنامه 2231 مصوب شورای امنیت، خودبهخود لغو میشود. این در صورتی است که تا آن زمان، ایران از برجام خارج نشود و اقدامی بیش از آنچه تاکنون در راستای رفع محدودیتهای هستهای انجام داده، صورت ندهد. در این صورت، بدون نیاز به تصویب یا هر نوع واکنشی، خرید و فروش تسلیحات به ایران از شمول تحریم خارج میشود.
از همین روزهای آخر آوریل، وزیر خارجه آمریکا از شورای امنیت سازمان ملل خواسته تا تحریم تسلیحاتی ایران را تمدید کند. «مایک پمپئو» گفت: «قبل از آنکه خاورمیانه وارد مسابقه تسلیحاتی جدیدی شود، شورای امنیت تحریم تسلیحاتی ایران را تمدید کند». فارس دراینباره نوشته: «وزیر خارجه آمریکا اوایل اسفند نیز در جلسه کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان آمریکا گفت آمریکا از جامعه ملل خواهد خواست تحریمهای سازمان ملل برای جلوگیری از فروش تسلیحات متعارف به ایران را تمدید کند». طبق یکی از بندهای قطعنامه ۲۲۳۱ که از سال ۲۰۱۶ میلادی اجرائی شد، ایران تا پنج سال از خرید تسلیحات تهاجمی منع شده است. این بند از قطعنامه در اکتبر سال ۲۰۲۰ (مهر ۱۳۹۹) منقضی میشود و پس از آن ایران این امکان را خواهد داشت که از کشورهای خارجی جنگافزار بخرد.
نگرانی یکساله
آبان گذشته، یعنی حدود 11 ماه قبل از زمان موعود لغو تحریمهای تسلیحاتی، پمپئو در ميانه سفر به اسرائيل، از پايانيافتن مدت تحريمهاي تسليحاتي سازمان ملل عليه ايران در سال ۲۰۲۰ ابراز نگراني کرد: «به دليل توافق هستهاي ناقص ايران، تحريم تسليحاتي سازمان ملل درباره ايران، سال آينده پايان مييابد. کشورهايي مانند روسيه و چين ميتوانند به ايران تسليحات پيچيده بفروشند. ايران نيز آزاد خواهد بود تا سلاحهاي پيچيده را به هرکسي بفروشد. اين مسئله رقابت تسليحاتي جديدي را در خاورميانه آغاز ميکند». يک روز بعد از اين موضعگيري، هوک، مشاور ارشد وي نيز با پيامي ويدئويي اين هشدار را تکرار کرد: «يک سال ديگر از امروز، تحريمهاي تسليحاتي سازمان ملل عليه حکومت ايران به پايان خواهد رسيد. ایران قادر خواهد بود تسليحات پيشرفته خريد و فروش کند که به مسابقه تسليحاتي تازه در خاورميانه منجر خواهد شد». وزير خارجه آمريکا پيشتر در نشست شوراي امنيت براي گزارش برجامي دبيرکل سازمان ملل هم به آنچه اکتبر ۲۰۲۰، يعني شش ماه دیگر رخ خواهد داد، اشاره کرده است.
پیش از این، «ولادیمیر ارماکوف»، مدیر اداره کنترل تسلیحاتی و عدم اشاعه وزارت خارجه روسیه، تأکید کرد تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران موقت هستند و اکتبر ۲۰۲۰ منقضی میشوند. ولادیمیر ارماکوف در مصاحبه با اسپوتنیک گفت: «من میتوانم به شما اطمینان بدهم که هیچ رایزنی و بحث رسمی درباره بازنگری در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل وجود ندارد؛ نه در شورای امنیت و نه در هیچ جایگاه دیگری».
توان خرید تسلیحات
آبان گذشته «شرق» در گزارشی دراینباره به این بحث پرداخت که آيا ايران واقعا خواهد توانست از شش ماه آینده خريد تسليحاتي داشته باشد؟ آيا ايران واقعا در فضاي بعد از اين تحريمها میتواند تسليحات بخرد؟ منبعي آگاه در اين زمينه به «شرق» گفت که اتفاقا خريد سلاح بعد از پاييز آينده براي ايران، حتي از خريد دارو هم آسانتر خواهد بود. تجارت اسلحه، تجارت پولسازي است که رفع محدوديتهاي يک مشتري، آنهم در حد و اندازه ايران را پذيرا خواهد بود؛ اما مسئله بعد ديگري دارد که امکان اين تجارت را براي ايران بالا ميبرد؛ تفاوت بخش خصوصي و دولتي در مقابل تحريمهاي يکجانبه.محدوديت ايران در تهيه اقلام مختلف کالا، درحالحاضر به دلیل تحريمهاي يکجانبه ايالات متحده است که نه بر اساس حقوق بينالملل بلکه بر اساس شرطوشروط بازار آمريکا عمل ميکنند؛ اگر شرکتي با ايران تجارت کند، از بازار آمريکا محروم ميشود؛ اما صنعت اسلحه در بسياري از کشورها، صنعتی کاملا دولتي است و در اختيار بخش خاصي از دولت. از ارتشهاي روسيه و چين بهعنوان برجاميهاي نزديک به ايران گرفته تا دستگاههاي نظامي کشورهاي مختلف اروپايي، توليدکنندگان يا متوليان توليد
اسلحه، منفعتي در بازار آمريکايي ندارند که خود، با فاصله بيشترين بودجه نظامي را دارد. به همين مناسبت، عملا تهديد محروميت از بازار آمريکا نيز براي آنها معنايي نخواهد داشت. به همين دلیل و در غياب تحريم سازمان ملل، کساني که ممکن است ايران خواستار خريد امکانات تسليحاتي از آنها باشد، بسيار سادهتر از فروشندگان احتمالي اقلام ديگر ميتوانند در اين حوزه وارد معامله شوند.
آمریکا ناقض قطعنامه شورای امنیت
مجید تختروانچی، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل، در واکنش به درخواست وزیر خارجه آمریکا از اعضای شورای امنیت سازمان ملل، در توییتر نوشت: «این یک تلاش دیگر از سوی ایالات متحده برای انحراف توجهات از تداوم تروریسم اقتصادی این کشور علیه مردم ایران است». وی ادامه داد: «این بار ایالات متحده دارد از شورای امنیت سازمان ملل میخواهد که قطعنامه 2231 خود این شورا را نقض کنند و محدودیتهای تسلیحاتی علیه ایران را ادامه دهند؛ اما ایالات متحده در ترغیب دیگران برای نقض قوانین بینالمللی توفیق نخواهد یافت».
به گزارش ایسنا، میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در وین نیز در واکنش به اظهارات مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا، درباره تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، در صفحه توییترش نوشت: رقابت تسلیحاتی معمولا یکجانبه نیست. [این امر] یک تلاش جمعی است؛ یا در سطح قدرتهای بزرگ یا در سطح منطقه. خطر رقابت تسلیحاتی را بهسختی میتوان با تحریم تسلیحاتی علیه یک کشور از بین برد. این امر مستلزم تلاشهای جمعی از طریق مذاکرات است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.