راهیان نور و نمره درس آمادگی دفاعی
شیرزاد عبداللهی
برخورد وزیر و مدیران ارشد آموزشوپرورش با حوادث منجر به فوت و جرح دانشآموزان در مدرسه و اردو از الگوی ثابتی پیروی میکند: 1- عقبنشینی متناسب با فشار افکارعمومی. 2- تقویت و بازیابی تدریجی روحیه. 3- بازگشت به نقطه اول. در حادثه واژگون شدن اتوبوس و مرگ 26 دانشآموز بروجنی اردوی راهیان نور موضع مسوولان آموزشوپرورش بر این اساس بود که اردوی راهیان نور کاملا داوطلبانه است و ربطی به نمره درس آمادگی دفاعی ندارد و اجباری چه نمرهای و چه غیرنمرهای در کار نبوده و نیست... در تایید غیراجباری بودن حضور دانشآموزان در اردوی راهیان نور وزیر آموزشوپرورش گفت: «سال گذشته از یکمیلیون دانشآموز، 27درصد به دلایل گوناگون به اردوی راهیان نرفتند و همه آنها نیز در نمره آمادگی دفاعی، قبول شدند.» وی در گرماگرم حادثه گفت: «اجباری نبودن اردوهای راهیان نور قانون بوده و در کتابچهای به نام قانون اردوها چاپ شده است.» مطابق قانون مسوولیت حفظ جان و سلامتی و امنیت دانشآموزان در مدرسه و اردو با وزارت آموزشوپرورش است. احدی حق ندارد دانشآموز را بدون اجازه مدیر از مدرسه خارج کند و آموزشوپرورش نمیتواند مسوولیت تعلیم و تربیت و حفظ سلامت و امنیت دانشآموزان را چه در مدرسه و چه در اردو از طریق تفاهمنامه و قرارداد به شخص یا مجموعه دیگری واگذار کند. به عبارت دقیقتر اینگونه تفاهمها و قرارها نافی مسوولیت آموزشوپرورش نیست. اکنون با گذشت فقط سه ماه از مرگ 26 دانشآموز دختر اردوی راهیان نور، مدیران ارشد آموزشوپرورش به نقطه اول بازگشتهاند. «حسین هژیری»، معاون پرورشی وزیر آموزشوپرورش هفته گذشته در گفتوگو با «شرق» گفت: «اگر دانشآموزی در این اردوها شرکت نکند، از هشت نمره عملی این آزمون برخوردار نمیشود!» در عرف آموزشوپرورش، اگر بخشی از نمره یک درس را به انجام کار معینی مشروط کنیم، در واقع آن کار را برای دانشآموزان اجباری کردهایم. اجبار وقتی از میان برداشته میشود که دانشآموز مخیر بین انجام دو یا چند گزینه متفاوت باشد و در این مورد خاص بتواند فعالیتهای دیگری را جایگزین سفر راهیان نور کند و تمام نمره خود را بگیرد. هر بار در بحث اردوهای راهیان نور برای پرهیز از سوءتفاهم این نکته را باید توضیح داد که انتقادها معطوف به جنبه ارزشی این اردوها نیست و بازدید دانشآموزان از مناطق عملیاتی، برای آشنایی نوجوانان با سلحشوری و فداکاری رزمندگان دوره جنگ تحمیلی آموزنده و مفید است.
در کشورهای اروپایی هم دانشآموزان را به بازدید موزههای جنگ میبرند تا دانشآموزان با تاریخ کشور خود آشنا شوند. بحث اصلی در اینجا مسایل تکنیکی و مدیریتی برگزاری اردوها و نه محتوای آنهاست. توجه به این نکته ضروری است که سوانح مرگبار و منجر به جرح تاکنون برای اتوبوسهای راهیان نور مناطقی مانند جیرفت، اردبیل، مشهد، شاهرود، سبزوار و اخیرا سیستان و بلوچستان ... اتفاق افتاده که فاصله زیادی با مناطق عملیاتی جنوب دارند. به عنوان مثال دانشآموزان مشهدی برای بازدید از مناطق عملیاتی جنوب مسافتی در حدود 3600 کیلومتر را در مدت یک هفته طی میکنند. پیمودن چنین مسافتی آنهم با ناوگان حملونقل فرسوده و برخی رانندگان بیمبالات در جادههای پرخطر، علاوه بر احتمال تصادف و واژگونی اتوبوس، بسیار خستهکننده است. آقای هژیری وعده میدهد که از این به بعد دانشآموزان را با قطار به اردوی راهیان نور میفرستیم. این پیشنهاد ارزندهای است زیرا ایمنی خطوط ریلی بسیار بیشتر از جادههای کشور است. اما رفت و برگشت یکمیلیون دانشآموز در یک فرصت پنج ماهه یعنی از اواخر مهر تا نیمه اسفند از توان خطوط راهآهن کشور خارج است. در همین ارتباط مدتی پیش سردار سلیمانی، مسوول راهیان نور به خبرآنلاین گفت: «... ظرفیت سامانه ریلی کشور برای این مساله بسیار محدود است، برای مثال روزانه میتوانیم تنها بخشی از این دانشآموزان را از مسیر تهران، تبریز و مشهد به مناطق عملیاتی اعزام کنیم... قرار شد که با حذف واگنهای باربری در برخی خطوط، ظرفیت مسافربری قطارها بیشتر شود». اما سرهنگ خویشاوندی معاون سپاه امام رضا (ع) و فرمانده قرارگاه راهیان نور خراسانرضوی 27مهرماه به روزنامه خراسان گفت: «... به ازای هر قطاری که بخواهند در مسیر خط تهران به اهواز اضافه کنند باید حداقل سه قطار حمل بار و سوخت را از مسیر خارج کنند...». مدیرعامل راهآهن هم گفته است: «ظرفیت ناوگان ریلی کشور محدود است ... امروز اگر کل ظرفیت شبکه ریلی کشور نیز در اختیار کاروانهای راهیان نور قرار گیرد، باز هم تقاضا در این بخش وجود دارد.»توضیح بیشتر در حوصله این یادداشت نیست. در بحث راهیان نور نکاتی که مورد توافق مسوولان و منتقدان است، عبارتند از: 1- دانشآموزان باید با ارزشهای دفاع مقدس و فداکاری رزمندگان جنگ تحمیلی آشنا شوند. 2- اردوهای راهیان نور نباید اجباری باشد و حضور در اردو نباید بر نمره درس آمادگی دفاعی تاثیر بگذارد. 3- مدیران مدارس اولیا را برای امضای رضایتنامه تحت فشار نگذارند. 4- حفظ جان و امنیت دانشآموزان باید در اولویت قرار گیرد. پیشنهاد سازندهای که میتوان مطرح کرد این است که تا فراهم شدن زیرساختهای لازم، سفرهای اردویی خارج از استان متوقف شود و با ایجاد موزه دفاع مقدس و نمایشگاه دایمی آثار جنگ تحمیلی در استانهای شرقی و غربی و شمالی کشور و نمایش فیلم، دانشآموزان را با ارزشهای جنگ تحمیلی و فداکاری رزمندگان آشنا کنیم.
برخورد وزیر و مدیران ارشد آموزشوپرورش با حوادث منجر به فوت و جرح دانشآموزان در مدرسه و اردو از الگوی ثابتی پیروی میکند: 1- عقبنشینی متناسب با فشار افکارعمومی. 2- تقویت و بازیابی تدریجی روحیه. 3- بازگشت به نقطه اول. در حادثه واژگون شدن اتوبوس و مرگ 26 دانشآموز بروجنی اردوی راهیان نور موضع مسوولان آموزشوپرورش بر این اساس بود که اردوی راهیان نور کاملا داوطلبانه است و ربطی به نمره درس آمادگی دفاعی ندارد و اجباری چه نمرهای و چه غیرنمرهای در کار نبوده و نیست... در تایید غیراجباری بودن حضور دانشآموزان در اردوی راهیان نور وزیر آموزشوپرورش گفت: «سال گذشته از یکمیلیون دانشآموز، 27درصد به دلایل گوناگون به اردوی راهیان نرفتند و همه آنها نیز در نمره آمادگی دفاعی، قبول شدند.» وی در گرماگرم حادثه گفت: «اجباری نبودن اردوهای راهیان نور قانون بوده و در کتابچهای به نام قانون اردوها چاپ شده است.» مطابق قانون مسوولیت حفظ جان و سلامتی و امنیت دانشآموزان در مدرسه و اردو با وزارت آموزشوپرورش است. احدی حق ندارد دانشآموز را بدون اجازه مدیر از مدرسه خارج کند و آموزشوپرورش نمیتواند مسوولیت تعلیم و تربیت و حفظ سلامت و امنیت دانشآموزان را چه در مدرسه و چه در اردو از طریق تفاهمنامه و قرارداد به شخص یا مجموعه دیگری واگذار کند. به عبارت دقیقتر اینگونه تفاهمها و قرارها نافی مسوولیت آموزشوپرورش نیست. اکنون با گذشت فقط سه ماه از مرگ 26 دانشآموز دختر اردوی راهیان نور، مدیران ارشد آموزشوپرورش به نقطه اول بازگشتهاند. «حسین هژیری»، معاون پرورشی وزیر آموزشوپرورش هفته گذشته در گفتوگو با «شرق» گفت: «اگر دانشآموزی در این اردوها شرکت نکند، از هشت نمره عملی این آزمون برخوردار نمیشود!» در عرف آموزشوپرورش، اگر بخشی از نمره یک درس را به انجام کار معینی مشروط کنیم، در واقع آن کار را برای دانشآموزان اجباری کردهایم. اجبار وقتی از میان برداشته میشود که دانشآموز مخیر بین انجام دو یا چند گزینه متفاوت باشد و در این مورد خاص بتواند فعالیتهای دیگری را جایگزین سفر راهیان نور کند و تمام نمره خود را بگیرد. هر بار در بحث اردوهای راهیان نور برای پرهیز از سوءتفاهم این نکته را باید توضیح داد که انتقادها معطوف به جنبه ارزشی این اردوها نیست و بازدید دانشآموزان از مناطق عملیاتی، برای آشنایی نوجوانان با سلحشوری و فداکاری رزمندگان دوره جنگ تحمیلی آموزنده و مفید است.
در کشورهای اروپایی هم دانشآموزان را به بازدید موزههای جنگ میبرند تا دانشآموزان با تاریخ کشور خود آشنا شوند. بحث اصلی در اینجا مسایل تکنیکی و مدیریتی برگزاری اردوها و نه محتوای آنهاست. توجه به این نکته ضروری است که سوانح مرگبار و منجر به جرح تاکنون برای اتوبوسهای راهیان نور مناطقی مانند جیرفت، اردبیل، مشهد، شاهرود، سبزوار و اخیرا سیستان و بلوچستان ... اتفاق افتاده که فاصله زیادی با مناطق عملیاتی جنوب دارند. به عنوان مثال دانشآموزان مشهدی برای بازدید از مناطق عملیاتی جنوب مسافتی در حدود 3600 کیلومتر را در مدت یک هفته طی میکنند. پیمودن چنین مسافتی آنهم با ناوگان حملونقل فرسوده و برخی رانندگان بیمبالات در جادههای پرخطر، علاوه بر احتمال تصادف و واژگونی اتوبوس، بسیار خستهکننده است. آقای هژیری وعده میدهد که از این به بعد دانشآموزان را با قطار به اردوی راهیان نور میفرستیم. این پیشنهاد ارزندهای است زیرا ایمنی خطوط ریلی بسیار بیشتر از جادههای کشور است. اما رفت و برگشت یکمیلیون دانشآموز در یک فرصت پنج ماهه یعنی از اواخر مهر تا نیمه اسفند از توان خطوط راهآهن کشور خارج است. در همین ارتباط مدتی پیش سردار سلیمانی، مسوول راهیان نور به خبرآنلاین گفت: «... ظرفیت سامانه ریلی کشور برای این مساله بسیار محدود است، برای مثال روزانه میتوانیم تنها بخشی از این دانشآموزان را از مسیر تهران، تبریز و مشهد به مناطق عملیاتی اعزام کنیم... قرار شد که با حذف واگنهای باربری در برخی خطوط، ظرفیت مسافربری قطارها بیشتر شود». اما سرهنگ خویشاوندی معاون سپاه امام رضا (ع) و فرمانده قرارگاه راهیان نور خراسانرضوی 27مهرماه به روزنامه خراسان گفت: «... به ازای هر قطاری که بخواهند در مسیر خط تهران به اهواز اضافه کنند باید حداقل سه قطار حمل بار و سوخت را از مسیر خارج کنند...». مدیرعامل راهآهن هم گفته است: «ظرفیت ناوگان ریلی کشور محدود است ... امروز اگر کل ظرفیت شبکه ریلی کشور نیز در اختیار کاروانهای راهیان نور قرار گیرد، باز هم تقاضا در این بخش وجود دارد.»توضیح بیشتر در حوصله این یادداشت نیست. در بحث راهیان نور نکاتی که مورد توافق مسوولان و منتقدان است، عبارتند از: 1- دانشآموزان باید با ارزشهای دفاع مقدس و فداکاری رزمندگان جنگ تحمیلی آشنا شوند. 2- اردوهای راهیان نور نباید اجباری باشد و حضور در اردو نباید بر نمره درس آمادگی دفاعی تاثیر بگذارد. 3- مدیران مدارس اولیا را برای امضای رضایتنامه تحت فشار نگذارند. 4- حفظ جان و امنیت دانشآموزان باید در اولویت قرار گیرد. پیشنهاد سازندهای که میتوان مطرح کرد این است که تا فراهم شدن زیرساختهای لازم، سفرهای اردویی خارج از استان متوقف شود و با ایجاد موزه دفاع مقدس و نمایشگاه دایمی آثار جنگ تحمیلی در استانهای شرقی و غربی و شمالی کشور و نمایش فیلم، دانشآموزان را با ارزشهای جنگ تحمیلی و فداکاری رزمندگان آشنا کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.