|

کرونا و استقلال نهادی

حبیب‌الله معظمی

هر شیوع مرگ‌بار ویروسی (میکروبی) جهان‌گستر، بر ابعاد گوناگون حیات جوامع انسانی و زندگی افراد تأثیر گذاشته است.این تأثیر گاه به مرز تغییر رسیده و منجر به دگرگونی‌های عظیم و خرد در جهان و جوامع ملی و منطقه‌ای شده یا به درجه تغییر و دگرگونی نرسیده و در حد همان تأثیر سطحی مانده است.اثرگذاری معطوف به دگرگونی حاصل از شیوع‌های مرگ‌بار مانند کاتالیزور یا بذری تلقی می‌شود که زمینه را برای تحرک و جنبش‌های تاریخی جوامع برانگیخته و زمین را به بار آورده است.طاعون سیاه قرن چهاردهم میلادی، نمونه کامل شیوع سریع جهان‌گستر مرگ‌بار است که بر اروپا تأثیر گذاشت؛ اما این تأثیر بر غرب این قاره عمیق بود، برعکس تأثیرش بر شرق آن. البته در هر دو نیمه این قاره مرگ‌ومیرها و لطمه‌های اقتصادی فراوان بودند و این دو بخش از این لحاظ‌ها سهم یکسانی بردند؛ اما اثرات آتی این شیوع بر غرب و شرق این قاره یکسان نبود و به نظر نظریه‌پردازان توسعه یکی از علل موجبه تغییر صورت‌بندی اجتماعی و حرکت به‌سوی جامعه صنعتی این بلای جانکاه بود. این تأثیرگذاری عمیق و غیرعمیق بر دو سوی اروپا که جامعه و صورت‌بندی جدیدی را در بخش غربی آماده ظهور کرد و اینکه در بخش شرقی شرایط قبل از شیوع طاعون سیاه را حفظ کردند یا دیر دچار دگرگونی اجتماعی شدند، به تفاوت زمینه در شرق و غرب این قاره مربوط می‌شود.

وقتی طاعون سیاه شایع شد، اروپای غربی به‌دلیل زمینه‌هایی که داشت، دچار دگرگونی و تغییر صورت‌بندی اجتماعی شد؛ اما اروپای شرقی به علت نداشتن این زمینه، این میزان تغییر را نپذیرفت.
این زمینه، همان وجود نوعی تقسیم قدرت هرچند نه‌چندان قوی میان دولت و نهادهای مردمی و مدنی بود که با این شیوع مرگ‌بار، این نهادها از استقلال و اختیارات بیشتری برخوردار شدند و در روند تاریخی بعد کامل‌تر هم شد.
دانشگاه جان هاپکینز آمریکا تنها نهاد دانشگاهی و مرکز پزشکی پیشگام در جهان در پیگیری شیوع ویروس کرونا و ارائه آمار و اطلاعات مستمر و به‌روز درباره آن از سراسر جهان است. این دانشگاه هنگامی به میدان آمد که دولت آمریکا دچار نوعی دیرباوری و آسان‌گیری و بی‌تفاوتی درباره این شیوع بود.
جان هاپکینز یک نهاد دانشگاهی - پزشکی - تحقیقاتی خصوصی است که مدیر اجرائی آن را رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده منصوب می‌کند؛ اما از دولت مستقل و خارج از حوزه قدرت و اختیار آن است. همین موجب شد وقتی دولت ترامپ در رخوت به سر می‌برد، این دانشگاه وارد عمل شد و اطلاعات و آماری ارائه داد که با تصورات و مواضع این دولت متفاوت بود؛ اما به علت استقلال، به مسیر اطلاع‌رسانی متفاوت و مغایر با کاخ سفید ادامه داد و دولت فدرال نتوانست خواست و رویکرد اولیه کُند خود در قبال کرونا را بر آن تحمیل کند.
در اوایل شیوع کرونا در ایران تا اوایل فروردین دانشگاه‌های علوم پزشکی در سراسر کشور اقدام به انتشار اطلاعات و آمار و اظهاراتی درباره این شیوع می‌کردند که با آنچه ستاد وزارت بهداشت و ستاد ملی کرونا بیان می‌کرد، متفاوت بود اما دیری نپایید که به علت فقدان استقلال دانشگاه‌ها، آنها تحت تصمیم‌گیری این ستاد قرار گرفتند و انتشار اطلاعات در درون دولت
متمرکز شد.
شاید بتوان باورداشتن به تأثیر تمرکز در چنین مواقعی را در ابعاد مختلف مقابله، درمان و تصمیم‌گیری رد نکرد، اما از آن مهم‌تر اتفاقی است که در کشور ما رخ داده و آن فقدان یا نقض استقلال نهادها به‌طور‌کلی از دولت در ارائه تصویر شفاف از وضعیتی ‌‌که در آن به سر می‌بریم و کمک به برون‌رفت از آن است.
حال با این شرایط باید دید که جامعه ما از این شیوع تأثیر مثبت و متحولانه خواهد گرفت و درون مرگ کرونایی، حیات نهادی مستقل از قدرت، متولد می‌شود.

هر شیوع مرگ‌بار ویروسی (میکروبی) جهان‌گستر، بر ابعاد گوناگون حیات جوامع انسانی و زندگی افراد تأثیر گذاشته است.این تأثیر گاه به مرز تغییر رسیده و منجر به دگرگونی‌های عظیم و خرد در جهان و جوامع ملی و منطقه‌ای شده یا به درجه تغییر و دگرگونی نرسیده و در حد همان تأثیر سطحی مانده است.اثرگذاری معطوف به دگرگونی حاصل از شیوع‌های مرگ‌بار مانند کاتالیزور یا بذری تلقی می‌شود که زمینه را برای تحرک و جنبش‌های تاریخی جوامع برانگیخته و زمین را به بار آورده است.طاعون سیاه قرن چهاردهم میلادی، نمونه کامل شیوع سریع جهان‌گستر مرگ‌بار است که بر اروپا تأثیر گذاشت؛ اما این تأثیر بر غرب این قاره عمیق بود، برعکس تأثیرش بر شرق آن. البته در هر دو نیمه این قاره مرگ‌ومیرها و لطمه‌های اقتصادی فراوان بودند و این دو بخش از این لحاظ‌ها سهم یکسانی بردند؛ اما اثرات آتی این شیوع بر غرب و شرق این قاره یکسان نبود و به نظر نظریه‌پردازان توسعه یکی از علل موجبه تغییر صورت‌بندی اجتماعی و حرکت به‌سوی جامعه صنعتی این بلای جانکاه بود. این تأثیرگذاری عمیق و غیرعمیق بر دو سوی اروپا که جامعه و صورت‌بندی جدیدی را در بخش غربی آماده ظهور کرد و اینکه در بخش شرقی شرایط قبل از شیوع طاعون سیاه را حفظ کردند یا دیر دچار دگرگونی اجتماعی شدند، به تفاوت زمینه در شرق و غرب این قاره مربوط می‌شود.

وقتی طاعون سیاه شایع شد، اروپای غربی به‌دلیل زمینه‌هایی که داشت، دچار دگرگونی و تغییر صورت‌بندی اجتماعی شد؛ اما اروپای شرقی به علت نداشتن این زمینه، این میزان تغییر را نپذیرفت.
این زمینه، همان وجود نوعی تقسیم قدرت هرچند نه‌چندان قوی میان دولت و نهادهای مردمی و مدنی بود که با این شیوع مرگ‌بار، این نهادها از استقلال و اختیارات بیشتری برخوردار شدند و در روند تاریخی بعد کامل‌تر هم شد.
دانشگاه جان هاپکینز آمریکا تنها نهاد دانشگاهی و مرکز پزشکی پیشگام در جهان در پیگیری شیوع ویروس کرونا و ارائه آمار و اطلاعات مستمر و به‌روز درباره آن از سراسر جهان است. این دانشگاه هنگامی به میدان آمد که دولت آمریکا دچار نوعی دیرباوری و آسان‌گیری و بی‌تفاوتی درباره این شیوع بود.
جان هاپکینز یک نهاد دانشگاهی - پزشکی - تحقیقاتی خصوصی است که مدیر اجرائی آن را رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده منصوب می‌کند؛ اما از دولت مستقل و خارج از حوزه قدرت و اختیار آن است. همین موجب شد وقتی دولت ترامپ در رخوت به سر می‌برد، این دانشگاه وارد عمل شد و اطلاعات و آماری ارائه داد که با تصورات و مواضع این دولت متفاوت بود؛ اما به علت استقلال، به مسیر اطلاع‌رسانی متفاوت و مغایر با کاخ سفید ادامه داد و دولت فدرال نتوانست خواست و رویکرد اولیه کُند خود در قبال کرونا را بر آن تحمیل کند.
در اوایل شیوع کرونا در ایران تا اوایل فروردین دانشگاه‌های علوم پزشکی در سراسر کشور اقدام به انتشار اطلاعات و آمار و اظهاراتی درباره این شیوع می‌کردند که با آنچه ستاد وزارت بهداشت و ستاد ملی کرونا بیان می‌کرد، متفاوت بود اما دیری نپایید که به علت فقدان استقلال دانشگاه‌ها، آنها تحت تصمیم‌گیری این ستاد قرار گرفتند و انتشار اطلاعات در درون دولت
متمرکز شد.
شاید بتوان باورداشتن به تأثیر تمرکز در چنین مواقعی را در ابعاد مختلف مقابله، درمان و تصمیم‌گیری رد نکرد، اما از آن مهم‌تر اتفاقی است که در کشور ما رخ داده و آن فقدان یا نقض استقلال نهادها به‌طور‌کلی از دولت در ارائه تصویر شفاف از وضعیتی ‌‌که در آن به سر می‌بریم و کمک به برون‌رفت از آن است.
حال با این شرایط باید دید که جامعه ما از این شیوع تأثیر مثبت و متحولانه خواهد گرفت و درون مرگ کرونایی، حیات نهادی مستقل از قدرت، متولد می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.