گفتوگو با «وحید چمانی» بهمناسبت نمایش نقاشیهایش در گالری «نار»
رازهای «اسیدآمینهها»
آزاده جعفریان
«اسیدآمینهها» دیگر مترادف نام «وحید چمانی» شدهاند. حدود هفت سال است که خانواده هنرهای تجسمی ایران این دو نام را همواره کنار هم میشنوند؛ گویا آنها همراه و همزاد هم شدهاند و بسته به حال و هوای نقاش، اتمسفر نقاشیهای اسیدآمینه دستخوش تغییراتی هرچند اندک و هرچند موجز میشود. مهم اما افتخارات پیاپیای است که «وحید چمانی» با اسیدآمینههایش کسب کرده؛ از برگزیدهشدن در هفتمین بیینال نقاشی ایران و دوسالانه نقاشی دامونفر گرفته تا رکورد 28هزاردلاری در سیزدهمین کریستیز دوبی و رکوردهای 16میلیونی و 22میلیونی در دو دوره «حراج تهران». اینهمه، غیر از رشد کیفی «اسیدآمینهها»ست که این آثار را با وجود تلخی هویدایشان و نوستالژیای که از هویتباختگی و غربت خبر میدهند، مورد توجه گالریهای معتبر و مجموعهداران هنری کرده است. «چمانی» فارغالتحصیل رشته نقاشی از دانشگاه سوره و عضو انجمن نقاشان و بنیاد ملی نخبگان ایران است. با او که بهتازگی از نمایش آثارش در گالری Canvas نیویورک باز آمده، به بهانه ششمین نمایشگاه انفرادیاش در گالری نار گفتوگو کردهایم.
چه شد گذرتان به نقاشی افتاد؟
پیش از ورود به هنرستان، به نقاشی و طراحی علاقهمند بودم و بعد از انتخاب رشته نقاشی در هنرستان هنرهای زیبا زیرنظر استادانی چون آقایان «آریاسپ دادبه» و «جلال متولی» بهطور جدی نقاشی را دنبال کردم. البته در طول دوران هنرستان و پس از آن در رشتههای گوناگونی مثل مجسمهسازی، کاریکاتور، چاپ، گرافیک، تصویرسازی، شعر و ادبیات، انیمیشن، فیلمسازی و موسیقی تجربههایی کسب کردم اما در نهایت نقاشی رشتهای بود که بهطور متمرکز ادامه دادم.
گویا در ٢١سالگی؟
بله درست است. 21ساله بودم که اولین نمایشگاه انفرادیام را در گالری هنر برپا کردم؛ گرچه در آن دوره فضایی تجربی و متنوع را دنبال میکردم اما ردپایی از گرایشهای ذهنی و تصویری مشابه با کارهای امروزم داشت. مثل دفرمهکردن چهرهها و فیگورها یا استفاده از رنگهایی با تم خاکستری.
شما در بیینال هفتم برگزیده شدید. با چه اثری در این رویداد شرکت کردید؟
در بیینال هفتم نقاشی ایران در سال 1386 با دو تابلو شرکت کردم. این زمان درست موقع شروع شکلگیری آثارم با عنوان «اسیدآمینهها» بود. در واقع بیینال هفتم اولین حضور جدی نقاشیهایم در کنار دیگر هنرمندان و فضایی برای محکزدن خودم بود که البته در پایان برگزیده این بیینال هم بودم. از آن پس با هنرمندان مطرحی چون خانم «ایران درودی» و «فرح اصولی» که جزو داورها بودند و کارهایم را دوست داشتند، ارتباط بیشتری پیدا کردم و گستره ارتباطم با دیگر هنرمندان و رویدادهای هنری در داخل و خارج فراهم شد.
موفقیت در بیینال و دوسالانه نقاشی دامونفر ویژه جوانان زیر ٢٥سال چه تاثیری در زندگی حرفهای شما داشت؟
خب این مقدمهای برای حضورم در جشنواره و بینالهای خارجی شد. بین سالهای 85 تا 87 در بیش از 10 بیینال و جشنواره داخلی و جهانی شرکت کردم که در همه آنها برگزیده بودم و طی این دوسال نظر گالریها راجع به آثارم تغییر کرد. گالریهایی که حاضر نبودند کارهای بهنظرشان «تلخ» من را برای نمایش در گالریهایشان بپذیرند کمکم از نمایش آثارم استقبال میکردند. در این دوره هنرمندان سرشناس در مقام داوران بیینالها و جشنوارهها مهر تایید بر آثارم زدند و این ذهنیت گالریدارها را بهشدت تغییر داد. مثلا در جشنواره هنرهای تجسمی دامونفر ویژه جوانان زیر 25سال، آیدین آغداشلو، فرح اصولی، حسین خسروجردی، مهدی حسینی و محمد احصایی از داوران جشنواره بودند که بهحتم برگزیدگان اعتباری در میان گالریدارها از تایید این نامها کسب میکردند.
مدتهاست تم اصلی بومهایتان تغییر و گسستی نداشته. آیا همیشه به همین منوال بوده است؟
نه، پیش از آنکه به شکل حرفهای و تماموقت نقاشی کنم و نقاشیهایم را نمایش دهم، بسیار تجربهگرا بودم و کارهایی با متریال و مدیاهای متنوعی انجام میدادم تا در این کنکاشها به نتیجه دلخواهم برسم اما در حال حاضر اعتقاد به تجربهگرایی ندارم و بیشتر سعی میکنم، تکنیک و معنای آثارم را عمیقتر کنم و بیش از آنکه در پی سطوح متنوع باشم، در عمق آثارم پیش روم؛ در این صورت ممکن است به نظر بعضی از دوستان هنرمند، کارهایم تکراری و فارغ از تنوع باشد که البته اگر مجموعه نقاشیهایم با دقت دیده شود بهحتم نظر اشتباهی است. اما به هر ترتیب آثارم شامل دوران متفاوتی نیست و گسستی بین مجموعه آثارم احساس نمیشود. توالی خاطرات، دغدغهها و روزمرگیها، همه آن چیزهایی است که فکرم را به خود مشغول میکند. تغییر ناگهانی در سبک اثر ناشی از تغییرات و دگرگونیهای پیرامون هنرمند است و هر هنرمندی حالات روانی و احوالات ویژهای دارد که بر آن اساس اثر هنری خلق میکند در این صورت آثارش چیزی جز احوالات خودش نیست.
«اسیدآمینهها» از کجا آمدند؟
راستش اسیدآمینهها اولینبار در شعرها و نوشتههایم پیدا شد و کمکم عنوانی شد برای تمامی آثارم، اعم از: شعر، نقاشی، حجم و... و هرآنچه من خلق میکنم، همگی به این عنوان خوانده میشدند: «اسیدآمینه». سالها بود مفاهیمی چون اصالت، هویت، سنت و مدرنیته و تضاد بین اینها دغدغه ذهنیام بود و بر آن اساس تحقیق میکردم و گاهی مینوشتم، اصالتی کاملا علمی و تثبیتشده برای همه موجودات زنده یافتم که موجودات در ابتدا همه از آن شکل میگیرند و بهتدریج تبدیل به موجوداتی با تنوع زیستی و با اشکال گوناگون میشوند، که این اصالت علمی همان «اسیدآمینهها» بود. پس از آن من هم هرچه خلق کردم چون اسیدآمینهای میپنداشتم که تدریجا بر صفحه بوم شکل میگیرد و تبدیل به اثری میشود.
مدتهاست با مجموعه اسیدآمینهها ادامه میدهید. نکند قرار است فقط همین تم را برای همیشه ادامه دهید؟!
درواقع اسیدآمینهها یک مجموعه نیست، بلکه عنوانی است برای تمام آثارم و تا امروز قصدی برای تغییر این عنوان ندارم و همانطور که میدانید مجموعه متنوعی از آثارم شامل چهرهها، فیگورها، حیوانات و حتی شهرها را با همین عنوان ارایه کردهام. اما در مورد تم آثار باید بگویم تا وقتی تغییر و تحولی اساسی در زندگی شخصی و اجتماعیام یا نگرشم نسبت به نقاشی رخ ندهد به حتم دغدغههایم تغییر نخواهد کرد یا همین تم را ادامه خواهم داد.
درباره روند تحولات در اسیدآمینهها بگویید؟ ظاهرا تغییر و تحولات در حوزه آمینهها بهکندی صورت میگیرد؟
گاهی تغییر و تحول در آثارم آنقدر در جزییات ظریف است که جز خودم کسی کشف نمیکند. معمولا این تغییرات در طول زمانی که روبهروی بوم سفید سکوت میکنم و به بوم خیره میشوم، شکل میگیرد و جزء ناچیزی از آن در نقاشی نقش میبندد. بارها نقاشیهایم پر میشود از لایههای حرفها و تصاویری که در طول شکلگیری گاهی حذف و گاهی با تصویر دیگری جایگزین میشوند و در کل داستانی میشود که من در آن زیستهام اما مخاطب فقط پرده آخر را میبیند. لایهلایههای نقاشیهایم که احوال هرروز من را در خود دارند، با من رشد میکنند و پیش میروند و حالم را بهتر میکنند و این روند برای من از تولید اثر به دفعات شیرینتر است.
به نظر میرسد پرسوناژها در کارهای حاضر در گالری نار در همان وضعیت کارهای قبلی «اسیدآمینه» باقی ماندهاند و هنوز در جایگاه و وضعیت واقعی و مطلوب نیستند. آنها را هنوز در همان خلأ زمانی و مکانی کارهای قبلی میبینید؟
حق با شماست. تغییر محسوسی در جریان زندگی اجتماعی ما پیش نیامده که این تغییر نمودی در آثارم داشته باشد. گرچه گاهی بسیار مایوس و گاهی کمی امیدوار میشویم اما همچنان سایهای از یأس و ناامیدی، اضطراب و ناامنی، کرختی و بیحوصلگی و نگرانی از آینده بر زندگی اجتماعی ما گسترده است و دقیقا همین سایه تم آثار من را شکل داده و این خلأ زمانی و مکانی معمای بیپاسخی است که همچنان سوژههای نقاشیهای من که همان آدمهای اطرافمان و حتی خودمان هستند، درونش سرگردانند.
در این کارها پسزمینههای اغلب تیره و تاریک جایش را به نور و سایههای هارمونیک و بعضی وقتها پیوند با عناصر دیگر داده. گاهی نیز رنگینتر به نظر میآیند.
راستش نمیتوانم به قطع بگویم دلیل خاصی برای تغییر این رنگها وجود دارد، به دلیل اینکه همه این آثار بداهه تصویر شده، بنابراین شاید ناشی از کورسوهای امیدی باشد که گاهی به سراغم میآید و بومهایم را روشنتر میکند.
روند متلاشی شدن پرسوناژها در بعضی از کارهای این دوره کندتر شده یا آنها به سمت نوعی تکامل در ساختار پیش میروند. حتی پرسوناژها تا حدی تعیین هویت شدهاند و لااقل مشخص میشود که انسان یا موجود دیگری هستند در حالی که در بیشتر کارهای قبلی ماهیتشان چندگانه و درهم آمیخته بود.
همیشه شرایط و موقعیت ویژهای که در آن نقاشی میکنم، تاثیر مستقیم بر شکلگیری این سوژهها داشته و احوالات درونی و دغدغههای روزمرهام بر دفرمه شدن یا متلاشی شدن پرسوناژها تاثیرگذار بوده و اساسا سعی میکنم با تکرار این فرمها به ساختار زیباییشناسانه و مفاهیم نابتری دست یابم.
وجه فانتزی در بعضی از کارهای اخیر به سمت نوعی فضای سوررئال میرود. اساسا نسبت فانتزی و فراواقعگرایی را چطور میبینید؟
در طول این هفتسالی که دنیای منحصربهفردی برای اسیدآمینهها ساختهام کمکم در ذهنم در تمام ابعاد زندگی فردی و گروهی، حتی سرزمین اسیدآمینهها را تصور کردهام و آرامآرام فضایی بهخصوص برایشان خلق کردهام، شاید این گرایش سوررئال ناشی از قرارگیری توامان ذهن ناخودآگاه و آگاه برای خلق دنیایی ویژه برای «اسیدآمینهها»ست.
این تغییر و تحولات «اسیدآمینه»ها را به چه سمتوسویی میبرد؟
پیش از این بیشتر در عمق پرسوناژها فرو میرفتم و تصویرهای بسته و روانکاوانهای از چهره و فیگورها داشتم اما رفتهرفته از سوژهها فاصله گرفتم و محیط پیرامونشان نیز خلق شد و اکنون سعی میکنم آرامآرام این دنیا را گستردهتر کنم.
یکی از مهمترین اتفاقات برای شما نمایشگاه انفرادیتان در گالری Canvas بود، زمینه این حضور چگونه فراهم شد؟
نمایشگاه انفرادیام در آمریکا همزمان و در یکی از بزرگترین رویدادهای هنری نیویورک «آرموری شو» (The Armory show) و به دعوت «Art middle east fair» و گالری «Canvas» برگزار شد. این دعوت پس از نمایش آثارم در نمایشگاه گروهی با عنوان «هزارویک رنگ» که به یاری «گالری نار» در نیویورک برپا شده بود انجام شد. در این نمایشگاه مجموعهای از پرترهها و فیگورها به نمایش درآمد که خوشبختانه با استقبال روبهرو شد و فرصتی بود تا نقاشیهایم را در کنار مطرحترین آثار هنرمندان جهان که توسط مجموعهداران و گالریداران سراسر دنیا جمع شده بود نمایش دهم.
نظر مخاطبان آنجا درباره آثار شما چه بود؟
فکر میکنم هنرمندان و مجموعهداران از کشورهای مختلف با آثارم ارتباط برقرار کرده بودند و چیزی که برایشان جالب بود، این بود که در عین حال که آثاری مدرن را تماشا میکردند، روح شرقی و ایرانی نیز در آنها احساس میشد و اغلب نظرشان این بود که نقاشیهای متفاوتی از فرهنگ شرقی و ایرانی دیدهاند.
در کریستیز دوبی یک دوره شرکت داشتید؟
بله در یک دوره با نقاشی به ابعاد 150×100سانتیمتر در حراج کریستیز بودم که کارم حدود چهار برابر قیمت پایه چکش خورد.
و رهاورد این حضور؟
نمیتوانم نتایج حضور بینالمللی را در پیشرفت کاریام نادیده بگیرم. حضور در مجامع بینالمللی انگیزه برای پیشرفت و رقابت را برایم بیشتر میکند و تازه در این شرایط میفهمیم که رقابت اصلی بین میلیونها هنرمندی است که در سراسر جهان سرسختانه میکوشند تا در تاریخ هنر جهان ماندگار باشند. البته همیشه اینطور نیست، گاهی این حضور باعث میشود هنرمند چشم بر دغدغههای اصلی و رسالت هنری که نسبت به اجتماع خود دارد، ببندد و مبهوت سرعت پیشرفت در جهان باشد که این موضوع هنرمند را از پرداختن به آنچه ذاتا هنر برای آن است، دور میکند و در مواردی هنرمند را سفارشی میکند.
روند نقاشی معاصر ایران را از منظر کیفی و جنبه هنری چگونه میبینید؟
هیجان و پویایی در خلق آثار متنوع تجسمی بسیار بالاست که این امر در فضای سالم رقابتی بسیار مثبت و باعث پیشرفت تکنیکی و عمق آثار میشود، اما متاسفانه بعضی از بدسلیقگیها از سمت گالریدار و مجموعهدار که حامی این آثار هستند در مواردی جریان پویای هنر را به بیراهه برده و هنرمندان جوانتر را دچار فهم غلط از اثر هنری میکند تا جایی که آگاهانه و ناآگاهانه آثاری خلق میکنند که به نظر من هیچ تاثیر مثبتی در رشد هنر معاصر ایران ندارد و در نهایت آثاری بیکیفیت و بیهویت خلق میشوند. گویی راه هنرمندشدن در ایران نه فقط تلاش و استمرار در طراحی، تکنیک، شناخت، مطالعه و تعمق، بلکه یافتن راههای آسان و میانبر برای رسیدن به این شأن است.
به نظر شما مارکت هنری ایران در خاورمیانه با چه آسیبهایی روبهروست؟
بزرگترین آسیب، افت کیفیت آثار است که در درازمدت رقابت را برای ما با دیگر کشورها به مراتب سخت خواهد کرد.
چه شد گذرتان به نقاشی افتاد؟
پیش از ورود به هنرستان، به نقاشی و طراحی علاقهمند بودم و بعد از انتخاب رشته نقاشی در هنرستان هنرهای زیبا زیرنظر استادانی چون آقایان «آریاسپ دادبه» و «جلال متولی» بهطور جدی نقاشی را دنبال کردم. البته در طول دوران هنرستان و پس از آن در رشتههای گوناگونی مثل مجسمهسازی، کاریکاتور، چاپ، گرافیک، تصویرسازی، شعر و ادبیات، انیمیشن، فیلمسازی و موسیقی تجربههایی کسب کردم اما در نهایت نقاشی رشتهای بود که بهطور متمرکز ادامه دادم.
گویا در ٢١سالگی؟
بله درست است. 21ساله بودم که اولین نمایشگاه انفرادیام را در گالری هنر برپا کردم؛ گرچه در آن دوره فضایی تجربی و متنوع را دنبال میکردم اما ردپایی از گرایشهای ذهنی و تصویری مشابه با کارهای امروزم داشت. مثل دفرمهکردن چهرهها و فیگورها یا استفاده از رنگهایی با تم خاکستری.
شما در بیینال هفتم برگزیده شدید. با چه اثری در این رویداد شرکت کردید؟
در بیینال هفتم نقاشی ایران در سال 1386 با دو تابلو شرکت کردم. این زمان درست موقع شروع شکلگیری آثارم با عنوان «اسیدآمینهها» بود. در واقع بیینال هفتم اولین حضور جدی نقاشیهایم در کنار دیگر هنرمندان و فضایی برای محکزدن خودم بود که البته در پایان برگزیده این بیینال هم بودم. از آن پس با هنرمندان مطرحی چون خانم «ایران درودی» و «فرح اصولی» که جزو داورها بودند و کارهایم را دوست داشتند، ارتباط بیشتری پیدا کردم و گستره ارتباطم با دیگر هنرمندان و رویدادهای هنری در داخل و خارج فراهم شد.
موفقیت در بیینال و دوسالانه نقاشی دامونفر ویژه جوانان زیر ٢٥سال چه تاثیری در زندگی حرفهای شما داشت؟
خب این مقدمهای برای حضورم در جشنواره و بینالهای خارجی شد. بین سالهای 85 تا 87 در بیش از 10 بیینال و جشنواره داخلی و جهانی شرکت کردم که در همه آنها برگزیده بودم و طی این دوسال نظر گالریها راجع به آثارم تغییر کرد. گالریهایی که حاضر نبودند کارهای بهنظرشان «تلخ» من را برای نمایش در گالریهایشان بپذیرند کمکم از نمایش آثارم استقبال میکردند. در این دوره هنرمندان سرشناس در مقام داوران بیینالها و جشنوارهها مهر تایید بر آثارم زدند و این ذهنیت گالریدارها را بهشدت تغییر داد. مثلا در جشنواره هنرهای تجسمی دامونفر ویژه جوانان زیر 25سال، آیدین آغداشلو، فرح اصولی، حسین خسروجردی، مهدی حسینی و محمد احصایی از داوران جشنواره بودند که بهحتم برگزیدگان اعتباری در میان گالریدارها از تایید این نامها کسب میکردند.
مدتهاست تم اصلی بومهایتان تغییر و گسستی نداشته. آیا همیشه به همین منوال بوده است؟
نه، پیش از آنکه به شکل حرفهای و تماموقت نقاشی کنم و نقاشیهایم را نمایش دهم، بسیار تجربهگرا بودم و کارهایی با متریال و مدیاهای متنوعی انجام میدادم تا در این کنکاشها به نتیجه دلخواهم برسم اما در حال حاضر اعتقاد به تجربهگرایی ندارم و بیشتر سعی میکنم، تکنیک و معنای آثارم را عمیقتر کنم و بیش از آنکه در پی سطوح متنوع باشم، در عمق آثارم پیش روم؛ در این صورت ممکن است به نظر بعضی از دوستان هنرمند، کارهایم تکراری و فارغ از تنوع باشد که البته اگر مجموعه نقاشیهایم با دقت دیده شود بهحتم نظر اشتباهی است. اما به هر ترتیب آثارم شامل دوران متفاوتی نیست و گسستی بین مجموعه آثارم احساس نمیشود. توالی خاطرات، دغدغهها و روزمرگیها، همه آن چیزهایی است که فکرم را به خود مشغول میکند. تغییر ناگهانی در سبک اثر ناشی از تغییرات و دگرگونیهای پیرامون هنرمند است و هر هنرمندی حالات روانی و احوالات ویژهای دارد که بر آن اساس اثر هنری خلق میکند در این صورت آثارش چیزی جز احوالات خودش نیست.
«اسیدآمینهها» از کجا آمدند؟
راستش اسیدآمینهها اولینبار در شعرها و نوشتههایم پیدا شد و کمکم عنوانی شد برای تمامی آثارم، اعم از: شعر، نقاشی، حجم و... و هرآنچه من خلق میکنم، همگی به این عنوان خوانده میشدند: «اسیدآمینه». سالها بود مفاهیمی چون اصالت، هویت، سنت و مدرنیته و تضاد بین اینها دغدغه ذهنیام بود و بر آن اساس تحقیق میکردم و گاهی مینوشتم، اصالتی کاملا علمی و تثبیتشده برای همه موجودات زنده یافتم که موجودات در ابتدا همه از آن شکل میگیرند و بهتدریج تبدیل به موجوداتی با تنوع زیستی و با اشکال گوناگون میشوند، که این اصالت علمی همان «اسیدآمینهها» بود. پس از آن من هم هرچه خلق کردم چون اسیدآمینهای میپنداشتم که تدریجا بر صفحه بوم شکل میگیرد و تبدیل به اثری میشود.
مدتهاست با مجموعه اسیدآمینهها ادامه میدهید. نکند قرار است فقط همین تم را برای همیشه ادامه دهید؟!
درواقع اسیدآمینهها یک مجموعه نیست، بلکه عنوانی است برای تمام آثارم و تا امروز قصدی برای تغییر این عنوان ندارم و همانطور که میدانید مجموعه متنوعی از آثارم شامل چهرهها، فیگورها، حیوانات و حتی شهرها را با همین عنوان ارایه کردهام. اما در مورد تم آثار باید بگویم تا وقتی تغییر و تحولی اساسی در زندگی شخصی و اجتماعیام یا نگرشم نسبت به نقاشی رخ ندهد به حتم دغدغههایم تغییر نخواهد کرد یا همین تم را ادامه خواهم داد.
درباره روند تحولات در اسیدآمینهها بگویید؟ ظاهرا تغییر و تحولات در حوزه آمینهها بهکندی صورت میگیرد؟
گاهی تغییر و تحول در آثارم آنقدر در جزییات ظریف است که جز خودم کسی کشف نمیکند. معمولا این تغییرات در طول زمانی که روبهروی بوم سفید سکوت میکنم و به بوم خیره میشوم، شکل میگیرد و جزء ناچیزی از آن در نقاشی نقش میبندد. بارها نقاشیهایم پر میشود از لایههای حرفها و تصاویری که در طول شکلگیری گاهی حذف و گاهی با تصویر دیگری جایگزین میشوند و در کل داستانی میشود که من در آن زیستهام اما مخاطب فقط پرده آخر را میبیند. لایهلایههای نقاشیهایم که احوال هرروز من را در خود دارند، با من رشد میکنند و پیش میروند و حالم را بهتر میکنند و این روند برای من از تولید اثر به دفعات شیرینتر است.
به نظر میرسد پرسوناژها در کارهای حاضر در گالری نار در همان وضعیت کارهای قبلی «اسیدآمینه» باقی ماندهاند و هنوز در جایگاه و وضعیت واقعی و مطلوب نیستند. آنها را هنوز در همان خلأ زمانی و مکانی کارهای قبلی میبینید؟
حق با شماست. تغییر محسوسی در جریان زندگی اجتماعی ما پیش نیامده که این تغییر نمودی در آثارم داشته باشد. گرچه گاهی بسیار مایوس و گاهی کمی امیدوار میشویم اما همچنان سایهای از یأس و ناامیدی، اضطراب و ناامنی، کرختی و بیحوصلگی و نگرانی از آینده بر زندگی اجتماعی ما گسترده است و دقیقا همین سایه تم آثار من را شکل داده و این خلأ زمانی و مکانی معمای بیپاسخی است که همچنان سوژههای نقاشیهای من که همان آدمهای اطرافمان و حتی خودمان هستند، درونش سرگردانند.
در این کارها پسزمینههای اغلب تیره و تاریک جایش را به نور و سایههای هارمونیک و بعضی وقتها پیوند با عناصر دیگر داده. گاهی نیز رنگینتر به نظر میآیند.
راستش نمیتوانم به قطع بگویم دلیل خاصی برای تغییر این رنگها وجود دارد، به دلیل اینکه همه این آثار بداهه تصویر شده، بنابراین شاید ناشی از کورسوهای امیدی باشد که گاهی به سراغم میآید و بومهایم را روشنتر میکند.
روند متلاشی شدن پرسوناژها در بعضی از کارهای این دوره کندتر شده یا آنها به سمت نوعی تکامل در ساختار پیش میروند. حتی پرسوناژها تا حدی تعیین هویت شدهاند و لااقل مشخص میشود که انسان یا موجود دیگری هستند در حالی که در بیشتر کارهای قبلی ماهیتشان چندگانه و درهم آمیخته بود.
همیشه شرایط و موقعیت ویژهای که در آن نقاشی میکنم، تاثیر مستقیم بر شکلگیری این سوژهها داشته و احوالات درونی و دغدغههای روزمرهام بر دفرمه شدن یا متلاشی شدن پرسوناژها تاثیرگذار بوده و اساسا سعی میکنم با تکرار این فرمها به ساختار زیباییشناسانه و مفاهیم نابتری دست یابم.
وجه فانتزی در بعضی از کارهای اخیر به سمت نوعی فضای سوررئال میرود. اساسا نسبت فانتزی و فراواقعگرایی را چطور میبینید؟
در طول این هفتسالی که دنیای منحصربهفردی برای اسیدآمینهها ساختهام کمکم در ذهنم در تمام ابعاد زندگی فردی و گروهی، حتی سرزمین اسیدآمینهها را تصور کردهام و آرامآرام فضایی بهخصوص برایشان خلق کردهام، شاید این گرایش سوررئال ناشی از قرارگیری توامان ذهن ناخودآگاه و آگاه برای خلق دنیایی ویژه برای «اسیدآمینهها»ست.
این تغییر و تحولات «اسیدآمینه»ها را به چه سمتوسویی میبرد؟
پیش از این بیشتر در عمق پرسوناژها فرو میرفتم و تصویرهای بسته و روانکاوانهای از چهره و فیگورها داشتم اما رفتهرفته از سوژهها فاصله گرفتم و محیط پیرامونشان نیز خلق شد و اکنون سعی میکنم آرامآرام این دنیا را گستردهتر کنم.
یکی از مهمترین اتفاقات برای شما نمایشگاه انفرادیتان در گالری Canvas بود، زمینه این حضور چگونه فراهم شد؟
نمایشگاه انفرادیام در آمریکا همزمان و در یکی از بزرگترین رویدادهای هنری نیویورک «آرموری شو» (The Armory show) و به دعوت «Art middle east fair» و گالری «Canvas» برگزار شد. این دعوت پس از نمایش آثارم در نمایشگاه گروهی با عنوان «هزارویک رنگ» که به یاری «گالری نار» در نیویورک برپا شده بود انجام شد. در این نمایشگاه مجموعهای از پرترهها و فیگورها به نمایش درآمد که خوشبختانه با استقبال روبهرو شد و فرصتی بود تا نقاشیهایم را در کنار مطرحترین آثار هنرمندان جهان که توسط مجموعهداران و گالریداران سراسر دنیا جمع شده بود نمایش دهم.
نظر مخاطبان آنجا درباره آثار شما چه بود؟
فکر میکنم هنرمندان و مجموعهداران از کشورهای مختلف با آثارم ارتباط برقرار کرده بودند و چیزی که برایشان جالب بود، این بود که در عین حال که آثاری مدرن را تماشا میکردند، روح شرقی و ایرانی نیز در آنها احساس میشد و اغلب نظرشان این بود که نقاشیهای متفاوتی از فرهنگ شرقی و ایرانی دیدهاند.
در کریستیز دوبی یک دوره شرکت داشتید؟
بله در یک دوره با نقاشی به ابعاد 150×100سانتیمتر در حراج کریستیز بودم که کارم حدود چهار برابر قیمت پایه چکش خورد.
و رهاورد این حضور؟
نمیتوانم نتایج حضور بینالمللی را در پیشرفت کاریام نادیده بگیرم. حضور در مجامع بینالمللی انگیزه برای پیشرفت و رقابت را برایم بیشتر میکند و تازه در این شرایط میفهمیم که رقابت اصلی بین میلیونها هنرمندی است که در سراسر جهان سرسختانه میکوشند تا در تاریخ هنر جهان ماندگار باشند. البته همیشه اینطور نیست، گاهی این حضور باعث میشود هنرمند چشم بر دغدغههای اصلی و رسالت هنری که نسبت به اجتماع خود دارد، ببندد و مبهوت سرعت پیشرفت در جهان باشد که این موضوع هنرمند را از پرداختن به آنچه ذاتا هنر برای آن است، دور میکند و در مواردی هنرمند را سفارشی میکند.
روند نقاشی معاصر ایران را از منظر کیفی و جنبه هنری چگونه میبینید؟
هیجان و پویایی در خلق آثار متنوع تجسمی بسیار بالاست که این امر در فضای سالم رقابتی بسیار مثبت و باعث پیشرفت تکنیکی و عمق آثار میشود، اما متاسفانه بعضی از بدسلیقگیها از سمت گالریدار و مجموعهدار که حامی این آثار هستند در مواردی جریان پویای هنر را به بیراهه برده و هنرمندان جوانتر را دچار فهم غلط از اثر هنری میکند تا جایی که آگاهانه و ناآگاهانه آثاری خلق میکنند که به نظر من هیچ تاثیر مثبتی در رشد هنر معاصر ایران ندارد و در نهایت آثاری بیکیفیت و بیهویت خلق میشوند. گویی راه هنرمندشدن در ایران نه فقط تلاش و استمرار در طراحی، تکنیک، شناخت، مطالعه و تعمق، بلکه یافتن راههای آسان و میانبر برای رسیدن به این شأن است.
به نظر شما مارکت هنری ایران در خاورمیانه با چه آسیبهایی روبهروست؟
بزرگترین آسیب، افت کیفیت آثار است که در درازمدت رقابت را برای ما با دیگر کشورها به مراتب سخت خواهد کرد.
«اسیدآمینهها» دیگر مترادف نام «وحید چمانی» شدهاند. حدود هفت سال است که خانواده هنرهای تجسمی ایران این دو نام را همواره کنار هم میشنوند؛ گویا آنها همراه و همزاد هم شدهاند و بسته به حال و هوای نقاش، اتمسفر نقاشیهای اسیدآمینه دستخوش تغییراتی هرچند اندک و هرچند موجز میشود. مهم اما افتخارات پیاپیای است که «وحید چمانی» با اسیدآمینههایش کسب کرده؛ از برگزیدهشدن در هفتمین بیینال نقاشی ایران و دوسالانه نقاشی دامونفر گرفته تا رکورد 28هزاردلاری در سیزدهمین کریستیز دوبی و رکوردهای 16میلیونی و 22میلیونی در دو دوره «حراج تهران». اینهمه، غیر از رشد کیفی «اسیدآمینهها»ست که این آثار را با وجود تلخی هویدایشان و نوستالژیای که از هویتباختگی و غربت خبر میدهند، مورد توجه گالریهای معتبر و مجموعهداران هنری کرده است. «چمانی» فارغالتحصیل رشته نقاشی از دانشگاه سوره و عضو انجمن نقاشان و بنیاد ملی نخبگان ایران است. با او که بهتازگی از نمایش آثارش در گالری Canvas نیویورک باز آمده، به بهانه ششمین نمایشگاه انفرادیاش در گالری نار گفتوگو کردهایم.
چه شد گذرتان به نقاشی افتاد؟
پیش از ورود به هنرستان، به نقاشی و طراحی علاقهمند بودم و بعد از انتخاب رشته نقاشی در هنرستان هنرهای زیبا زیرنظر استادانی چون آقایان «آریاسپ دادبه» و «جلال متولی» بهطور جدی نقاشی را دنبال کردم. البته در طول دوران هنرستان و پس از آن در رشتههای گوناگونی مثل مجسمهسازی، کاریکاتور، چاپ، گرافیک، تصویرسازی، شعر و ادبیات، انیمیشن، فیلمسازی و موسیقی تجربههایی کسب کردم اما در نهایت نقاشی رشتهای بود که بهطور متمرکز ادامه دادم.
گویا در ٢١سالگی؟
بله درست است. 21ساله بودم که اولین نمایشگاه انفرادیام را در گالری هنر برپا کردم؛ گرچه در آن دوره فضایی تجربی و متنوع را دنبال میکردم اما ردپایی از گرایشهای ذهنی و تصویری مشابه با کارهای امروزم داشت. مثل دفرمهکردن چهرهها و فیگورها یا استفاده از رنگهایی با تم خاکستری.
شما در بیینال هفتم برگزیده شدید. با چه اثری در این رویداد شرکت کردید؟
در بیینال هفتم نقاشی ایران در سال 1386 با دو تابلو شرکت کردم. این زمان درست موقع شروع شکلگیری آثارم با عنوان «اسیدآمینهها» بود. در واقع بیینال هفتم اولین حضور جدی نقاشیهایم در کنار دیگر هنرمندان و فضایی برای محکزدن خودم بود که البته در پایان برگزیده این بیینال هم بودم. از آن پس با هنرمندان مطرحی چون خانم «ایران درودی» و «فرح اصولی» که جزو داورها بودند و کارهایم را دوست داشتند، ارتباط بیشتری پیدا کردم و گستره ارتباطم با دیگر هنرمندان و رویدادهای هنری در داخل و خارج فراهم شد.
موفقیت در بیینال و دوسالانه نقاشی دامونفر ویژه جوانان زیر ٢٥سال چه تاثیری در زندگی حرفهای شما داشت؟
خب این مقدمهای برای حضورم در جشنواره و بینالهای خارجی شد. بین سالهای 85 تا 87 در بیش از 10 بیینال و جشنواره داخلی و جهانی شرکت کردم که در همه آنها برگزیده بودم و طی این دوسال نظر گالریها راجع به آثارم تغییر کرد. گالریهایی که حاضر نبودند کارهای بهنظرشان «تلخ» من را برای نمایش در گالریهایشان بپذیرند کمکم از نمایش آثارم استقبال میکردند. در این دوره هنرمندان سرشناس در مقام داوران بیینالها و جشنوارهها مهر تایید بر آثارم زدند و این ذهنیت گالریدارها را بهشدت تغییر داد. مثلا در جشنواره هنرهای تجسمی دامونفر ویژه جوانان زیر 25سال، آیدین آغداشلو، فرح اصولی، حسین خسروجردی، مهدی حسینی و محمد احصایی از داوران جشنواره بودند که بهحتم برگزیدگان اعتباری در میان گالریدارها از تایید این نامها کسب میکردند.
مدتهاست تم اصلی بومهایتان تغییر و گسستی نداشته. آیا همیشه به همین منوال بوده است؟
نه، پیش از آنکه به شکل حرفهای و تماموقت نقاشی کنم و نقاشیهایم را نمایش دهم، بسیار تجربهگرا بودم و کارهایی با متریال و مدیاهای متنوعی انجام میدادم تا در این کنکاشها به نتیجه دلخواهم برسم اما در حال حاضر اعتقاد به تجربهگرایی ندارم و بیشتر سعی میکنم، تکنیک و معنای آثارم را عمیقتر کنم و بیش از آنکه در پی سطوح متنوع باشم، در عمق آثارم پیش روم؛ در این صورت ممکن است به نظر بعضی از دوستان هنرمند، کارهایم تکراری و فارغ از تنوع باشد که البته اگر مجموعه نقاشیهایم با دقت دیده شود بهحتم نظر اشتباهی است. اما به هر ترتیب آثارم شامل دوران متفاوتی نیست و گسستی بین مجموعه آثارم احساس نمیشود. توالی خاطرات، دغدغهها و روزمرگیها، همه آن چیزهایی است که فکرم را به خود مشغول میکند. تغییر ناگهانی در سبک اثر ناشی از تغییرات و دگرگونیهای پیرامون هنرمند است و هر هنرمندی حالات روانی و احوالات ویژهای دارد که بر آن اساس اثر هنری خلق میکند در این صورت آثارش چیزی جز احوالات خودش نیست.
«اسیدآمینهها» از کجا آمدند؟
راستش اسیدآمینهها اولینبار در شعرها و نوشتههایم پیدا شد و کمکم عنوانی شد برای تمامی آثارم، اعم از: شعر، نقاشی، حجم و... و هرآنچه من خلق میکنم، همگی به این عنوان خوانده میشدند: «اسیدآمینه». سالها بود مفاهیمی چون اصالت، هویت، سنت و مدرنیته و تضاد بین اینها دغدغه ذهنیام بود و بر آن اساس تحقیق میکردم و گاهی مینوشتم، اصالتی کاملا علمی و تثبیتشده برای همه موجودات زنده یافتم که موجودات در ابتدا همه از آن شکل میگیرند و بهتدریج تبدیل به موجوداتی با تنوع زیستی و با اشکال گوناگون میشوند، که این اصالت علمی همان «اسیدآمینهها» بود. پس از آن من هم هرچه خلق کردم چون اسیدآمینهای میپنداشتم که تدریجا بر صفحه بوم شکل میگیرد و تبدیل به اثری میشود.
مدتهاست با مجموعه اسیدآمینهها ادامه میدهید. نکند قرار است فقط همین تم را برای همیشه ادامه دهید؟!
درواقع اسیدآمینهها یک مجموعه نیست، بلکه عنوانی است برای تمام آثارم و تا امروز قصدی برای تغییر این عنوان ندارم و همانطور که میدانید مجموعه متنوعی از آثارم شامل چهرهها، فیگورها، حیوانات و حتی شهرها را با همین عنوان ارایه کردهام. اما در مورد تم آثار باید بگویم تا وقتی تغییر و تحولی اساسی در زندگی شخصی و اجتماعیام یا نگرشم نسبت به نقاشی رخ ندهد به حتم دغدغههایم تغییر نخواهد کرد یا همین تم را ادامه خواهم داد.
درباره روند تحولات در اسیدآمینهها بگویید؟ ظاهرا تغییر و تحولات در حوزه آمینهها بهکندی صورت میگیرد؟
گاهی تغییر و تحول در آثارم آنقدر در جزییات ظریف است که جز خودم کسی کشف نمیکند. معمولا این تغییرات در طول زمانی که روبهروی بوم سفید سکوت میکنم و به بوم خیره میشوم، شکل میگیرد و جزء ناچیزی از آن در نقاشی نقش میبندد. بارها نقاشیهایم پر میشود از لایههای حرفها و تصاویری که در طول شکلگیری گاهی حذف و گاهی با تصویر دیگری جایگزین میشوند و در کل داستانی میشود که من در آن زیستهام اما مخاطب فقط پرده آخر را میبیند. لایهلایههای نقاشیهایم که احوال هرروز من را در خود دارند، با من رشد میکنند و پیش میروند و حالم را بهتر میکنند و این روند برای من از تولید اثر به دفعات شیرینتر است.
به نظر میرسد پرسوناژها در کارهای حاضر در گالری نار در همان وضعیت کارهای قبلی «اسیدآمینه» باقی ماندهاند و هنوز در جایگاه و وضعیت واقعی و مطلوب نیستند. آنها را هنوز در همان خلأ زمانی و مکانی کارهای قبلی میبینید؟
حق با شماست. تغییر محسوسی در جریان زندگی اجتماعی ما پیش نیامده که این تغییر نمودی در آثارم داشته باشد. گرچه گاهی بسیار مایوس و گاهی کمی امیدوار میشویم اما همچنان سایهای از یأس و ناامیدی، اضطراب و ناامنی، کرختی و بیحوصلگی و نگرانی از آینده بر زندگی اجتماعی ما گسترده است و دقیقا همین سایه تم آثار من را شکل داده و این خلأ زمانی و مکانی معمای بیپاسخی است که همچنان سوژههای نقاشیهای من که همان آدمهای اطرافمان و حتی خودمان هستند، درونش سرگردانند.
در این کارها پسزمینههای اغلب تیره و تاریک جایش را به نور و سایههای هارمونیک و بعضی وقتها پیوند با عناصر دیگر داده. گاهی نیز رنگینتر به نظر میآیند.
راستش نمیتوانم به قطع بگویم دلیل خاصی برای تغییر این رنگها وجود دارد، به دلیل اینکه همه این آثار بداهه تصویر شده، بنابراین شاید ناشی از کورسوهای امیدی باشد که گاهی به سراغم میآید و بومهایم را روشنتر میکند.
روند متلاشی شدن پرسوناژها در بعضی از کارهای این دوره کندتر شده یا آنها به سمت نوعی تکامل در ساختار پیش میروند. حتی پرسوناژها تا حدی تعیین هویت شدهاند و لااقل مشخص میشود که انسان یا موجود دیگری هستند در حالی که در بیشتر کارهای قبلی ماهیتشان چندگانه و درهم آمیخته بود.
همیشه شرایط و موقعیت ویژهای که در آن نقاشی میکنم، تاثیر مستقیم بر شکلگیری این سوژهها داشته و احوالات درونی و دغدغههای روزمرهام بر دفرمه شدن یا متلاشی شدن پرسوناژها تاثیرگذار بوده و اساسا سعی میکنم با تکرار این فرمها به ساختار زیباییشناسانه و مفاهیم نابتری دست یابم.
وجه فانتزی در بعضی از کارهای اخیر به سمت نوعی فضای سوررئال میرود. اساسا نسبت فانتزی و فراواقعگرایی را چطور میبینید؟
در طول این هفتسالی که دنیای منحصربهفردی برای اسیدآمینهها ساختهام کمکم در ذهنم در تمام ابعاد زندگی فردی و گروهی، حتی سرزمین اسیدآمینهها را تصور کردهام و آرامآرام فضایی بهخصوص برایشان خلق کردهام، شاید این گرایش سوررئال ناشی از قرارگیری توامان ذهن ناخودآگاه و آگاه برای خلق دنیایی ویژه برای «اسیدآمینهها»ست.
این تغییر و تحولات «اسیدآمینه»ها را به چه سمتوسویی میبرد؟
پیش از این بیشتر در عمق پرسوناژها فرو میرفتم و تصویرهای بسته و روانکاوانهای از چهره و فیگورها داشتم اما رفتهرفته از سوژهها فاصله گرفتم و محیط پیرامونشان نیز خلق شد و اکنون سعی میکنم آرامآرام این دنیا را گستردهتر کنم.
یکی از مهمترین اتفاقات برای شما نمایشگاه انفرادیتان در گالری Canvas بود، زمینه این حضور چگونه فراهم شد؟
نمایشگاه انفرادیام در آمریکا همزمان و در یکی از بزرگترین رویدادهای هنری نیویورک «آرموری شو» (The Armory show) و به دعوت «Art middle east fair» و گالری «Canvas» برگزار شد. این دعوت پس از نمایش آثارم در نمایشگاه گروهی با عنوان «هزارویک رنگ» که به یاری «گالری نار» در نیویورک برپا شده بود انجام شد. در این نمایشگاه مجموعهای از پرترهها و فیگورها به نمایش درآمد که خوشبختانه با استقبال روبهرو شد و فرصتی بود تا نقاشیهایم را در کنار مطرحترین آثار هنرمندان جهان که توسط مجموعهداران و گالریداران سراسر دنیا جمع شده بود نمایش دهم.
نظر مخاطبان آنجا درباره آثار شما چه بود؟
فکر میکنم هنرمندان و مجموعهداران از کشورهای مختلف با آثارم ارتباط برقرار کرده بودند و چیزی که برایشان جالب بود، این بود که در عین حال که آثاری مدرن را تماشا میکردند، روح شرقی و ایرانی نیز در آنها احساس میشد و اغلب نظرشان این بود که نقاشیهای متفاوتی از فرهنگ شرقی و ایرانی دیدهاند.
در کریستیز دوبی یک دوره شرکت داشتید؟
بله در یک دوره با نقاشی به ابعاد 150×100سانتیمتر در حراج کریستیز بودم که کارم حدود چهار برابر قیمت پایه چکش خورد.
و رهاورد این حضور؟
نمیتوانم نتایج حضور بینالمللی را در پیشرفت کاریام نادیده بگیرم. حضور در مجامع بینالمللی انگیزه برای پیشرفت و رقابت را برایم بیشتر میکند و تازه در این شرایط میفهمیم که رقابت اصلی بین میلیونها هنرمندی است که در سراسر جهان سرسختانه میکوشند تا در تاریخ هنر جهان ماندگار باشند. البته همیشه اینطور نیست، گاهی این حضور باعث میشود هنرمند چشم بر دغدغههای اصلی و رسالت هنری که نسبت به اجتماع خود دارد، ببندد و مبهوت سرعت پیشرفت در جهان باشد که این موضوع هنرمند را از پرداختن به آنچه ذاتا هنر برای آن است، دور میکند و در مواردی هنرمند را سفارشی میکند.
روند نقاشی معاصر ایران را از منظر کیفی و جنبه هنری چگونه میبینید؟
هیجان و پویایی در خلق آثار متنوع تجسمی بسیار بالاست که این امر در فضای سالم رقابتی بسیار مثبت و باعث پیشرفت تکنیکی و عمق آثار میشود، اما متاسفانه بعضی از بدسلیقگیها از سمت گالریدار و مجموعهدار که حامی این آثار هستند در مواردی جریان پویای هنر را به بیراهه برده و هنرمندان جوانتر را دچار فهم غلط از اثر هنری میکند تا جایی که آگاهانه و ناآگاهانه آثاری خلق میکنند که به نظر من هیچ تاثیر مثبتی در رشد هنر معاصر ایران ندارد و در نهایت آثاری بیکیفیت و بیهویت خلق میشوند. گویی راه هنرمندشدن در ایران نه فقط تلاش و استمرار در طراحی، تکنیک، شناخت، مطالعه و تعمق، بلکه یافتن راههای آسان و میانبر برای رسیدن به این شأن است.
به نظر شما مارکت هنری ایران در خاورمیانه با چه آسیبهایی روبهروست؟
بزرگترین آسیب، افت کیفیت آثار است که در درازمدت رقابت را برای ما با دیگر کشورها به مراتب سخت خواهد کرد.
چه شد گذرتان به نقاشی افتاد؟
پیش از ورود به هنرستان، به نقاشی و طراحی علاقهمند بودم و بعد از انتخاب رشته نقاشی در هنرستان هنرهای زیبا زیرنظر استادانی چون آقایان «آریاسپ دادبه» و «جلال متولی» بهطور جدی نقاشی را دنبال کردم. البته در طول دوران هنرستان و پس از آن در رشتههای گوناگونی مثل مجسمهسازی، کاریکاتور، چاپ، گرافیک، تصویرسازی، شعر و ادبیات، انیمیشن، فیلمسازی و موسیقی تجربههایی کسب کردم اما در نهایت نقاشی رشتهای بود که بهطور متمرکز ادامه دادم.
گویا در ٢١سالگی؟
بله درست است. 21ساله بودم که اولین نمایشگاه انفرادیام را در گالری هنر برپا کردم؛ گرچه در آن دوره فضایی تجربی و متنوع را دنبال میکردم اما ردپایی از گرایشهای ذهنی و تصویری مشابه با کارهای امروزم داشت. مثل دفرمهکردن چهرهها و فیگورها یا استفاده از رنگهایی با تم خاکستری.
شما در بیینال هفتم برگزیده شدید. با چه اثری در این رویداد شرکت کردید؟
در بیینال هفتم نقاشی ایران در سال 1386 با دو تابلو شرکت کردم. این زمان درست موقع شروع شکلگیری آثارم با عنوان «اسیدآمینهها» بود. در واقع بیینال هفتم اولین حضور جدی نقاشیهایم در کنار دیگر هنرمندان و فضایی برای محکزدن خودم بود که البته در پایان برگزیده این بیینال هم بودم. از آن پس با هنرمندان مطرحی چون خانم «ایران درودی» و «فرح اصولی» که جزو داورها بودند و کارهایم را دوست داشتند، ارتباط بیشتری پیدا کردم و گستره ارتباطم با دیگر هنرمندان و رویدادهای هنری در داخل و خارج فراهم شد.
موفقیت در بیینال و دوسالانه نقاشی دامونفر ویژه جوانان زیر ٢٥سال چه تاثیری در زندگی حرفهای شما داشت؟
خب این مقدمهای برای حضورم در جشنواره و بینالهای خارجی شد. بین سالهای 85 تا 87 در بیش از 10 بیینال و جشنواره داخلی و جهانی شرکت کردم که در همه آنها برگزیده بودم و طی این دوسال نظر گالریها راجع به آثارم تغییر کرد. گالریهایی که حاضر نبودند کارهای بهنظرشان «تلخ» من را برای نمایش در گالریهایشان بپذیرند کمکم از نمایش آثارم استقبال میکردند. در این دوره هنرمندان سرشناس در مقام داوران بیینالها و جشنوارهها مهر تایید بر آثارم زدند و این ذهنیت گالریدارها را بهشدت تغییر داد. مثلا در جشنواره هنرهای تجسمی دامونفر ویژه جوانان زیر 25سال، آیدین آغداشلو، فرح اصولی، حسین خسروجردی، مهدی حسینی و محمد احصایی از داوران جشنواره بودند که بهحتم برگزیدگان اعتباری در میان گالریدارها از تایید این نامها کسب میکردند.
مدتهاست تم اصلی بومهایتان تغییر و گسستی نداشته. آیا همیشه به همین منوال بوده است؟
نه، پیش از آنکه به شکل حرفهای و تماموقت نقاشی کنم و نقاشیهایم را نمایش دهم، بسیار تجربهگرا بودم و کارهایی با متریال و مدیاهای متنوعی انجام میدادم تا در این کنکاشها به نتیجه دلخواهم برسم اما در حال حاضر اعتقاد به تجربهگرایی ندارم و بیشتر سعی میکنم، تکنیک و معنای آثارم را عمیقتر کنم و بیش از آنکه در پی سطوح متنوع باشم، در عمق آثارم پیش روم؛ در این صورت ممکن است به نظر بعضی از دوستان هنرمند، کارهایم تکراری و فارغ از تنوع باشد که البته اگر مجموعه نقاشیهایم با دقت دیده شود بهحتم نظر اشتباهی است. اما به هر ترتیب آثارم شامل دوران متفاوتی نیست و گسستی بین مجموعه آثارم احساس نمیشود. توالی خاطرات، دغدغهها و روزمرگیها، همه آن چیزهایی است که فکرم را به خود مشغول میکند. تغییر ناگهانی در سبک اثر ناشی از تغییرات و دگرگونیهای پیرامون هنرمند است و هر هنرمندی حالات روانی و احوالات ویژهای دارد که بر آن اساس اثر هنری خلق میکند در این صورت آثارش چیزی جز احوالات خودش نیست.
«اسیدآمینهها» از کجا آمدند؟
راستش اسیدآمینهها اولینبار در شعرها و نوشتههایم پیدا شد و کمکم عنوانی شد برای تمامی آثارم، اعم از: شعر، نقاشی، حجم و... و هرآنچه من خلق میکنم، همگی به این عنوان خوانده میشدند: «اسیدآمینه». سالها بود مفاهیمی چون اصالت، هویت، سنت و مدرنیته و تضاد بین اینها دغدغه ذهنیام بود و بر آن اساس تحقیق میکردم و گاهی مینوشتم، اصالتی کاملا علمی و تثبیتشده برای همه موجودات زنده یافتم که موجودات در ابتدا همه از آن شکل میگیرند و بهتدریج تبدیل به موجوداتی با تنوع زیستی و با اشکال گوناگون میشوند، که این اصالت علمی همان «اسیدآمینهها» بود. پس از آن من هم هرچه خلق کردم چون اسیدآمینهای میپنداشتم که تدریجا بر صفحه بوم شکل میگیرد و تبدیل به اثری میشود.
مدتهاست با مجموعه اسیدآمینهها ادامه میدهید. نکند قرار است فقط همین تم را برای همیشه ادامه دهید؟!
درواقع اسیدآمینهها یک مجموعه نیست، بلکه عنوانی است برای تمام آثارم و تا امروز قصدی برای تغییر این عنوان ندارم و همانطور که میدانید مجموعه متنوعی از آثارم شامل چهرهها، فیگورها، حیوانات و حتی شهرها را با همین عنوان ارایه کردهام. اما در مورد تم آثار باید بگویم تا وقتی تغییر و تحولی اساسی در زندگی شخصی و اجتماعیام یا نگرشم نسبت به نقاشی رخ ندهد به حتم دغدغههایم تغییر نخواهد کرد یا همین تم را ادامه خواهم داد.
درباره روند تحولات در اسیدآمینهها بگویید؟ ظاهرا تغییر و تحولات در حوزه آمینهها بهکندی صورت میگیرد؟
گاهی تغییر و تحول در آثارم آنقدر در جزییات ظریف است که جز خودم کسی کشف نمیکند. معمولا این تغییرات در طول زمانی که روبهروی بوم سفید سکوت میکنم و به بوم خیره میشوم، شکل میگیرد و جزء ناچیزی از آن در نقاشی نقش میبندد. بارها نقاشیهایم پر میشود از لایههای حرفها و تصاویری که در طول شکلگیری گاهی حذف و گاهی با تصویر دیگری جایگزین میشوند و در کل داستانی میشود که من در آن زیستهام اما مخاطب فقط پرده آخر را میبیند. لایهلایههای نقاشیهایم که احوال هرروز من را در خود دارند، با من رشد میکنند و پیش میروند و حالم را بهتر میکنند و این روند برای من از تولید اثر به دفعات شیرینتر است.
به نظر میرسد پرسوناژها در کارهای حاضر در گالری نار در همان وضعیت کارهای قبلی «اسیدآمینه» باقی ماندهاند و هنوز در جایگاه و وضعیت واقعی و مطلوب نیستند. آنها را هنوز در همان خلأ زمانی و مکانی کارهای قبلی میبینید؟
حق با شماست. تغییر محسوسی در جریان زندگی اجتماعی ما پیش نیامده که این تغییر نمودی در آثارم داشته باشد. گرچه گاهی بسیار مایوس و گاهی کمی امیدوار میشویم اما همچنان سایهای از یأس و ناامیدی، اضطراب و ناامنی، کرختی و بیحوصلگی و نگرانی از آینده بر زندگی اجتماعی ما گسترده است و دقیقا همین سایه تم آثار من را شکل داده و این خلأ زمانی و مکانی معمای بیپاسخی است که همچنان سوژههای نقاشیهای من که همان آدمهای اطرافمان و حتی خودمان هستند، درونش سرگردانند.
در این کارها پسزمینههای اغلب تیره و تاریک جایش را به نور و سایههای هارمونیک و بعضی وقتها پیوند با عناصر دیگر داده. گاهی نیز رنگینتر به نظر میآیند.
راستش نمیتوانم به قطع بگویم دلیل خاصی برای تغییر این رنگها وجود دارد، به دلیل اینکه همه این آثار بداهه تصویر شده، بنابراین شاید ناشی از کورسوهای امیدی باشد که گاهی به سراغم میآید و بومهایم را روشنتر میکند.
روند متلاشی شدن پرسوناژها در بعضی از کارهای این دوره کندتر شده یا آنها به سمت نوعی تکامل در ساختار پیش میروند. حتی پرسوناژها تا حدی تعیین هویت شدهاند و لااقل مشخص میشود که انسان یا موجود دیگری هستند در حالی که در بیشتر کارهای قبلی ماهیتشان چندگانه و درهم آمیخته بود.
همیشه شرایط و موقعیت ویژهای که در آن نقاشی میکنم، تاثیر مستقیم بر شکلگیری این سوژهها داشته و احوالات درونی و دغدغههای روزمرهام بر دفرمه شدن یا متلاشی شدن پرسوناژها تاثیرگذار بوده و اساسا سعی میکنم با تکرار این فرمها به ساختار زیباییشناسانه و مفاهیم نابتری دست یابم.
وجه فانتزی در بعضی از کارهای اخیر به سمت نوعی فضای سوررئال میرود. اساسا نسبت فانتزی و فراواقعگرایی را چطور میبینید؟
در طول این هفتسالی که دنیای منحصربهفردی برای اسیدآمینهها ساختهام کمکم در ذهنم در تمام ابعاد زندگی فردی و گروهی، حتی سرزمین اسیدآمینهها را تصور کردهام و آرامآرام فضایی بهخصوص برایشان خلق کردهام، شاید این گرایش سوررئال ناشی از قرارگیری توامان ذهن ناخودآگاه و آگاه برای خلق دنیایی ویژه برای «اسیدآمینهها»ست.
این تغییر و تحولات «اسیدآمینه»ها را به چه سمتوسویی میبرد؟
پیش از این بیشتر در عمق پرسوناژها فرو میرفتم و تصویرهای بسته و روانکاوانهای از چهره و فیگورها داشتم اما رفتهرفته از سوژهها فاصله گرفتم و محیط پیرامونشان نیز خلق شد و اکنون سعی میکنم آرامآرام این دنیا را گستردهتر کنم.
یکی از مهمترین اتفاقات برای شما نمایشگاه انفرادیتان در گالری Canvas بود، زمینه این حضور چگونه فراهم شد؟
نمایشگاه انفرادیام در آمریکا همزمان و در یکی از بزرگترین رویدادهای هنری نیویورک «آرموری شو» (The Armory show) و به دعوت «Art middle east fair» و گالری «Canvas» برگزار شد. این دعوت پس از نمایش آثارم در نمایشگاه گروهی با عنوان «هزارویک رنگ» که به یاری «گالری نار» در نیویورک برپا شده بود انجام شد. در این نمایشگاه مجموعهای از پرترهها و فیگورها به نمایش درآمد که خوشبختانه با استقبال روبهرو شد و فرصتی بود تا نقاشیهایم را در کنار مطرحترین آثار هنرمندان جهان که توسط مجموعهداران و گالریداران سراسر دنیا جمع شده بود نمایش دهم.
نظر مخاطبان آنجا درباره آثار شما چه بود؟
فکر میکنم هنرمندان و مجموعهداران از کشورهای مختلف با آثارم ارتباط برقرار کرده بودند و چیزی که برایشان جالب بود، این بود که در عین حال که آثاری مدرن را تماشا میکردند، روح شرقی و ایرانی نیز در آنها احساس میشد و اغلب نظرشان این بود که نقاشیهای متفاوتی از فرهنگ شرقی و ایرانی دیدهاند.
در کریستیز دوبی یک دوره شرکت داشتید؟
بله در یک دوره با نقاشی به ابعاد 150×100سانتیمتر در حراج کریستیز بودم که کارم حدود چهار برابر قیمت پایه چکش خورد.
و رهاورد این حضور؟
نمیتوانم نتایج حضور بینالمللی را در پیشرفت کاریام نادیده بگیرم. حضور در مجامع بینالمللی انگیزه برای پیشرفت و رقابت را برایم بیشتر میکند و تازه در این شرایط میفهمیم که رقابت اصلی بین میلیونها هنرمندی است که در سراسر جهان سرسختانه میکوشند تا در تاریخ هنر جهان ماندگار باشند. البته همیشه اینطور نیست، گاهی این حضور باعث میشود هنرمند چشم بر دغدغههای اصلی و رسالت هنری که نسبت به اجتماع خود دارد، ببندد و مبهوت سرعت پیشرفت در جهان باشد که این موضوع هنرمند را از پرداختن به آنچه ذاتا هنر برای آن است، دور میکند و در مواردی هنرمند را سفارشی میکند.
روند نقاشی معاصر ایران را از منظر کیفی و جنبه هنری چگونه میبینید؟
هیجان و پویایی در خلق آثار متنوع تجسمی بسیار بالاست که این امر در فضای سالم رقابتی بسیار مثبت و باعث پیشرفت تکنیکی و عمق آثار میشود، اما متاسفانه بعضی از بدسلیقگیها از سمت گالریدار و مجموعهدار که حامی این آثار هستند در مواردی جریان پویای هنر را به بیراهه برده و هنرمندان جوانتر را دچار فهم غلط از اثر هنری میکند تا جایی که آگاهانه و ناآگاهانه آثاری خلق میکنند که به نظر من هیچ تاثیر مثبتی در رشد هنر معاصر ایران ندارد و در نهایت آثاری بیکیفیت و بیهویت خلق میشوند. گویی راه هنرمندشدن در ایران نه فقط تلاش و استمرار در طراحی، تکنیک، شناخت، مطالعه و تعمق، بلکه یافتن راههای آسان و میانبر برای رسیدن به این شأن است.
به نظر شما مارکت هنری ایران در خاورمیانه با چه آسیبهایی روبهروست؟
بزرگترین آسیب، افت کیفیت آثار است که در درازمدت رقابت را برای ما با دیگر کشورها به مراتب سخت خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.