|

شبکه اجتماعي دانش‌آموزي و چند پرسش!

محمدرضا نيک‌نژاد

«شبکه اجتماعي دانش‌آموزي» که آن را با «شاد» مي‌شناسيم، با وجود نقدهاي کارشناسان، معلمان و حتي خانواده‌ها، با بخش‌نامه‌‌هايي دستوري و تحکمي، فرستادن پيامک‌هاي پرشمار و چندين‌باره به خانواده‌ها و ترس آنها از پيامدهاي آموزشي براي بچه‌ها، پا به گستره آموزشي کشور گذاشت. گرچه زود است درباره کارايي «شاد» داوري روشني داشته باشيم؛ اما نخستين ارزيابي‌‌هاي دانش‌آموزان، معلمان و مقايسه توانايي اين نرم‌افزار کاربردي با پيام‌‌رسان‌هاي موجود، نشان از معمولي‌بودن آن دارد. براي نمونه دبير رياضي خانمي مي‌گويد: «با کد ملي به‌عنوان معلم وارد شدم. نرم‌افزار نام مدرسه و نام کلاس‌هايم را آورد. وارد هر کلاس که مي‌شويم، فهرست بچه‌ها مشخص است و بچه‌هايي هم که نرم‌افزار را نصب کرده‌اند، آنلاين مي‌شوند؛ ولي من تا همين مرحله توانستم پيش بروم؛ چون کارهايي را که بايد مدير و کادر دفتري انجام مي‌دادند، ناتمام بود! خواهرم مي‌گفتند اسامي بچه‌هاي آنلاينِ کلاس مي‌آيد و مانند ديگر محيط‌های اين‌چنيني امکان فرستادنِ عکس و صدا و فيلم فراهم است». دبير آشنايي با زير‌و‌بم اين‌گونه نرم‌افزارها نيز مي‌گويد: «در‌واقع فضايي شبيه تلگرام است؛ البته با امکانات کمتر! امکان ارسال فيلم در آن حداکثر صد مگابايت است. امکان برگزاري آزمون آنلاين، مانند تلگرام ندارد. تنها مزيتش اين است که فقط گروه‌هاي درسي فعال هستند و در‌حال‌حاضر امکان نصب روي تبلت شخصي بچه‌ها وجود دارد؛ ولي برخلاف سخن وزير، امکان ارتباط آنلاين صوتي و تصويري وجود ندارد. يک پيام‌رسان ساده است که به‌عنوان مکملِ کار تدريس در کلاس واقعي وجودش بد نيست؛ ولي به درد تدريس آنلاين نمي‌خورد». اگر از عنوان نادرست اين نرم‌افزار کاربردي، يعني «شبکه اجتماعي» که هيچ همانندي با شبکه‌هاي اجتماعي ندارد! و البته قراردادِ پر اما‌و‌اگرِ آموزش‌و‌پرورش با شرکت سازنده آن، بگذريم، چند نکته ديگر خودنمايي مي‌کنند.

1- نخست، پرسش از چرايي راه‌اندازي اين سامانه است. بسياري از مدرسه‌ها، مديران و معلمان، حتي پيش از پيگيري‌هاي بالادستي‌ها، روند آموزش را متناسب با امکانات و با بهره‌گيري از فناوري‌ها موجود، آغاز کرده و پيش مي‌برند؛ بنابراين و در اين شرايط، چه اصراري و چه ضرورتي بر راه‌اندازي اين سامانه بود؟ حتي برخي معلمان بر اين باورند که «شاد» ورودي ديرهنگام به گستره آموزش کشور داشته و بسياري از کلاس‌هاي رو به پايان‌اند. از‌اين‌رو اين نرم‌افزار نه‌فقط نمي‌تواند کارايي چنداني براي اين‌گونه کلاس‌ها داشته باشد؛ بلکه با توجه به فشارهاي بخش‌نامه‌اي و دستوري، سنگ بزرگي شده است جلوي پاي آن بخش از مدرسه‌ها و معلماني که توانسته‌اند با خلاقيت و کوشش در اين زمينه دستاوردهاي ارزشمندي داشته باشند.
2- اگرچه راه‌اندازي «شاد» در کنار ديگر فناوري‌هاي موجود مي‌توانست و مي‌تواند ياري‌دهنده آموزش کشور باشد؛ اما اصرار و اجبار بر به‌کارگيري آن و فشار در راستاي حضور بي‌رقيب و يگانه‌اش در گستره آموزش، با برخي از تأکيدهاي سندهاي بالادستي کشور و آموزش‌و‌پرورش، مانند مدرسه‌محوري، آزادي عمل معلم و نقشش در کلاس و مدرسه، حقوق شهروندي خانواده‌ها و فرهنگيان و البته حقِ انساني آنان براي بهره‌گيري از بهترين امکانات در زندگي و... همخواني ندارد.
3- از همان روزهاي نخستِ مطرح‌شدن آموزش‌هاي مجازي، خبرهايي مبني بر محروميت دست‌کم 30 درصد دانش‌آموزان کشور به‌ويژه در روستاها و مناطق مرزي از اينترنت و ناتواني بسياري از خانواده‌ها از داشتن گوشي‌هاي همراه کارآمد يا تبلت و حتي پرداخت هزينه‌هاي نه‌چندان ارزانِ اينترنت براي برخي از خانواده‌ها شنيده شد. جداي از اين شنيده‌ها، چند سالي است که به فراواني فيلم‌ها و عکس‌هايي از مدرسه‌ها و کلاس‌ها و دانش‌آموزان مناطق نابرخوردار کشور در فضاي مجازي منتشر مي‌شود که دلِ هر بيننده‌اي را به درد مي‌آورد. آيا مي‌شود تصور کرد دانش‌آموزاني که کلاس، مدرسه و حتي پوشش درخوري ندارند، گوشي همراه يا تبلت داشته باشند و با آن درس‌هاي مجازي را پيگيري کنند؟ پرسشِ کليدي از دست‌اندرکاران اين است که بهتر نبود هزينه هنگفت قرارداد و راه‌اندازي سامانه شاد را مانند برخي از کشورها، صرف تهيه و توزيع تبلت‌هاي آموزشي در اين مناطق مي‌کرديد؟ بهتر نبود با وزارت مخابرات رايزني مي‌کرديد تا اينترنت رايگان به دانش‌آموزان محروم بدهد؟ بهتر نبود تلاش مي‌کرديد پدري شرمنده فرزند دانش‌آموزش نشود؟ بهتر نبود... .

«شبکه اجتماعي دانش‌آموزي» که آن را با «شاد» مي‌شناسيم، با وجود نقدهاي کارشناسان، معلمان و حتي خانواده‌ها، با بخش‌نامه‌‌هايي دستوري و تحکمي، فرستادن پيامک‌هاي پرشمار و چندين‌باره به خانواده‌ها و ترس آنها از پيامدهاي آموزشي براي بچه‌ها، پا به گستره آموزشي کشور گذاشت. گرچه زود است درباره کارايي «شاد» داوري روشني داشته باشيم؛ اما نخستين ارزيابي‌‌هاي دانش‌آموزان، معلمان و مقايسه توانايي اين نرم‌افزار کاربردي با پيام‌‌رسان‌هاي موجود، نشان از معمولي‌بودن آن دارد. براي نمونه دبير رياضي خانمي مي‌گويد: «با کد ملي به‌عنوان معلم وارد شدم. نرم‌افزار نام مدرسه و نام کلاس‌هايم را آورد. وارد هر کلاس که مي‌شويم، فهرست بچه‌ها مشخص است و بچه‌هايي هم که نرم‌افزار را نصب کرده‌اند، آنلاين مي‌شوند؛ ولي من تا همين مرحله توانستم پيش بروم؛ چون کارهايي را که بايد مدير و کادر دفتري انجام مي‌دادند، ناتمام بود! خواهرم مي‌گفتند اسامي بچه‌هاي آنلاينِ کلاس مي‌آيد و مانند ديگر محيط‌های اين‌چنيني امکان فرستادنِ عکس و صدا و فيلم فراهم است». دبير آشنايي با زير‌و‌بم اين‌گونه نرم‌افزارها نيز مي‌گويد: «در‌واقع فضايي شبيه تلگرام است؛ البته با امکانات کمتر! امکان ارسال فيلم در آن حداکثر صد مگابايت است. امکان برگزاري آزمون آنلاين، مانند تلگرام ندارد. تنها مزيتش اين است که فقط گروه‌هاي درسي فعال هستند و در‌حال‌حاضر امکان نصب روي تبلت شخصي بچه‌ها وجود دارد؛ ولي برخلاف سخن وزير، امکان ارتباط آنلاين صوتي و تصويري وجود ندارد. يک پيام‌رسان ساده است که به‌عنوان مکملِ کار تدريس در کلاس واقعي وجودش بد نيست؛ ولي به درد تدريس آنلاين نمي‌خورد». اگر از عنوان نادرست اين نرم‌افزار کاربردي، يعني «شبکه اجتماعي» که هيچ همانندي با شبکه‌هاي اجتماعي ندارد! و البته قراردادِ پر اما‌و‌اگرِ آموزش‌و‌پرورش با شرکت سازنده آن، بگذريم، چند نکته ديگر خودنمايي مي‌کنند.

1- نخست، پرسش از چرايي راه‌اندازي اين سامانه است. بسياري از مدرسه‌ها، مديران و معلمان، حتي پيش از پيگيري‌هاي بالادستي‌ها، روند آموزش را متناسب با امکانات و با بهره‌گيري از فناوري‌ها موجود، آغاز کرده و پيش مي‌برند؛ بنابراين و در اين شرايط، چه اصراري و چه ضرورتي بر راه‌اندازي اين سامانه بود؟ حتي برخي معلمان بر اين باورند که «شاد» ورودي ديرهنگام به گستره آموزش کشور داشته و بسياري از کلاس‌هاي رو به پايان‌اند. از‌اين‌رو اين نرم‌افزار نه‌فقط نمي‌تواند کارايي چنداني براي اين‌گونه کلاس‌ها داشته باشد؛ بلکه با توجه به فشارهاي بخش‌نامه‌اي و دستوري، سنگ بزرگي شده است جلوي پاي آن بخش از مدرسه‌ها و معلماني که توانسته‌اند با خلاقيت و کوشش در اين زمينه دستاوردهاي ارزشمندي داشته باشند.
2- اگرچه راه‌اندازي «شاد» در کنار ديگر فناوري‌هاي موجود مي‌توانست و مي‌تواند ياري‌دهنده آموزش کشور باشد؛ اما اصرار و اجبار بر به‌کارگيري آن و فشار در راستاي حضور بي‌رقيب و يگانه‌اش در گستره آموزش، با برخي از تأکيدهاي سندهاي بالادستي کشور و آموزش‌و‌پرورش، مانند مدرسه‌محوري، آزادي عمل معلم و نقشش در کلاس و مدرسه، حقوق شهروندي خانواده‌ها و فرهنگيان و البته حقِ انساني آنان براي بهره‌گيري از بهترين امکانات در زندگي و... همخواني ندارد.
3- از همان روزهاي نخستِ مطرح‌شدن آموزش‌هاي مجازي، خبرهايي مبني بر محروميت دست‌کم 30 درصد دانش‌آموزان کشور به‌ويژه در روستاها و مناطق مرزي از اينترنت و ناتواني بسياري از خانواده‌ها از داشتن گوشي‌هاي همراه کارآمد يا تبلت و حتي پرداخت هزينه‌هاي نه‌چندان ارزانِ اينترنت براي برخي از خانواده‌ها شنيده شد. جداي از اين شنيده‌ها، چند سالي است که به فراواني فيلم‌ها و عکس‌هايي از مدرسه‌ها و کلاس‌ها و دانش‌آموزان مناطق نابرخوردار کشور در فضاي مجازي منتشر مي‌شود که دلِ هر بيننده‌اي را به درد مي‌آورد. آيا مي‌شود تصور کرد دانش‌آموزاني که کلاس، مدرسه و حتي پوشش درخوري ندارند، گوشي همراه يا تبلت داشته باشند و با آن درس‌هاي مجازي را پيگيري کنند؟ پرسشِ کليدي از دست‌اندرکاران اين است که بهتر نبود هزينه هنگفت قرارداد و راه‌اندازي سامانه شاد را مانند برخي از کشورها، صرف تهيه و توزيع تبلت‌هاي آموزشي در اين مناطق مي‌کرديد؟ بهتر نبود با وزارت مخابرات رايزني مي‌کرديد تا اينترنت رايگان به دانش‌آموزان محروم بدهد؟ بهتر نبود تلاش مي‌کرديد پدري شرمنده فرزند دانش‌آموزش نشود؟ بهتر نبود... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.