به ياد «كامران جمالي» مترجم كتاب «قرن من»
تصویر آخرین دیدار در پاییز
سميه نوروزي
قرارهایمان بیشتر در دفتر استادان بود؛ بخش فرهنگی سفارت اتریش. ترم سه را که تمام کردم، دیگر استادم نبود، رفیقم بود. چای پررنگ بزرگی برایم میریخت و قند را میکشید جلویم. بعد خودش با همان دستی که سیگار لای انگشتهایش بود، همانطور ایستاده چای را میبرد بالا و نصف لیوان خالی میشد. بعد، پکی عمیق و بعد، «تعریف کن ببینم»... . اولین بار یادم است از کارم در نشر چشمه برایش گفتم و خواستم ترجمهای هم برای من کنار بگذارد. برق چشمانش را دیدم. خوشحال بود. نه به خاطر کتابش، زیرا تا همان موقع هم تعداد زیادی کتاب ترجمه و منتشر کرده بود. خوشحال بود که میتواند کاری برایم بکند. روحیهای بدهد به منِ مثلا جوانِ آن روزها. اصلا خوشش میآمد امید بدهد، انگیزه بدهد، کاری کند که آدمها، بهویژه شاگردهایش، بهخصوص رفقای جوانترش، به کار و زندگی و آینده امیدوار شوند. این بود که خیلی سریع دست به کار شد. آن موقعها تازه کتاب شهر فرنگ گونتر گراس در آلمان منتشر شده بود. گفت با گراس دوست است و اول باید اجازه بگیرد از او. دو، سه روز بعد زنگ زد به من. اجازه گرفته بود. شهر فرنگ را ترجمه کرد. شهر فرنگ منتشر شد. هنوز خوشحال بود.
یک بار دیگر که گفت «تعریف کن ببینم»، از مهاجرتم از تهران گفتم. گفت من هم دارم میروم آلمان. گفتم همه چیز را از نو شروع کردم. گفت من هم. خیلی خوشحال بود. از اینگرید میگفت و از ترجمههای تازه. از افی بریست و از نشر نیلوفر. از برشت و از کلی نقشههای دیگر که توی سرش بود.
آخرین بار را خوب یادم است. در دفتر نشر نیلوفر قرار گذاشتیم. همین پاییز گذشته. سوغاتیام را داد و یواشکی تقریبا در گوشم گفت «زمینم را فروختم. دیگر برای دل خودم کار میکنم. دوست دارم یک کار هم بدهم به تو. هر نشری که هستی». دلم لرزید. آخر ققنوس مثل جاهای دیگر نیست. تصمیم نهایی را من نمیگیرم. من تهِ تهش میتوانم پیشنهادم را بدهم و بروم پی کارم و صلاح کار را بسپرم دست خسروان نشر. برای همین هم ته دلم، نمیدانم چرا، میدانستم که تصمیم نهایی آنی نیست که من میخواهم. این را نمیتوانستم در جواب این یکی «تعریف کن ببینم» او بگویم. در عوض گفتم چه عالی. من که خیلی خوشحال میشوم. رفت آلمان و کتاب و ترجمه را برایم پست کرد. کتاب قبلا فیپای یک نشر دیگر را گرفته بود؛ اما منتشر نشده بود. همین ماجرا شد نور علی نور. مترجم خارج از ایران، ناشر قبلی غیب و فیپای قبلی ثبت شده بود. نتیجه همانی شد که پیشبینی کرده بودم... . عصبانی شد. نه به خاطر کتابش، زیرا تا همان موقع هم تعداد زیادی کتاب ترجمه و منتشر کرده بود، ریز و درشت، کمحجم و قطور، شعر و نثر، تألیف و ترجمه، هاینریش بل و برتولت برشت و کلی نویسنده آلمانی معاصر ناشناخته...
عصبانی شد که... نه. نمیگویم از چه عصبانی شد. یک چیزهایی باید تا ابد بین خودمان بماند. فقط همین را بگویم که باز در گوشم گفت یادت است زمینم را فروختم؟ - بله. - همه پولش را میدهم به تو. پول از من، نشر از تو. ناشر شو. - بیخیال آقای «جمالی». تقریبا داد زد: - من منتظر جواب مثبتت هستم. زیاد منتظرم نگذار... .
من زیاد منتظرش گذاشتم. مثل همیشه. مثل همه تصمیمهای دیگرم. مثل تمام رفاقتهای دیگر. بهانه آوردم. گفتم بچه نمیگذارد. گفتم وقت ندارم. گفت شمارهحساب بده پول بریزم برای رهن دفتر نشر. چند تا اسم هم پیشنهاد داد. بعد سریع برآورد کرد که تجهیزات یک دفتر 60، 70متری چقدر میشود. و پرسید: - فکرهایت را کردی؟ نگفتم زیاد منتظرم نگذار؟ همیشه عجله داشت. زود جواب میخواست. همین شد که کار خودش را کرد. به هدفش رسید. فکر من را تغییر داد. دستکم دو ماه من را وادار کرد به بزرگشدن فکر کنم. انگیزه و روحیه را به اوج رساند در منی که نصف عمرم را در ناامیدی مطلق به آینده گذراندهام. حالا... حالا من ماندهام و چند نام پیشنهادی برای نشر و پول زمین و هزاران خط گفتوگو در صفحه مجازیمان و تصویر آخرین دیدارمان در پاییز که بهوضوح دیدم گونههایش فرو رفته و من به رویش نیاوردم؛ اما نگران شدم... .
گفت میدانی که برادرم کامبیز توی تاج بازی میکرد، برای همین ما همه خانوادگی استقلالی هستیم. چای را ریخت توی لیوان بزرگ و سیگار الکترونیک را گذاشت دم دهانش و دود را بیرون داد. گفت ترک کردهام. دو، سه سال دیگر باز هم برمیگردم ایران سری بزنم، ببینم تعریفکردنی چه داری. سالی دو، سه کتاب هم ترجمه میکنم. تو چی؟ گفتم بگذارید باز هم فکر کنم.
گفت 10 روز دیگر برمیگردم گوتینگن. تا 10 روز دیگر تکلیف همهچیز را روشن میکنیم.
امروز روز دهم است. امروز باید برمیگشت خانه تا تکلیف همه چیز روشن شود... .
قرارهایمان بیشتر در دفتر استادان بود؛ بخش فرهنگی سفارت اتریش. ترم سه را که تمام کردم، دیگر استادم نبود، رفیقم بود. چای پررنگ بزرگی برایم میریخت و قند را میکشید جلویم. بعد خودش با همان دستی که سیگار لای انگشتهایش بود، همانطور ایستاده چای را میبرد بالا و نصف لیوان خالی میشد. بعد، پکی عمیق و بعد، «تعریف کن ببینم»... . اولین بار یادم است از کارم در نشر چشمه برایش گفتم و خواستم ترجمهای هم برای من کنار بگذارد. برق چشمانش را دیدم. خوشحال بود. نه به خاطر کتابش، زیرا تا همان موقع هم تعداد زیادی کتاب ترجمه و منتشر کرده بود. خوشحال بود که میتواند کاری برایم بکند. روحیهای بدهد به منِ مثلا جوانِ آن روزها. اصلا خوشش میآمد امید بدهد، انگیزه بدهد، کاری کند که آدمها، بهویژه شاگردهایش، بهخصوص رفقای جوانترش، به کار و زندگی و آینده امیدوار شوند. این بود که خیلی سریع دست به کار شد. آن موقعها تازه کتاب شهر فرنگ گونتر گراس در آلمان منتشر شده بود. گفت با گراس دوست است و اول باید اجازه بگیرد از او. دو، سه روز بعد زنگ زد به من. اجازه گرفته بود. شهر فرنگ را ترجمه کرد. شهر فرنگ منتشر شد. هنوز خوشحال بود.
یک بار دیگر که گفت «تعریف کن ببینم»، از مهاجرتم از تهران گفتم. گفت من هم دارم میروم آلمان. گفتم همه چیز را از نو شروع کردم. گفت من هم. خیلی خوشحال بود. از اینگرید میگفت و از ترجمههای تازه. از افی بریست و از نشر نیلوفر. از برشت و از کلی نقشههای دیگر که توی سرش بود.
آخرین بار را خوب یادم است. در دفتر نشر نیلوفر قرار گذاشتیم. همین پاییز گذشته. سوغاتیام را داد و یواشکی تقریبا در گوشم گفت «زمینم را فروختم. دیگر برای دل خودم کار میکنم. دوست دارم یک کار هم بدهم به تو. هر نشری که هستی». دلم لرزید. آخر ققنوس مثل جاهای دیگر نیست. تصمیم نهایی را من نمیگیرم. من تهِ تهش میتوانم پیشنهادم را بدهم و بروم پی کارم و صلاح کار را بسپرم دست خسروان نشر. برای همین هم ته دلم، نمیدانم چرا، میدانستم که تصمیم نهایی آنی نیست که من میخواهم. این را نمیتوانستم در جواب این یکی «تعریف کن ببینم» او بگویم. در عوض گفتم چه عالی. من که خیلی خوشحال میشوم. رفت آلمان و کتاب و ترجمه را برایم پست کرد. کتاب قبلا فیپای یک نشر دیگر را گرفته بود؛ اما منتشر نشده بود. همین ماجرا شد نور علی نور. مترجم خارج از ایران، ناشر قبلی غیب و فیپای قبلی ثبت شده بود. نتیجه همانی شد که پیشبینی کرده بودم... . عصبانی شد. نه به خاطر کتابش، زیرا تا همان موقع هم تعداد زیادی کتاب ترجمه و منتشر کرده بود، ریز و درشت، کمحجم و قطور، شعر و نثر، تألیف و ترجمه، هاینریش بل و برتولت برشت و کلی نویسنده آلمانی معاصر ناشناخته...
عصبانی شد که... نه. نمیگویم از چه عصبانی شد. یک چیزهایی باید تا ابد بین خودمان بماند. فقط همین را بگویم که باز در گوشم گفت یادت است زمینم را فروختم؟ - بله. - همه پولش را میدهم به تو. پول از من، نشر از تو. ناشر شو. - بیخیال آقای «جمالی». تقریبا داد زد: - من منتظر جواب مثبتت هستم. زیاد منتظرم نگذار... .
من زیاد منتظرش گذاشتم. مثل همیشه. مثل همه تصمیمهای دیگرم. مثل تمام رفاقتهای دیگر. بهانه آوردم. گفتم بچه نمیگذارد. گفتم وقت ندارم. گفت شمارهحساب بده پول بریزم برای رهن دفتر نشر. چند تا اسم هم پیشنهاد داد. بعد سریع برآورد کرد که تجهیزات یک دفتر 60، 70متری چقدر میشود. و پرسید: - فکرهایت را کردی؟ نگفتم زیاد منتظرم نگذار؟ همیشه عجله داشت. زود جواب میخواست. همین شد که کار خودش را کرد. به هدفش رسید. فکر من را تغییر داد. دستکم دو ماه من را وادار کرد به بزرگشدن فکر کنم. انگیزه و روحیه را به اوج رساند در منی که نصف عمرم را در ناامیدی مطلق به آینده گذراندهام. حالا... حالا من ماندهام و چند نام پیشنهادی برای نشر و پول زمین و هزاران خط گفتوگو در صفحه مجازیمان و تصویر آخرین دیدارمان در پاییز که بهوضوح دیدم گونههایش فرو رفته و من به رویش نیاوردم؛ اما نگران شدم... .
گفت میدانی که برادرم کامبیز توی تاج بازی میکرد، برای همین ما همه خانوادگی استقلالی هستیم. چای را ریخت توی لیوان بزرگ و سیگار الکترونیک را گذاشت دم دهانش و دود را بیرون داد. گفت ترک کردهام. دو، سه سال دیگر باز هم برمیگردم ایران سری بزنم، ببینم تعریفکردنی چه داری. سالی دو، سه کتاب هم ترجمه میکنم. تو چی؟ گفتم بگذارید باز هم فکر کنم.
گفت 10 روز دیگر برمیگردم گوتینگن. تا 10 روز دیگر تکلیف همهچیز را روشن میکنیم.
امروز روز دهم است. امروز باید برمیگشت خانه تا تکلیف همه چیز روشن شود... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.