|

پاسخگو باشند

محمد حیدری *

اگر جشنواره تئاتر فجر را در 30دوره درنظر بگیرید، چهره‌های تازه نفس و کشف استعدادهای ناب در آن بسیار اتفاق افتاده است اما به دلیل نبود یک سیستم مداوم در نحوه، شکل برگزاری و نبود تمرکز نتوانسته است تاثیر زیادی بر جریان تئاتر کشور داشته باشد. مشکل جشنواره تئاتر فجر این است که هر دبیری براساس سلیقه شخصی خود برنامه‎ریزی می‌کند. بخشی از تصمیم‌گیری‌های جشنواره تئاتر فجر از سوی مدیران بالاتر انجام می‌شود و به همین لحاظ همیشه با سلایق مختلف روبه‌رو بوده و هیچوقت سیاست منسجمی وجود نداشته است که با وجود مدیران مختلف دستخوش تغییر نشود.

قطعا یک دبیر فقط برای یک دوره جشنواره نمی‌تواند برنامه‌ریزی دقیقی انجام دهد تا تاثیر مثبتی روی تئاتر داشته باشد. از این نظر با تغییر مدیران و دبیران، جشنواره دچار تغییر می‌شود مثلا در یک دوره، دبیری گفته است بخشی از نمایش‌ها از اجرای عمومی به جشنواره بیایند و بالعکس. با این تغییرات جشنواره دچار تغییرات عجیب و غریبی شده و قطعا با این سیاست نمی‌تواند آینده‎ای در زیربنای تئاتر کشور داشته باشد.

جشنواره‌ای که بخش زیادی از هزینه‌های کشور را به خود اختصاص می‌دهد، باید ثبات بیشتری داشته باشد. من نمی‌گویم شرایط اجتماعی و فرهنگی کشور ما درنظر گرفته نشود اما در بخش تخصصی، هر دبیری که روی کار آمده، با توجه به سلایق خود تغییراتی داده است. به‌هرحال این شیوه می‌تواند تاثیر بدی روی تئاتر بگذارد. در این 30دوره بخش زیادی از تئاتر کشور براساس جشنواره‌ها شکل گرفته است که از نوع شکل، سلیقه و. . بوده است. پس وقتی جشنواره چنین اهمیتی پیدا می‎کند، برنامه‌ریزی دقیقی می‌طلبد. معلوم نیست ما چه شکل اجرایی را در این جشنواره دنبال می‎کنیم. بحث من سر شخص یا دبیر نیست بلکه نوع سیاست‎گذاری و برنامه‎ریزی برای این جشنواره مهم است چون وقتی جشنواره‎ای دبیرخانه مستقلی دارد، باید سیاست‎گذاری و برنامه منسجمی داشته باشد.

ما حتی می‎توانستیم جشنواره تئاتر فجر را طوری در خاورمیانه جا بیندازیم که اگر زمانی خواستند از تئاتر آسیا صحبت کنند به سراغ جشنواره ما بیایند ولی ما هنوز نتوانسته‌ایم جایگاهی در جشنواره‌های حرفه‌ای دنیا داشته باشیم. وقتی قرار است یک جشنواره حرفه‌ای برگزار شود باید تکلیف مشخص شود، معین شود که چه کسانی با چه معیاری می‌توانند در این جشنواره شرکت کنند. وقتی این معیارها مشخص نشود هر سال تغییر می‌کند اما در مورد اینکه چرا در زمان هیچ‌یک از مدیران ما شیوه‌نامه ثابتی تدوین نشده، مساله این است که مدیران هم برنامه‌ای برای تئاتر ندارند یعنی مدیر براساس برنامه انتخاب نمی‌شود. مدیران اول برنامه خود را ارایه نمی‌کنند بعد مدیریت را برعهده بگیرند. اول مدیریت را قبول می‌کنند بعد به فکر برنامه‌ریزی می‌افتند. با احترام به زحمت خیلی از مدیران، این سیاست وجود ندارد که مدیری با توجه به برنامه‌هایش انتخاب شود. همیشه کسی مسوولیتی پذیرفته و برنامه‌هایی اعلام شده که بخش زیادی از آن سلیقه آن مدیر بوده است. من هم خارج از همان مدیران نبودم. با صداقت بگویم من هم خودم را مجزا از این حرفی که زدم، نمی‌دانم. منتهی بخش زیادی از جشنواره، دچار سیاست‌زدگی مدیریت تئاتر است. دبیر جشنواره وقتی برسر کار می‌آید، مدیران تئاتری و حتی مدیران بالاتر قطعا در نوع سیاست، برنامه‌ریزی و حتی اعلام آن برنامه دخیل هستند. بنابراین شما نمی‌توانید همه مسوولیت‌ها را گردن دبیر بیندازید چون او هم می‌گوید بخش دیگری نگذاشت برنامه‌هایش اجرایی شود. با تغییر یک مدیر شرایط عوض می‌شود و این روند روی جشنواره تاثیر می‌گذارد. برای همین من هم خارج از چنین چارچوبی نبودم. در جایی که قرار می‌گیرید، نمی‌توانید هم برنامه‌ریزی کنید، هم اجرا کنید. من به واسطه حضورم در بخش‌های مختلف بدنه تئاتر توانسته‌ام تجربه‌ کسب کنم. زمانی‌که از این تجربیات در جشنواره استفاده کردم و تاثیر گذاشتم، انگار دیگر به من احتیاجی نبود. منظورم صرفا خودم نیستم بلکه هرکسی که چنین شرایطی داشته، دچار این وضعیت شده است. انگار هر کسی در این تشکیلات تا به تجربه دست پیدا می‎کند، نباید باشد و کارش را ادامه دهد. هنوز هم دلیل آن را نمی‎دانم. این بحث کلی است و متاسفانه هیچ‌وقت این اتفاق نیفتاده است که مدیر تئاتر یا دبیر جشنواره، برنامه‌ای را برای سه، چهار سال در حضور اهالی تئاتر و رسانه اعلام کند و حتی آن برنامه مورد نقد قرار بگیرد. مهم‌ترین بحث من بر سر استقلال جشنواره، حرفه‌ای بودن است یعنی برنامه‌ریزی منسجم و روشنی داشته باشیم و استمرار این برنامه را ببینیم. کسانی باید این جشنواره را برگزار کنند که پاسخگو باشند. آن‌وقت برنامه مهم می‌شود نه شخص و برنامه‌ها لحظه‌ای انتخاب نمی‌شوند. الان بعد از سی دوره نمی‌توانیم این آزمون و خطاها را انجام دهیم بلکه باید حرفه‌ای باشیم.

* دبیر دوره بیست و نهم و مستعفی دوره سی‌ام جشنواره تئاتر فجر

اگر جشنواره تئاتر فجر را در 30دوره درنظر بگیرید، چهره‌های تازه نفس و کشف استعدادهای ناب در آن بسیار اتفاق افتاده است اما به دلیل نبود یک سیستم مداوم در نحوه، شکل برگزاری و نبود تمرکز نتوانسته است تاثیر زیادی بر جریان تئاتر کشور داشته باشد. مشکل جشنواره تئاتر فجر این است که هر دبیری براساس سلیقه شخصی خود برنامه‎ریزی می‌کند. بخشی از تصمیم‌گیری‌های جشنواره تئاتر فجر از سوی مدیران بالاتر انجام می‌شود و به همین لحاظ همیشه با سلایق مختلف روبه‌رو بوده و هیچوقت سیاست منسجمی وجود نداشته است که با وجود مدیران مختلف دستخوش تغییر نشود.

قطعا یک دبیر فقط برای یک دوره جشنواره نمی‌تواند برنامه‌ریزی دقیقی انجام دهد تا تاثیر مثبتی روی تئاتر داشته باشد. از این نظر با تغییر مدیران و دبیران، جشنواره دچار تغییر می‌شود مثلا در یک دوره، دبیری گفته است بخشی از نمایش‌ها از اجرای عمومی به جشنواره بیایند و بالعکس. با این تغییرات جشنواره دچار تغییرات عجیب و غریبی شده و قطعا با این سیاست نمی‌تواند آینده‎ای در زیربنای تئاتر کشور داشته باشد.

جشنواره‌ای که بخش زیادی از هزینه‌های کشور را به خود اختصاص می‌دهد، باید ثبات بیشتری داشته باشد. من نمی‌گویم شرایط اجتماعی و فرهنگی کشور ما درنظر گرفته نشود اما در بخش تخصصی، هر دبیری که روی کار آمده، با توجه به سلایق خود تغییراتی داده است. به‌هرحال این شیوه می‌تواند تاثیر بدی روی تئاتر بگذارد. در این 30دوره بخش زیادی از تئاتر کشور براساس جشنواره‌ها شکل گرفته است که از نوع شکل، سلیقه و. . بوده است. پس وقتی جشنواره چنین اهمیتی پیدا می‎کند، برنامه‌ریزی دقیقی می‌طلبد. معلوم نیست ما چه شکل اجرایی را در این جشنواره دنبال می‎کنیم. بحث من سر شخص یا دبیر نیست بلکه نوع سیاست‎گذاری و برنامه‎ریزی برای این جشنواره مهم است چون وقتی جشنواره‎ای دبیرخانه مستقلی دارد، باید سیاست‎گذاری و برنامه منسجمی داشته باشد.

ما حتی می‎توانستیم جشنواره تئاتر فجر را طوری در خاورمیانه جا بیندازیم که اگر زمانی خواستند از تئاتر آسیا صحبت کنند به سراغ جشنواره ما بیایند ولی ما هنوز نتوانسته‌ایم جایگاهی در جشنواره‌های حرفه‌ای دنیا داشته باشیم. وقتی قرار است یک جشنواره حرفه‌ای برگزار شود باید تکلیف مشخص شود، معین شود که چه کسانی با چه معیاری می‌توانند در این جشنواره شرکت کنند. وقتی این معیارها مشخص نشود هر سال تغییر می‌کند اما در مورد اینکه چرا در زمان هیچ‌یک از مدیران ما شیوه‌نامه ثابتی تدوین نشده، مساله این است که مدیران هم برنامه‌ای برای تئاتر ندارند یعنی مدیر براساس برنامه انتخاب نمی‌شود. مدیران اول برنامه خود را ارایه نمی‌کنند بعد مدیریت را برعهده بگیرند. اول مدیریت را قبول می‌کنند بعد به فکر برنامه‌ریزی می‌افتند. با احترام به زحمت خیلی از مدیران، این سیاست وجود ندارد که مدیری با توجه به برنامه‌هایش انتخاب شود. همیشه کسی مسوولیتی پذیرفته و برنامه‌هایی اعلام شده که بخش زیادی از آن سلیقه آن مدیر بوده است. من هم خارج از همان مدیران نبودم. با صداقت بگویم من هم خودم را مجزا از این حرفی که زدم، نمی‌دانم. منتهی بخش زیادی از جشنواره، دچار سیاست‌زدگی مدیریت تئاتر است. دبیر جشنواره وقتی برسر کار می‌آید، مدیران تئاتری و حتی مدیران بالاتر قطعا در نوع سیاست، برنامه‌ریزی و حتی اعلام آن برنامه دخیل هستند. بنابراین شما نمی‌توانید همه مسوولیت‌ها را گردن دبیر بیندازید چون او هم می‌گوید بخش دیگری نگذاشت برنامه‌هایش اجرایی شود. با تغییر یک مدیر شرایط عوض می‌شود و این روند روی جشنواره تاثیر می‌گذارد. برای همین من هم خارج از چنین چارچوبی نبودم. در جایی که قرار می‌گیرید، نمی‌توانید هم برنامه‌ریزی کنید، هم اجرا کنید. من به واسطه حضورم در بخش‌های مختلف بدنه تئاتر توانسته‌ام تجربه‌ کسب کنم. زمانی‌که از این تجربیات در جشنواره استفاده کردم و تاثیر گذاشتم، انگار دیگر به من احتیاجی نبود. منظورم صرفا خودم نیستم بلکه هرکسی که چنین شرایطی داشته، دچار این وضعیت شده است. انگار هر کسی در این تشکیلات تا به تجربه دست پیدا می‎کند، نباید باشد و کارش را ادامه دهد. هنوز هم دلیل آن را نمی‎دانم. این بحث کلی است و متاسفانه هیچ‌وقت این اتفاق نیفتاده است که مدیر تئاتر یا دبیر جشنواره، برنامه‌ای را برای سه، چهار سال در حضور اهالی تئاتر و رسانه اعلام کند و حتی آن برنامه مورد نقد قرار بگیرد. مهم‌ترین بحث من بر سر استقلال جشنواره، حرفه‌ای بودن است یعنی برنامه‌ریزی منسجم و روشنی داشته باشیم و استمرار این برنامه را ببینیم. کسانی باید این جشنواره را برگزار کنند که پاسخگو باشند. آن‌وقت برنامه مهم می‌شود نه شخص و برنامه‌ها لحظه‌ای انتخاب نمی‌شوند. الان بعد از سی دوره نمی‌توانیم این آزمون و خطاها را انجام دهیم بلکه باید حرفه‌ای باشیم.

* دبیر دوره بیست و نهم و مستعفی دوره سی‌ام جشنواره تئاتر فجر

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.