|

تغيير شکل بصري و محتوايي در رسانه لازم و ملزوم يکديگر است

حبيب عبدالحسين.مدير فضاي مجازي شبکه پرس‌تي‌وي و کارشناس ژورناليسم تلويزيوني

نگاهي اجمالي به ساختار و قالب محتواي خبر ۲۱ سيما، نشان مي‌دهد تغيير صرفا در سطح رنگ‌و‌لعاب استوديو صورت گرفته و اصل قضيه مغفول مانده است. امروزه رسانه‌هاي سراسر جهان عمده توجه خود را روي جذابيت محتوا و اقناع مخاطب قرار داده‌اند.

سادگي جملات و روايت قابل فهم براي مخاطب و استفاده از اصول قصه جزء بديهيات کار رسانه‌هاي تصويري است که همچنان جاي آنها در اخبار تلويزيون ايران خالي است. استفاده از جملات بلند، کليشه‌اي و رسمي همچنان در اخبار مشاهده مي‌شود و تفاوت محسوسي با گذشته به چشم نمي‌خورد. ساختار جملاتي که در اخبار استفاده مي‌شود، تفاوت چنداني با خبر روزنامه ندارد و به اين مسئله که مخاطب اين بخش خبري عموم ملت ايران است، همچنان توجه کافي نشده. پخش اخبار ساعت ۲۱ سيما در قالبي نو و از استوديویی جديد، يک بار ديگر مؤيد اين نکته بود که ابتدايي‌ترين اصل در اخبار تلويزيون، استفاده صحيح از منابع تصويري است.
صداوسيما در دسترسي به اين منابع غني است، اما در استفاده از آنها ضعف محسوسی مشاهده مي‌شود. تنوع تصوير و استفاده صحيح از قالب‌هاي ترکيبي خبر، مطمئنا مي‌تواند کمک شاياني به جذب مخاطب و باورپذير‌تر‌کردن اخبار کند. ريتم و آهنگ کند و خشک خبر نيز از مواردي است که همچنان به چشم مي‌خورد. شايد آسان‌ترين کار خريد تجهيزات و تغيير استوديو و حرکت و زاويه دوربين‌ها باشد، اما تغيير در ساختار و توليد محتواي جذاب نياز به تربيت نيروي انساني خلاقي دارد که فقط از طريق جذب و آموزش صحيح امکان‌پذير است. اين سرمايه انساني است که تفاوت اصلي را ايجاد مي‌کند و مادامي که تغيير چشمگيري در اين زمينه رخ ندهد، خريد تجهيزات و تغيير استوديو اثر چنداني بر جلب توجه مخاطب نخواهد داشت. امروزه استوديوهاي برنامه‌هاي خبر تلويزيوني به‌عنوان بخشي از هويت آنها به حساب مي‌آيند و بر اساس نيازهاي آن شبکه طراحي مي‌شوند.
در واقع در طراحي فضاي يک استوديوی خبري و چينش دکور داخل آن، المان‌هاي محتوايي برنامه و اصول نشانه‌شناسي بايد در نظر گرفته شوند. شايد به همين دليل است که شبکه‌هاي خبري فضاي استوديوي خود را دير به دير تغيير مي‌دهند؛ زيرا اين امر علاوه بر صرف هزينه‌هاي گزاف، مستلزم يک نياز موجه و هم‌راستا با تغييرات ساختاري و محتوايي است. مثلا برنامه هاردتاک (HARDTalk) (گفت‌وگوي صريح) شبکه بي‌بي‌سي از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۲ ميلادي در يک استوديو اجرا مي‌شد يا برنامه ساعت خبر الجزيره سال‌هاست با دکور ثابت و در يک استوديو ضبط و پخش مي‌شود. پر واضح است که تغيير دکور و استوديو با توجه به پيشرفت فناوري و تغيير ذائقه مخاطب، اجتناب‌ناپذير است، اما حتي اين نوع تغيير هم نيازمند همراه‌شدن با تغييرات ساختاري و محتوايي است.
در سال ۲۰۱۷ و پس از ۲۰ سال فعاليت، شبکه يورو‌نيوز با شراکت شبکه ان‌بي‌سي به ساخت استوديوهاي جديد خبر اقدام کرده و براي اولين بار به پخش برنامه‌هاي خبري مجري‌محور روی آورد. اين تغييری بزرگ در شبکه يورونيوز محسوب مي‌شد که معروف به پخش اخبار بدون مجري بود، اما نياز به رقابت با ساير شبکه‌هاي خبري همچون سي‌ان‌ان، يورو‌نيوز را به سمت اين تغييرات برد. با توجه به گرايش بيشتر مردم به رسانه‌هاي اجتماعي، استوديو به‌گونه‌اي طراحي شد تا برنامه ويژه‌اي به نام «کيوب» که به اخبار رسانه‌هاي اجتماعي مي‌پردازد، در آن اجرا شود. اين مسئله در واقع مصداق خوبي است که نشان مي‌دهد تغيير شکل بصري و محتوايي در رسانه، لازم و ملزوم يکديگر است و تغييرات ظاهري بدون اصلاح ساختار محتوا راه به جايي نمي‌برد. تغييرات اساسي در دکور و ظواهر اخبار ۲۱ شبکه سيما، به سال ۸۸ و پس از آن به سال ۹۴ باز‌مي‌گردد که اکنون در سال ۹۹ براي سومين بار نيز تغيير مي‌کند؛ اگرچه در اين مدت مديريت بخش خبر صداوسيما تغييري نکرده است.

نگاهي اجمالي به ساختار و قالب محتواي خبر ۲۱ سيما، نشان مي‌دهد تغيير صرفا در سطح رنگ‌و‌لعاب استوديو صورت گرفته و اصل قضيه مغفول مانده است. امروزه رسانه‌هاي سراسر جهان عمده توجه خود را روي جذابيت محتوا و اقناع مخاطب قرار داده‌اند.

سادگي جملات و روايت قابل فهم براي مخاطب و استفاده از اصول قصه جزء بديهيات کار رسانه‌هاي تصويري است که همچنان جاي آنها در اخبار تلويزيون ايران خالي است. استفاده از جملات بلند، کليشه‌اي و رسمي همچنان در اخبار مشاهده مي‌شود و تفاوت محسوسي با گذشته به چشم نمي‌خورد. ساختار جملاتي که در اخبار استفاده مي‌شود، تفاوت چنداني با خبر روزنامه ندارد و به اين مسئله که مخاطب اين بخش خبري عموم ملت ايران است، همچنان توجه کافي نشده. پخش اخبار ساعت ۲۱ سيما در قالبي نو و از استوديویی جديد، يک بار ديگر مؤيد اين نکته بود که ابتدايي‌ترين اصل در اخبار تلويزيون، استفاده صحيح از منابع تصويري است.
صداوسيما در دسترسي به اين منابع غني است، اما در استفاده از آنها ضعف محسوسی مشاهده مي‌شود. تنوع تصوير و استفاده صحيح از قالب‌هاي ترکيبي خبر، مطمئنا مي‌تواند کمک شاياني به جذب مخاطب و باورپذير‌تر‌کردن اخبار کند. ريتم و آهنگ کند و خشک خبر نيز از مواردي است که همچنان به چشم مي‌خورد. شايد آسان‌ترين کار خريد تجهيزات و تغيير استوديو و حرکت و زاويه دوربين‌ها باشد، اما تغيير در ساختار و توليد محتواي جذاب نياز به تربيت نيروي انساني خلاقي دارد که فقط از طريق جذب و آموزش صحيح امکان‌پذير است. اين سرمايه انساني است که تفاوت اصلي را ايجاد مي‌کند و مادامي که تغيير چشمگيري در اين زمينه رخ ندهد، خريد تجهيزات و تغيير استوديو اثر چنداني بر جلب توجه مخاطب نخواهد داشت. امروزه استوديوهاي برنامه‌هاي خبر تلويزيوني به‌عنوان بخشي از هويت آنها به حساب مي‌آيند و بر اساس نيازهاي آن شبکه طراحي مي‌شوند.
در واقع در طراحي فضاي يک استوديوی خبري و چينش دکور داخل آن، المان‌هاي محتوايي برنامه و اصول نشانه‌شناسي بايد در نظر گرفته شوند. شايد به همين دليل است که شبکه‌هاي خبري فضاي استوديوي خود را دير به دير تغيير مي‌دهند؛ زيرا اين امر علاوه بر صرف هزينه‌هاي گزاف، مستلزم يک نياز موجه و هم‌راستا با تغييرات ساختاري و محتوايي است. مثلا برنامه هاردتاک (HARDTalk) (گفت‌وگوي صريح) شبکه بي‌بي‌سي از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۲ ميلادي در يک استوديو اجرا مي‌شد يا برنامه ساعت خبر الجزيره سال‌هاست با دکور ثابت و در يک استوديو ضبط و پخش مي‌شود. پر واضح است که تغيير دکور و استوديو با توجه به پيشرفت فناوري و تغيير ذائقه مخاطب، اجتناب‌ناپذير است، اما حتي اين نوع تغيير هم نيازمند همراه‌شدن با تغييرات ساختاري و محتوايي است.
در سال ۲۰۱۷ و پس از ۲۰ سال فعاليت، شبکه يورو‌نيوز با شراکت شبکه ان‌بي‌سي به ساخت استوديوهاي جديد خبر اقدام کرده و براي اولين بار به پخش برنامه‌هاي خبري مجري‌محور روی آورد. اين تغييری بزرگ در شبکه يورونيوز محسوب مي‌شد که معروف به پخش اخبار بدون مجري بود، اما نياز به رقابت با ساير شبکه‌هاي خبري همچون سي‌ان‌ان، يورو‌نيوز را به سمت اين تغييرات برد. با توجه به گرايش بيشتر مردم به رسانه‌هاي اجتماعي، استوديو به‌گونه‌اي طراحي شد تا برنامه ويژه‌اي به نام «کيوب» که به اخبار رسانه‌هاي اجتماعي مي‌پردازد، در آن اجرا شود. اين مسئله در واقع مصداق خوبي است که نشان مي‌دهد تغيير شکل بصري و محتوايي در رسانه، لازم و ملزوم يکديگر است و تغييرات ظاهري بدون اصلاح ساختار محتوا راه به جايي نمي‌برد. تغييرات اساسي در دکور و ظواهر اخبار ۲۱ شبکه سيما، به سال ۸۸ و پس از آن به سال ۹۴ باز‌مي‌گردد که اکنون در سال ۹۹ براي سومين بار نيز تغيير مي‌کند؛ اگرچه در اين مدت مديريت بخش خبر صداوسيما تغييري نکرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.