چالش آمریکا و چین، روسیه و اوکراین موجب شد؛
منازعه سیاسی قطعنامه لغو تحریم را نافرجام گذاشت
کرونا در حالی جهان را درمینوردد که برخی کشورها همزمان در دو جبهه مبارزه میکنند؛ هم مواجهه با همهگیری کروناویروس، مبتلایان، مرگومیر آن و تلاش برای اتخاذ سیاستهایی که تعداد مبتلایان افزوده نشود و هم در جبهه دیگر، آنها باید با تنبیه تحریمی برخی کشورها و قدرتهای بزرگ نیز مبارزه کنند. ناگفته پیداست که جنگیدن در جبهه دوم، توان مبارزه در جبهه اول را میکاهد؛ اما جهان با کرونا و اپیدمی آن، با همان شرایط و بینظمی که پیش از آن داشت، برخورد میکند؛ همچنان رقابتها و اختلافهای سیاسی و بینالمللی کشورها و قدرتها میتازد و حتی مواجهه سخت با کرونا نیز آنها را از این منازعه بیفرجام دور نکرده است.
مصداق جدی این منازعه، عدم تصویب قطعنامهای برای لغو تحریمها در شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل بوده است. درحالیکه ایران جزء درخواستکنندگان جدی تعلیق تحریمها بود، تلاش کرد از ابزارهای دوستان خود در این دو نهاد بینالمللی استفاده کند. روسیه یکی از درخواستکنندگان تصویب قطعنامه لغو تحریمها بود که با مخالفت اوکراین مواجه شد و بعد از آن دیگر کشورها با او همراه شدند. ماجرای اختلاف اوکراین و روسیه بعد از تسخیر جزیره کریمه به دست روسیه رخ داد و هنوز یکی از جدیترین مسائل دو کشور است.
اما این تنها عامل نیست، چین و آمریکا که چندین سال است با یکدیگر در رقابت و تنش دیپلماتیک و البته تجاری قرار دارند، این بار بر سر قطعنامه تعلیق تحریمها نیز با یکدیگر سرشاخ شده و همین یکی از علل عدم تصویب چنین قطعنامهای شده است. آمریکا اصرار داشته در چنین قطعنامهای، ووهان بهعنوان مبدأ ویروس کرونا ذکر شود. با این اوصاف هم شورای امنیت و هم مجمع عمومی تلاش کردند چنین مصوبهای را به سرانجام برسانند. تلاش شورای امنیت در سه هفته گذشته نیز به دلیل اختلاف بین آمریکا و چین از تصویب قطعنامهای درباره کرونا بازمانده است؛ مجمع عمومی در نهایت توانست تحت شرایط خاصی قطعنامهای درباره کرونا به تصویب برساند.
البته مجمع عمومی به دلیل شیوع کرونا در نیویورک، به صورت حضوری برگزار نمیشود و روندی جدید برای مصوبات در نظر گرفته شده است. کوروش احمدی، دیپلماتی که سالها در دفتر ایران در سازمان ملل سابقه کار دارد، در یادداشتی دراینباره برای ایرنا در مورد نحوه جدید اداره جلسات مجمع به اسم «رویه سکوت» نوشته: «این رویه جدید از سوی رئیس مجمع و ضمن مشورت با «کمیته عمومی» مجمع و با تصویب اعضای سازمان از طریق «رویه سکوت» در ۲۴ مارس اتخاذ شد و قرار است صرفا در ارتباط با امور مهم، حداقل تا پایان ماه می، مبنای کار باشد. مطابق این رویه جدید، پیشنویس قطعنامهها از طریق ایمیل به اطلاع اعضا میرسید و آنها باید طی سه روز به آن واکنش نشان دهند یا سکوت کنند. عدم واکنش یا سکوت به معنی رضایت و موافقت با متن است و کشوری که با متن مشکل دارد، در مدت تعیینشده مخالفت خود را اعلام میکند. مطابق تصمیم مجمع، در چارچوب این رویه جدید، حتی مخالفت یک کشور نیز موجب شکست پیشنویس قطعنامه یا اعلامیه میشود. این در حالی است که مطابق بند ۱۸ منشور و آیین کار مجمع عمومی، تصمیمات عادی مجمع با اکثریت آرا اعضای حاضر و شرکتکننده در رأیگیری گرفته
میشود». این دیپلمات درباره آنچه در مجمع عمومی گذشته توضیح میدهد: مجمع عمومی بر مبنای این رویه جدید درباره دو قطعنامه رقیب در مورد کرونا تصمیم گرفت. قطعنامه نخست توسط غنا، اندونزی، لیختناشتاین، نروژ، سوئیس و سنگاپور تهیه و ارائه شده بود و ۱۳۰ کشور هم به این بانیان پیوسته بودند. این پیشنویس محتوایی کلی و غیرمناقشهآمیز داشت و در نتیجه بدون اینکه سکوت درباره آن شکسته شود، به تصویب رسید.
در این قطعنامه از کشورها برای «افزایش همکاری بینالمللی برای مبارزه با کرونا و شکست آن و کاهش آسیبهای ناشی از آن، ازجمله از طریق مبادله اطلاعات و دانش علمی و اطلاعرسانی در مورد بهترین رویهها و نیز از طریق اجرای رهنمودهای سازمان بهداشت جهانی» سخن رفته و چندجانبهگرایی و نقش محوری سیستم ملل متحد در مبارزه با کرونا مورد تأکید قرار گرفته است. بانیان این قطعنامه البته به خواسته مستمر و مصرانه آمریکا مبنی بر اشاره به چین و شهر ووهان بهعنوان منشأ ویروس کرونا اعتنا نکردند.
پیشنویس قطعنامه دوم از جانب روسیه تهیه و ارائه شده و مورد حمایت جمهوری آفریقای مرکزی، کوبا، نیکاراگوئه و ونزوئلا قرار گرفته بود. پیشنویس روسیه نیز اگرچه از بسیاری جهات ازجمله تأکید بر نقش محوری سازمان بهداشت جهانی، مشابه قطعنامه دیگر بود، اما همزمان خواستار رهاکردن «جنگهای تجاری» و خودداری از اعمال سیاستهای حمایتی و «عدم اعمال تحریمهای یکجانبه بدون تصویب شورای امنیت» نیز بود. اتخاذ «رهیافتی جامع و علممحور» در مقابله با کرونا نیز از دیگر نکات مندرج در این پیشنویس بود.
این دو پیشنویس همزمان از سوی رئیس مجمع عمومی برای اعضا ارسال شده بودند. سکوت در قبال پیشنویس اول شکسته نشد و بنابراین تصویب شد؛ اما درباره پیشنویس دوم، اوکراین نخستین کشوری بود که سکوت را شکست و با آن مخالفت کرد. وزیر خارجه اوکراین در این مورد گفت که هدف روسیه همهجا لغو تحریمها علیه آن کشور است و ما همهجا با آن مخالفت خواهیم کرد. پس از اوکراین، کشورهای آمریکا، انگلیس، نمایندگی اتحادیه اروپا و گرجستان نیز با قطعنامه روسیه مخالفت کردند.
کرونا در حالی جهان را درمینوردد که برخی کشورها همزمان در دو جبهه مبارزه میکنند؛ هم مواجهه با همهگیری کروناویروس، مبتلایان، مرگومیر آن و تلاش برای اتخاذ سیاستهایی که تعداد مبتلایان افزوده نشود و هم در جبهه دیگر، آنها باید با تنبیه تحریمی برخی کشورها و قدرتهای بزرگ نیز مبارزه کنند. ناگفته پیداست که جنگیدن در جبهه دوم، توان مبارزه در جبهه اول را میکاهد؛ اما جهان با کرونا و اپیدمی آن، با همان شرایط و بینظمی که پیش از آن داشت، برخورد میکند؛ همچنان رقابتها و اختلافهای سیاسی و بینالمللی کشورها و قدرتها میتازد و حتی مواجهه سخت با کرونا نیز آنها را از این منازعه بیفرجام دور نکرده است.
مصداق جدی این منازعه، عدم تصویب قطعنامهای برای لغو تحریمها در شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل بوده است. درحالیکه ایران جزء درخواستکنندگان جدی تعلیق تحریمها بود، تلاش کرد از ابزارهای دوستان خود در این دو نهاد بینالمللی استفاده کند. روسیه یکی از درخواستکنندگان تصویب قطعنامه لغو تحریمها بود که با مخالفت اوکراین مواجه شد و بعد از آن دیگر کشورها با او همراه شدند. ماجرای اختلاف اوکراین و روسیه بعد از تسخیر جزیره کریمه به دست روسیه رخ داد و هنوز یکی از جدیترین مسائل دو کشور است.
اما این تنها عامل نیست، چین و آمریکا که چندین سال است با یکدیگر در رقابت و تنش دیپلماتیک و البته تجاری قرار دارند، این بار بر سر قطعنامه تعلیق تحریمها نیز با یکدیگر سرشاخ شده و همین یکی از علل عدم تصویب چنین قطعنامهای شده است. آمریکا اصرار داشته در چنین قطعنامهای، ووهان بهعنوان مبدأ ویروس کرونا ذکر شود. با این اوصاف هم شورای امنیت و هم مجمع عمومی تلاش کردند چنین مصوبهای را به سرانجام برسانند. تلاش شورای امنیت در سه هفته گذشته نیز به دلیل اختلاف بین آمریکا و چین از تصویب قطعنامهای درباره کرونا بازمانده است؛ مجمع عمومی در نهایت توانست تحت شرایط خاصی قطعنامهای درباره کرونا به تصویب برساند.
البته مجمع عمومی به دلیل شیوع کرونا در نیویورک، به صورت حضوری برگزار نمیشود و روندی جدید برای مصوبات در نظر گرفته شده است. کوروش احمدی، دیپلماتی که سالها در دفتر ایران در سازمان ملل سابقه کار دارد، در یادداشتی دراینباره برای ایرنا در مورد نحوه جدید اداره جلسات مجمع به اسم «رویه سکوت» نوشته: «این رویه جدید از سوی رئیس مجمع و ضمن مشورت با «کمیته عمومی» مجمع و با تصویب اعضای سازمان از طریق «رویه سکوت» در ۲۴ مارس اتخاذ شد و قرار است صرفا در ارتباط با امور مهم، حداقل تا پایان ماه می، مبنای کار باشد. مطابق این رویه جدید، پیشنویس قطعنامهها از طریق ایمیل به اطلاع اعضا میرسید و آنها باید طی سه روز به آن واکنش نشان دهند یا سکوت کنند. عدم واکنش یا سکوت به معنی رضایت و موافقت با متن است و کشوری که با متن مشکل دارد، در مدت تعیینشده مخالفت خود را اعلام میکند. مطابق تصمیم مجمع، در چارچوب این رویه جدید، حتی مخالفت یک کشور نیز موجب شکست پیشنویس قطعنامه یا اعلامیه میشود. این در حالی است که مطابق بند ۱۸ منشور و آیین کار مجمع عمومی، تصمیمات عادی مجمع با اکثریت آرا اعضای حاضر و شرکتکننده در رأیگیری گرفته
میشود». این دیپلمات درباره آنچه در مجمع عمومی گذشته توضیح میدهد: مجمع عمومی بر مبنای این رویه جدید درباره دو قطعنامه رقیب در مورد کرونا تصمیم گرفت. قطعنامه نخست توسط غنا، اندونزی، لیختناشتاین، نروژ، سوئیس و سنگاپور تهیه و ارائه شده بود و ۱۳۰ کشور هم به این بانیان پیوسته بودند. این پیشنویس محتوایی کلی و غیرمناقشهآمیز داشت و در نتیجه بدون اینکه سکوت درباره آن شکسته شود، به تصویب رسید.
در این قطعنامه از کشورها برای «افزایش همکاری بینالمللی برای مبارزه با کرونا و شکست آن و کاهش آسیبهای ناشی از آن، ازجمله از طریق مبادله اطلاعات و دانش علمی و اطلاعرسانی در مورد بهترین رویهها و نیز از طریق اجرای رهنمودهای سازمان بهداشت جهانی» سخن رفته و چندجانبهگرایی و نقش محوری سیستم ملل متحد در مبارزه با کرونا مورد تأکید قرار گرفته است. بانیان این قطعنامه البته به خواسته مستمر و مصرانه آمریکا مبنی بر اشاره به چین و شهر ووهان بهعنوان منشأ ویروس کرونا اعتنا نکردند.
پیشنویس قطعنامه دوم از جانب روسیه تهیه و ارائه شده و مورد حمایت جمهوری آفریقای مرکزی، کوبا، نیکاراگوئه و ونزوئلا قرار گرفته بود. پیشنویس روسیه نیز اگرچه از بسیاری جهات ازجمله تأکید بر نقش محوری سازمان بهداشت جهانی، مشابه قطعنامه دیگر بود، اما همزمان خواستار رهاکردن «جنگهای تجاری» و خودداری از اعمال سیاستهای حمایتی و «عدم اعمال تحریمهای یکجانبه بدون تصویب شورای امنیت» نیز بود. اتخاذ «رهیافتی جامع و علممحور» در مقابله با کرونا نیز از دیگر نکات مندرج در این پیشنویس بود.
این دو پیشنویس همزمان از سوی رئیس مجمع عمومی برای اعضا ارسال شده بودند. سکوت در قبال پیشنویس اول شکسته نشد و بنابراین تصویب شد؛ اما درباره پیشنویس دوم، اوکراین نخستین کشوری بود که سکوت را شکست و با آن مخالفت کرد. وزیر خارجه اوکراین در این مورد گفت که هدف روسیه همهجا لغو تحریمها علیه آن کشور است و ما همهجا با آن مخالفت خواهیم کرد. پس از اوکراین، کشورهای آمریکا، انگلیس، نمایندگی اتحادیه اروپا و گرجستان نیز با قطعنامه روسیه مخالفت کردند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.