بررسی تبعات رهایی هزاران معتاد متجاهر همزمان با آزادی هزاران زندانی
بگیر و ببندهای بلاتکلیف کرونایی
معصومه اصغری: فیلمی از یک شهروند؛ گوشهای از ترمینال خاوران و اتوبان امام رضا (ع) را نشان میدهد که معتادان رهاشده در گوشههای خیابان کنار هم تجمعهای چندده نفری دارند و در حال استعمال مواد و خمار و خمشده هستند و از دود آتشی که روشن کردهاند، چهرههایشان سیاه شده است. کاربری زیر این تصاویر نوشته: شهرداری سرویسهای بهداشتی و آبخوری این مسیر و پارکها را بسته و این معتادان کنار خیابان و جلوی مردمی که در حال عبور هستند، اجابت مزاج میکنند. تصویر دیگری که در شبکههای اجتماعی زیاد دستبهدست شد، صحنههایی از شلوغی میدان شوش و خیابانهای اطراف آن در ساعت سه بامداد 15 فروردین بود؛ وقتی که دستفروشان خرتوپرت دزدی و خردهفروشان مواد مخدر و معتادان در حال مصرف مواد، دورهمی برگزار کرده بودند. البته این تصاویر برای شهر تهران تصویری دور از ذهن نیست و تقریبا در این سالها هر روز تکرار شده؛ اما قسمت ترسناک ماجرا ادامه وقوع این شرایط و حتی وخیمترشدن آن در این روزهای کرونایی است.
در این سالها مسئولان مختلف آمارهای گوناگونی را درباره گروهبندی متفاوتی که از انواع معتادان داشتهاند، اعلام کردهاند و میکنند. هر مسئولی متناسب با مسئولیتی که برایشان تعریف شده، عددی دارد که نسبتی با عدد دیگر مسئولان ندارد و البته کسی هم از این مسئولان سؤال نمیکند که این آمارها چگونه محاسبه شدهاند و چرا همخوانی ندارند؟ درست مثل همین حالا که عدد مشخصی از معتادان آزادشده از مراکز ماده 16 در ایام شیوع کرونا وجود ندارد. واقعیت این است که تعدادی معتاد متجاهر در مراکز ماده 16 بودهاند که در این مدت بخشی یا همه آنها رها شدهاند؛ اما اکنون نه تعدادشان مشخص است و نه تعداد نفرات آزادشده دقیق اعلام شده است.
سرهنگ عبدالوهاب حسنوند، رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر، چند روز قبل به انتشار فیلمهایی از تجمع مجدد معتادان در سطح پایتخت واکنش نشان داد و گفت: تهران ۱۹ هزار معتاد متجاهر دارد که اکنون هفت هزار نفر در مراکز نگهداری میشوند و بقیه رها شدهاند و عمده آنها در سطح شهر حضور دارند؛ اگرچه چند هزار معتاد متجاهر از این سو رها شدهاند، اما از طرف دیگر رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر تهران بزرگ گفته جمعآوری پنج هزار معتاد جامانده در شهر تهران در مناطق آلوده بهویژه مناطقی از جمله فرحزاد، شوش، مولوی، هرندی و دروازهغار در دستور کار بوده که با دستورالعمل شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر تهران بهدلیل شرایط کرونایی متوقف میماند.
این مقام انتظامی درعینحال به آزادی زندانیان و معتادان متجاهر در برخی مراکز ماده 16 یا 15 هم اشاره کرده و گفته است: این شرایط مزید بر علت شد تا مناطقی مانند فرحزاد، شوش، هرندی، دروازهغار، خلازیر و گردنه تنباکویی که پیش از این کلنی حضور معتادان متجاهر در سطح شهر تهران بود، مجددا شکل بگیرد.
او گفته هیچ مرجعی معتادان متجاهر را از پلیس تحویل نمیگیرد و در نتیجه جمعآوری آنها معنی ندارد.
سیدمالک حسینی، سرپرست سازمان رفاه، خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران هم با انتشار تصاویری از ازدحام معتادان در میدان شوش (14 فروردین) در توییتی گلایه کرد و نوشت: «میدان شوش، بامداد ۱۴ فروردین ۱۳۹۹؛ این افراد مردم همین شهر هستند، کارتنخواب نیستند و حتی بیسرپناه، معتادانی که محصول همین جامعهاند؛ اما توان خودمراقبتی ندارند، زحمات چندساله نیروی انتظامی با تعطیلی مراکز نگهداری معتادان نقش بر آب شد، بیش از پیش نگران همکارانم در مواجهه با این افرادم».
در همین وضعیت همچنان فرید براتیسده، مدیر کل دفتر پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی کشور، معتقد است این آمارها و اعلام اعداد درباره معتادان متجاهر و زندانیان آزادشده، هیاهوسازی است. او نگهداری معتادان در یک مکان را مصداق یک کشتار جمعی میداند و میگوید: «دوستانی که الان در حال هیاهوکردن درباره این موضوع هستند، در سه سال گذشته کجا بودند؟ دوستان در شورای شهر تهران، شهرداری و حتی وزارت کشور کجا بودند؟ وزارت کشور سال گذشته در طرح ساماندهی معتادان متجاهر صفر ریال بودجه به سازمان بهزیستی اختصاص نداد. به ما نامه نوشتند و گفتند به شما بودجه نمیدهیم! درصورتیکه خود وزیر کشور این طرح را در قانون برنامه ششم توسعه مطرح و مصوب کرد». او گفته است آمار اعلامشده درباره تعداد معتادان رهاشده درست نیست؛ اما همین تعداد هم با دستور قوه قضائیه بوده است و ما هم اطاعت میکنیم.
این اظهارات برای روز 15 فروردین است که شرایط پس از حدود دو هفته به اضطرار رسیده و چند هزار معتاد متجاهر و کارتنخواب و زندانیان بدون خانه و خانواده به اندازه کافی در همه نقاط شهر تردد داشتهاند و معلوم نیست چه تعداد مبتلا شده و چه تعدادی را مبتلا کردهاند! اما اکنون مسئولان متوجه اشتباهشان شدهاند و برای جمعآوری این معتادان دستور دادهاند. روز گذشته انوشیروان محسنیبندپی، استاندار تهران، در پایان جلسه ستاد مبارزه با مواد مخدر گفت: جمعآوری و پذیرش معتادان متجاهر در استان تهران انجام میشود و نیروی انتظامی هر جایی که معتاد متجاهر ببیند، باید برای جمعآوری آن اقدام کند.
استاندار تهران حالا و یک ماه بعد از تصمیم کمیته درمان و مبارزه با مواد مخدر وزارت بهداشت اعلام کرده تصمیم این کمیته با تصمیم استانداری، وزارت کشور و ستاد مبارزه با مواد مخدر مغایرت دارد و حالا تصمیم دیگری گرفته شده است.
استاندار تهران خاطرنشان کرد: نگهداری این افراد نیز باید براساس پروتکلهای بهداشتی انجام شود و برای غربالگری آنها درباره بیماری کرونا نیز اقدامات لازم صورت بگیرد و در صورت مثبتبودن تست کرونا، برای قرنطینهشدن به مراکز درمانی اعزام شوند. در ادامه این دستورات فرماندار تهران هم گفته است از روز شنبه (دیروز) معتادان را جمعآوری میکنیم. عیسی فرهادی آمار داده و گفته است هشت هزار معتاد متجاهر در کمپها نگهداری میشوند و تصور میکنم حدود چهار هزار نفر دیگر وجود داشته باشند که باید از سطح شهر تهران جمعآوری شوند.
هرچقدر موضوع پرکشوقوس معتادان متجاهر در این مدت ماجرا داشت، تا حدودی موضوع آزادی زندانیان در تهران و سراسر کشور نگرانیهایی را ایجاد کرد. بسیاری از این زندانیان از سوی خانوادهها ترد شدهاند و شرایط بازگشت به خانه را ندارند و خیلی زود میهمان گوشه خیابانها یا در بهترین حالت میهمان گرمخانههای شهرداریها شدهاند. با وجود این بخش زیادی از آنها که اعتیاد و دستی بر آتش دزدیهای خیابانی داشتند، در همین مدت کوتاه شرایط را سختتر کردند، طوری که سردار حسین رحیمی، رئیس پلیس تهران بزرگ، در برنامهای تلویزیونی با اعلام اینکه «90 تا 100 هزار زندانی آزاد شدند و این شرایط زحمت ما را مضاعف و سرقتها را بیشتر کرد»، گفت: البته اسامی این افراد در اختیار پلیس قرار گرفته و میتوان گفت که 60 تا 70 درصد این شرایط کنترل میشود. در تهران هم حدود هفت هزار نفر از این افراد آزاد شدند و پذیرشی برای این افراد وجود ندارد و در خیابانها هستند».
بههرروی اگرچه دستگاههای اجرائی با تأخیر بالاخره درباره جمعآوری معتادان متجاهر و فعالیت کامل مراکز ماده 16 دستور دادهاند؛ اما درباره زندانیانی که آزاد شدهاند و در خیابانها هستند، دستور جدید و تصمیمی اصلاحی اتخاذ نشده است. درعینحال مراکز درمانی و نگهداری که شهرداری تهران و برخی از «ان.جی.اُ»ها در این مدت آنها را فعال نگه داشتهاند، ظرفیت محدودی دارند و نمیتوانند جوابگوی همه معتادان متجاهر و کارتنخواب و زندانیهای رهاشده و بدون سقف باشد.
معصومه اصغری: فیلمی از یک شهروند؛ گوشهای از ترمینال خاوران و اتوبان امام رضا (ع) را نشان میدهد که معتادان رهاشده در گوشههای خیابان کنار هم تجمعهای چندده نفری دارند و در حال استعمال مواد و خمار و خمشده هستند و از دود آتشی که روشن کردهاند، چهرههایشان سیاه شده است. کاربری زیر این تصاویر نوشته: شهرداری سرویسهای بهداشتی و آبخوری این مسیر و پارکها را بسته و این معتادان کنار خیابان و جلوی مردمی که در حال عبور هستند، اجابت مزاج میکنند. تصویر دیگری که در شبکههای اجتماعی زیاد دستبهدست شد، صحنههایی از شلوغی میدان شوش و خیابانهای اطراف آن در ساعت سه بامداد 15 فروردین بود؛ وقتی که دستفروشان خرتوپرت دزدی و خردهفروشان مواد مخدر و معتادان در حال مصرف مواد، دورهمی برگزار کرده بودند. البته این تصاویر برای شهر تهران تصویری دور از ذهن نیست و تقریبا در این سالها هر روز تکرار شده؛ اما قسمت ترسناک ماجرا ادامه وقوع این شرایط و حتی وخیمترشدن آن در این روزهای کرونایی است.
در این سالها مسئولان مختلف آمارهای گوناگونی را درباره گروهبندی متفاوتی که از انواع معتادان داشتهاند، اعلام کردهاند و میکنند. هر مسئولی متناسب با مسئولیتی که برایشان تعریف شده، عددی دارد که نسبتی با عدد دیگر مسئولان ندارد و البته کسی هم از این مسئولان سؤال نمیکند که این آمارها چگونه محاسبه شدهاند و چرا همخوانی ندارند؟ درست مثل همین حالا که عدد مشخصی از معتادان آزادشده از مراکز ماده 16 در ایام شیوع کرونا وجود ندارد. واقعیت این است که تعدادی معتاد متجاهر در مراکز ماده 16 بودهاند که در این مدت بخشی یا همه آنها رها شدهاند؛ اما اکنون نه تعدادشان مشخص است و نه تعداد نفرات آزادشده دقیق اعلام شده است.
سرهنگ عبدالوهاب حسنوند، رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر، چند روز قبل به انتشار فیلمهایی از تجمع مجدد معتادان در سطح پایتخت واکنش نشان داد و گفت: تهران ۱۹ هزار معتاد متجاهر دارد که اکنون هفت هزار نفر در مراکز نگهداری میشوند و بقیه رها شدهاند و عمده آنها در سطح شهر حضور دارند؛ اگرچه چند هزار معتاد متجاهر از این سو رها شدهاند، اما از طرف دیگر رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر تهران بزرگ گفته جمعآوری پنج هزار معتاد جامانده در شهر تهران در مناطق آلوده بهویژه مناطقی از جمله فرحزاد، شوش، مولوی، هرندی و دروازهغار در دستور کار بوده که با دستورالعمل شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر تهران بهدلیل شرایط کرونایی متوقف میماند.
این مقام انتظامی درعینحال به آزادی زندانیان و معتادان متجاهر در برخی مراکز ماده 16 یا 15 هم اشاره کرده و گفته است: این شرایط مزید بر علت شد تا مناطقی مانند فرحزاد، شوش، هرندی، دروازهغار، خلازیر و گردنه تنباکویی که پیش از این کلنی حضور معتادان متجاهر در سطح شهر تهران بود، مجددا شکل بگیرد.
او گفته هیچ مرجعی معتادان متجاهر را از پلیس تحویل نمیگیرد و در نتیجه جمعآوری آنها معنی ندارد.
سیدمالک حسینی، سرپرست سازمان رفاه، خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران هم با انتشار تصاویری از ازدحام معتادان در میدان شوش (14 فروردین) در توییتی گلایه کرد و نوشت: «میدان شوش، بامداد ۱۴ فروردین ۱۳۹۹؛ این افراد مردم همین شهر هستند، کارتنخواب نیستند و حتی بیسرپناه، معتادانی که محصول همین جامعهاند؛ اما توان خودمراقبتی ندارند، زحمات چندساله نیروی انتظامی با تعطیلی مراکز نگهداری معتادان نقش بر آب شد، بیش از پیش نگران همکارانم در مواجهه با این افرادم».
در همین وضعیت همچنان فرید براتیسده، مدیر کل دفتر پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی کشور، معتقد است این آمارها و اعلام اعداد درباره معتادان متجاهر و زندانیان آزادشده، هیاهوسازی است. او نگهداری معتادان در یک مکان را مصداق یک کشتار جمعی میداند و میگوید: «دوستانی که الان در حال هیاهوکردن درباره این موضوع هستند، در سه سال گذشته کجا بودند؟ دوستان در شورای شهر تهران، شهرداری و حتی وزارت کشور کجا بودند؟ وزارت کشور سال گذشته در طرح ساماندهی معتادان متجاهر صفر ریال بودجه به سازمان بهزیستی اختصاص نداد. به ما نامه نوشتند و گفتند به شما بودجه نمیدهیم! درصورتیکه خود وزیر کشور این طرح را در قانون برنامه ششم توسعه مطرح و مصوب کرد». او گفته است آمار اعلامشده درباره تعداد معتادان رهاشده درست نیست؛ اما همین تعداد هم با دستور قوه قضائیه بوده است و ما هم اطاعت میکنیم.
این اظهارات برای روز 15 فروردین است که شرایط پس از حدود دو هفته به اضطرار رسیده و چند هزار معتاد متجاهر و کارتنخواب و زندانیان بدون خانه و خانواده به اندازه کافی در همه نقاط شهر تردد داشتهاند و معلوم نیست چه تعداد مبتلا شده و چه تعدادی را مبتلا کردهاند! اما اکنون مسئولان متوجه اشتباهشان شدهاند و برای جمعآوری این معتادان دستور دادهاند. روز گذشته انوشیروان محسنیبندپی، استاندار تهران، در پایان جلسه ستاد مبارزه با مواد مخدر گفت: جمعآوری و پذیرش معتادان متجاهر در استان تهران انجام میشود و نیروی انتظامی هر جایی که معتاد متجاهر ببیند، باید برای جمعآوری آن اقدام کند.
استاندار تهران حالا و یک ماه بعد از تصمیم کمیته درمان و مبارزه با مواد مخدر وزارت بهداشت اعلام کرده تصمیم این کمیته با تصمیم استانداری، وزارت کشور و ستاد مبارزه با مواد مخدر مغایرت دارد و حالا تصمیم دیگری گرفته شده است.
استاندار تهران خاطرنشان کرد: نگهداری این افراد نیز باید براساس پروتکلهای بهداشتی انجام شود و برای غربالگری آنها درباره بیماری کرونا نیز اقدامات لازم صورت بگیرد و در صورت مثبتبودن تست کرونا، برای قرنطینهشدن به مراکز درمانی اعزام شوند. در ادامه این دستورات فرماندار تهران هم گفته است از روز شنبه (دیروز) معتادان را جمعآوری میکنیم. عیسی فرهادی آمار داده و گفته است هشت هزار معتاد متجاهر در کمپها نگهداری میشوند و تصور میکنم حدود چهار هزار نفر دیگر وجود داشته باشند که باید از سطح شهر تهران جمعآوری شوند.
هرچقدر موضوع پرکشوقوس معتادان متجاهر در این مدت ماجرا داشت، تا حدودی موضوع آزادی زندانیان در تهران و سراسر کشور نگرانیهایی را ایجاد کرد. بسیاری از این زندانیان از سوی خانوادهها ترد شدهاند و شرایط بازگشت به خانه را ندارند و خیلی زود میهمان گوشه خیابانها یا در بهترین حالت میهمان گرمخانههای شهرداریها شدهاند. با وجود این بخش زیادی از آنها که اعتیاد و دستی بر آتش دزدیهای خیابانی داشتند، در همین مدت کوتاه شرایط را سختتر کردند، طوری که سردار حسین رحیمی، رئیس پلیس تهران بزرگ، در برنامهای تلویزیونی با اعلام اینکه «90 تا 100 هزار زندانی آزاد شدند و این شرایط زحمت ما را مضاعف و سرقتها را بیشتر کرد»، گفت: البته اسامی این افراد در اختیار پلیس قرار گرفته و میتوان گفت که 60 تا 70 درصد این شرایط کنترل میشود. در تهران هم حدود هفت هزار نفر از این افراد آزاد شدند و پذیرشی برای این افراد وجود ندارد و در خیابانها هستند».
بههرروی اگرچه دستگاههای اجرائی با تأخیر بالاخره درباره جمعآوری معتادان متجاهر و فعالیت کامل مراکز ماده 16 دستور دادهاند؛ اما درباره زندانیانی که آزاد شدهاند و در خیابانها هستند، دستور جدید و تصمیمی اصلاحی اتخاذ نشده است. درعینحال مراکز درمانی و نگهداری که شهرداری تهران و برخی از «ان.جی.اُ»ها در این مدت آنها را فعال نگه داشتهاند، ظرفیت محدودی دارند و نمیتوانند جوابگوی همه معتادان متجاهر و کارتنخواب و زندانیهای رهاشده و بدون سقف باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.