|

کامیابی ایران؛ ناکامی عربستان

فریدون مجلسی

بامداد روز یکشنبه با تردید و نگرانی و در عین حال با امید، زودتر از همیشه تلویزیون را روشن کردم. قیافه محمدجواد ظریف، با وجود لبخندهایی که روی عضلات صورتش خشک شده بود، آنقدر خسته بود که نخست نگران نتیجه مذاکرات شدم، اما خوشحال شدم که امید بر تردید پیروز شده بود. مساله این است که هردو طرف مدعیانی ستیزه‌جو دارند که صلح و آرامش و رفاه را برنمی‌تابند. هرکدام برای پاسخگویی به ستیزه‌جویانشان بهانه‌هایی داشتند. تفاهم کنونی را رنگ موقت و نقشه راهی شش‌ماهه داده‌اند که لابد فرصتی باشد تا دیوار بی‌اعتمادی از میان برداشته شود و شفافیت و اعتماد جای آن را بگیرد. من نگران به‌سرآمدن دوران «عده طلاق» نیستم، زیرا می‌دانم که اگر طرف ایرانی صمیمانه خواهان ایجاد آرامش نبود تن به این‌همه مذاکره و امید و قول‌وقرار نمی‌داد! طرف آمریکایی بیش از ما نگران ستیزه‌جویانش است. می‌خواهد آنها را شیرفهم کند که ایران قولی داده است و شش‌ماه بعد نشان خواهد داد که به آن قول‌ها وفادار بوده است. بسیار خوب، وقتی از آغاز قصد چنین است، ‌چنین هم خواهد شد، اما مخالفت مشترک عربستان و اسراییل در روزهای قبل از مذاکرات شدت گرفت، ‌نه‌فقط به انفجارهای مسلسلی تحریک‌شده از جانب عربستان در عراق و در کنار سفارت ایران در لبنان و در بلوچستان و غیره انجامید، بلکه نهایتا‌ سفیر آن کشور در لندن و شاهزاده ثروتمندش الولید بِن‌طلال نیز هرگونه حجابی را در اظهارنظرهای ضد ایرانی تا حد نژادپرستانه دریدند و بی‌محابا سخن دل گفتند. یکشنبه 19آبان یادداشتی در روزنامه «شرق» زیرعنوان «بره‌ای که هار شد» نوشتم و در آن، ضمن ابراز حیرت از مخالفت‌ها و موضع‌گیری‌های صریح و بی‌تابانه عربستان‌سعودی در مقابل مصالحه ایران و غرب نوشته بودم: نمی‌دانم چرا از رفتارهای این به ثروت‌رسیدگان سرمست به یاد فیلمی قدیمی افتادم به نام «بره‌ای که هار شد». موضوع فیلم دُم‌درآوردن و سروصدا راه‌انداختن شخصی ساده‌لوح و بی‌استعداد بود که اتفاقا‌ به شهرت و موقعیتی دست یافته بود! دیروز متن مصاحبه‌ای به دستم رسید که آقای شاهزاده الولید بن‌طلال نوه ابن‌سعود با آقای گولدبرگ، گزارشگر سایت مشهور بلومبرگ، انجام داده بود و بار دیگر مرا به یاد آن فیلم انداخت! ایشان که از شدت استعداد موروثی یکی از ثروتمندترین مردان جهان شده است در این مصاحبه مطالبی مطرح کرده که از جهاتی مایه خوشحالی است، یعنی تکلیف را روشن می‌کند و در موضع‌گیری‌های سیاسی متقابل، جای تعارف و تردید باقی نمی‌گذارد. شاهزاده می‌فرماید: «دولت اوباما در اینکه رفتارش با ایران درست باشد قابل‌اعتماد نیست. ما، یعنی اسراییل، عربستان‌سعودی و کشورهای خاورمیانه، در این‌باره به راستی نگران هستیم.» و می‌پرسد: «چرا به ایران فرصت آرامش می‌دهند؟ فشار را ادامه بدهید. همین تحریم‌ها هستند که موجب تن‌دادن به مذاکرات شدند! چرا بر فشارها نمی‌افزایید؟» الولید می‌گوید: «اوباما کسی است که در تنگنای سیاسی استیصال‌آمیزی قرار گرفته و نیاز به یک موفقیت دارد- هرجور موفقیتی- هرطور شده... . انتخابات 2014 به‌زودی آغاز می‌شود و مبارزات انتخاباتی طی دو ماه آینده شروع خواهد شد...». در این مصاحبه الولید به‌شدت به اوباما، در مورد نرمش نشان‌دادن در مقابل سوریه، حمله می‌کند. شاهزاده می‌افزاید: «اگر مذاکرات موفق نشود- و شانس موفقیت هم ندارد[!]- بعدش چه می‌شود؟ آن‌وقت باید مفاد ان‌پی‌تی به زور تحمیل شود؟» گزارشگر می‌نویسد از او پرسیدم آیا کشورهای عرب عملا‌ از حمله اسراییل به تاسیسات هسته‌ای ایران حمایت خواهند کرد؟ و شاهزاده خادم‌الحرمینی می‌گوید: «ظاهرا مخالف آن خواهند بود، ‌اما در باطن، از خدا می‌خواهند.» درباره واکنش اعراب عادی می‌گوید: ‌«سنی‌ها از خدا می‌خواهند. مسلمانان سنی به‌شدت ضدشیعه و به‌شدت ضد- ضد- ضدایران هستند.» گزارشگر می‌پرسد که آیا مطمئن است که آنها (عرب‌ها) از ایران بیش از اسراییل نفرت دارند؟ و شاهزاده می‌گوید: «ببینید، ایران از لحاظ تاریخی تهدید بزرگی است. امپراتوری پارس همیشه علیه امپراتوری عربی مسلمان و خصوصا‌ علیه سنی‌ها بوده است. تهدید از جانب ایران است نه از جانب اسراییل... ایران امپراتوری بزرگی بوده که بر همه منطقه حکومت می‌کرده است. بگذارید به شما بگویم؛ آنها در بحرین حضور دارند، ‌در عراق هستند، ‌در سوریه هستند، ‌با حزب‌الله در لبنان هستند و در غزه با حماس که سنی است، هستند. آنها به این مناطق رخنه می‌کنند. ملک‌عبدالله اردنی چه خوب می‌گوید که هلال شیعی از ایران آغاز می‌شود و از طریق عراق و سوریه و لبنان به فلسطین و حماس می‌رسد.»
برخلاف فرمایش شاهزاده و برخلاف رفتارهای خصمانه و تخریبی و ضدایرانی عربستان باید گفت که در ایران کینه‌ای ضدعربی وجود ندارد. ایرانیان از سه‌هزار سال پیش با عرب‌ها و همراه آنان در عراق زندگی کرده‌اند و با مسقط و یمن و سوریه و حیره (جنوب عراق) نزدیک‌ترین و آمیخته‌ترین روابط را داشته‌اند. مشکل عربستان فقط با ایران نیست. با هرکشور دیگر عربی هم هست که وجودش موجب شود ملت عربستان روزی بپرسد که آیا میهنش یک کشور است با یک دولت، یا شرکتی سهامی است که همه سهامش متعلق با خانواده‌ای غاصب است با یک هیات‌مدیره خانوادگی و مردم فقط کارمندان حقوق‌بگیر آن شرکت هستند! این پرسش، ثروت شاهزاده را بدجوری به زیر سوال خواهد برد. باید هم نگران باشد.
بامداد روز یکشنبه با تردید و نگرانی و در عین حال با امید، زودتر از همیشه تلویزیون را روشن کردم. قیافه محمدجواد ظریف، با وجود لبخندهایی که روی عضلات صورتش خشک شده بود، آنقدر خسته بود که نخست نگران نتیجه مذاکرات شدم، اما خوشحال شدم که امید بر تردید پیروز شده بود. مساله این است که هردو طرف مدعیانی ستیزه‌جو دارند که صلح و آرامش و رفاه را برنمی‌تابند. هرکدام برای پاسخگویی به ستیزه‌جویانشان بهانه‌هایی داشتند. تفاهم کنونی را رنگ موقت و نقشه راهی شش‌ماهه داده‌اند که لابد فرصتی باشد تا دیوار بی‌اعتمادی از میان برداشته شود و شفافیت و اعتماد جای آن را بگیرد. من نگران به‌سرآمدن دوران «عده طلاق» نیستم، زیرا می‌دانم که اگر طرف ایرانی صمیمانه خواهان ایجاد آرامش نبود تن به این‌همه مذاکره و امید و قول‌وقرار نمی‌داد! طرف آمریکایی بیش از ما نگران ستیزه‌جویانش است. می‌خواهد آنها را شیرفهم کند که ایران قولی داده است و شش‌ماه بعد نشان خواهد داد که به آن قول‌ها وفادار بوده است. بسیار خوب، وقتی از آغاز قصد چنین است، ‌چنین هم خواهد شد، اما مخالفت مشترک عربستان و اسراییل در روزهای قبل از مذاکرات شدت گرفت، ‌نه‌فقط به انفجارهای مسلسلی تحریک‌شده از جانب عربستان در عراق و در کنار سفارت ایران در لبنان و در بلوچستان و غیره انجامید، بلکه نهایتا‌ سفیر آن کشور در لندن و شاهزاده ثروتمندش الولید بِن‌طلال نیز هرگونه حجابی را در اظهارنظرهای ضد ایرانی تا حد نژادپرستانه دریدند و بی‌محابا سخن دل گفتند. یکشنبه 19آبان یادداشتی در روزنامه «شرق» زیرعنوان «بره‌ای که هار شد» نوشتم و در آن، ضمن ابراز حیرت از مخالفت‌ها و موضع‌گیری‌های صریح و بی‌تابانه عربستان‌سعودی در مقابل مصالحه ایران و غرب نوشته بودم: نمی‌دانم چرا از رفتارهای این به ثروت‌رسیدگان سرمست به یاد فیلمی قدیمی افتادم به نام «بره‌ای که هار شد». موضوع فیلم دُم‌درآوردن و سروصدا راه‌انداختن شخصی ساده‌لوح و بی‌استعداد بود که اتفاقا‌ به شهرت و موقعیتی دست یافته بود! دیروز متن مصاحبه‌ای به دستم رسید که آقای شاهزاده الولید بن‌طلال نوه ابن‌سعود با آقای گولدبرگ، گزارشگر سایت مشهور بلومبرگ، انجام داده بود و بار دیگر مرا به یاد آن فیلم انداخت! ایشان که از شدت استعداد موروثی یکی از ثروتمندترین مردان جهان شده است در این مصاحبه مطالبی مطرح کرده که از جهاتی مایه خوشحالی است، یعنی تکلیف را روشن می‌کند و در موضع‌گیری‌های سیاسی متقابل، جای تعارف و تردید باقی نمی‌گذارد. شاهزاده می‌فرماید: «دولت اوباما در اینکه رفتارش با ایران درست باشد قابل‌اعتماد نیست. ما، یعنی اسراییل، عربستان‌سعودی و کشورهای خاورمیانه، در این‌باره به راستی نگران هستیم.» و می‌پرسد: «چرا به ایران فرصت آرامش می‌دهند؟ فشار را ادامه بدهید. همین تحریم‌ها هستند که موجب تن‌دادن به مذاکرات شدند! چرا بر فشارها نمی‌افزایید؟» الولید می‌گوید: «اوباما کسی است که در تنگنای سیاسی استیصال‌آمیزی قرار گرفته و نیاز به یک موفقیت دارد- هرجور موفقیتی- هرطور شده... . انتخابات 2014 به‌زودی آغاز می‌شود و مبارزات انتخاباتی طی دو ماه آینده شروع خواهد شد...». در این مصاحبه الولید به‌شدت به اوباما، در مورد نرمش نشان‌دادن در مقابل سوریه، حمله می‌کند. شاهزاده می‌افزاید: «اگر مذاکرات موفق نشود- و شانس موفقیت هم ندارد[!]- بعدش چه می‌شود؟ آن‌وقت باید مفاد ان‌پی‌تی به زور تحمیل شود؟» گزارشگر می‌نویسد از او پرسیدم آیا کشورهای عرب عملا‌ از حمله اسراییل به تاسیسات هسته‌ای ایران حمایت خواهند کرد؟ و شاهزاده خادم‌الحرمینی می‌گوید: «ظاهرا مخالف آن خواهند بود، ‌اما در باطن، از خدا می‌خواهند.» درباره واکنش اعراب عادی می‌گوید: ‌«سنی‌ها از خدا می‌خواهند. مسلمانان سنی به‌شدت ضدشیعه و به‌شدت ضد- ضد- ضدایران هستند.» گزارشگر می‌پرسد که آیا مطمئن است که آنها (عرب‌ها) از ایران بیش از اسراییل نفرت دارند؟ و شاهزاده می‌گوید: «ببینید، ایران از لحاظ تاریخی تهدید بزرگی است. امپراتوری پارس همیشه علیه امپراتوری عربی مسلمان و خصوصا‌ علیه سنی‌ها بوده است. تهدید از جانب ایران است نه از جانب اسراییل... ایران امپراتوری بزرگی بوده که بر همه منطقه حکومت می‌کرده است. بگذارید به شما بگویم؛ آنها در بحرین حضور دارند، ‌در عراق هستند، ‌در سوریه هستند، ‌با حزب‌الله در لبنان هستند و در غزه با حماس که سنی است، هستند. آنها به این مناطق رخنه می‌کنند. ملک‌عبدالله اردنی چه خوب می‌گوید که هلال شیعی از ایران آغاز می‌شود و از طریق عراق و سوریه و لبنان به فلسطین و حماس می‌رسد.»
برخلاف فرمایش شاهزاده و برخلاف رفتارهای خصمانه و تخریبی و ضدایرانی عربستان باید گفت که در ایران کینه‌ای ضدعربی وجود ندارد. ایرانیان از سه‌هزار سال پیش با عرب‌ها و همراه آنان در عراق زندگی کرده‌اند و با مسقط و یمن و سوریه و حیره (جنوب عراق) نزدیک‌ترین و آمیخته‌ترین روابط را داشته‌اند. مشکل عربستان فقط با ایران نیست. با هرکشور دیگر عربی هم هست که وجودش موجب شود ملت عربستان روزی بپرسد که آیا میهنش یک کشور است با یک دولت، یا شرکتی سهامی است که همه سهامش متعلق با خانواده‌ای غاصب است با یک هیات‌مدیره خانوادگی و مردم فقط کارمندان حقوق‌بگیر آن شرکت هستند! این پرسش، ثروت شاهزاده را بدجوری به زیر سوال خواهد برد. باید هم نگران باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.