هويت حقوقي براي اهل فرهنگ و هنر
عليرضا فکوري . نويسنده
يکم
از سال ۱۳۶۸ بيش از 30 سال گذشته است؛ سالي که کار در سپهر رسانه را برگزيدم و تمامقد و تماموقت، تسليم «زيبايي»، «دشواري» و «شادماني» آن شدم. تمام؛ کارم تمام شد!
مادرم، چه در همان سالهاي نخست که نان بخور و نميرم بسته شد به «شاخ آهو»ي قلم و چه تاکنون که مانند سنگي افتاده در گذرگاهي «خسته و بسته»ام، هرگاه کسي از او پرسيده که: «پسرت چه کار ميکند بالاخره... شغلش چيست...؟»، اين پاسخ ابدي- ازلي را در آستين داشته و دارد: «... ايبابا!... هيچي، بيکاره. از وقتي که کارش را رها کرده... ديگه هيچکارهست...» و اگر کسي -من يا ديگران- بپرد به حرفش و بگويد که چنين نيست، آن آستين ديگرش آبستن پاسخ است آني که: «... خاخا... ول کن بابا! پس دفترچهاش کو؟... بيمهاش کو؟ بازنشستگي کو... گر آتش به جان آدم بيفته، بايد دست و پاي خودمان را رو به قبله دراز کنيم...». او راست ميگفت و ميگويد. همین الان نيز که «پير شدهايم و عشق جوان مانده است»، در همانجا ايستادهام؛ کمي سرگردانتر. تنها نيستم که؛ ما چندين هزار نفريم که در خانوادههاي خود، به رشته تسبيح «بيکاري» کشيده ميشويم؛ رشتهاي که از صلابه نيست گاهي!
اين از خانه. در جامعه هم «احساس اجحاف» دمار از روان آدمي درميآورد. هر پيشهوري را ميبيني، بخشي و جزئي از يک «اتحاديه» (سنديکاي) صنفي است؛ حتي کلهپزهاي نظيف و قهوهچيهاي شريف هم سنديکا و اتحاديه دارند. اما اين تنها پيشهوران عاشقپيشه سپهر «فرهنگ»اند که در آسمان، يکي ستارهشان نيست. ما خاموشيم، بنابراين هر «بلا» و بليهاي سرمان فرو افتد، «علي مونده و حوضش». چون دست به دست دادن ما ناشدني بوده، «دستتنها» ماندهايم يا «دستتنها»يمان گذاشتهاند. صف ما پشت ندارد؛ از شاعرش بگير تا برسي به کسي که در آفتاب و يخبندان روزنامهاي را پخش ميکند. اين درد بدخيم کوچکي نبوده که آن را واتاب آوردهايم.
دوم
گويا هيئت وزيران مصوبهاي داشته که بر اساس آن و وفق مفاد و مواد قانوني و مقرراتي که در آن -با صراحت- پيشبيني شده، اهالي حوزه «فرهنگ» هم ميتوانند «انجمن» (اتحاديه... سنديکا) شکل دهند و از ميان خود و به تشخيص خود، نفراتي را براي رتق و فتق امور حرفهاي خويش برگزينند؛ البته بدون دخالت فراقانوني حوزههاي قدرت و اهرمهاي حاکميتي. از سوي ديگر، با سازوکارهاي پيشبينيشده در اين مصوبه که به امضاي وزيران کار، تعاون، رفاه اجتماعي و فرهنگ و ارشاد اسلامي رسيده، اتحاديههاي هريک از شاخههاي هنر و فرهنگ، باز ميتوانند با کنار هم قراردادن و دست در دست هم گذاشتن، نهادي قدرتمندتر، فراگيرتر و کانوني که سراسر کشور را در بر ميگيرد، بنيان نهند؛ نهادي «صنفي-مدني» که به قويترين، پاکدلترين و مؤثرترين شهروندان جامعه «هويت حقوقي» خواهد بخشيد. به گمان من، اين گام بلندي به سوي نهادينهسازي هويتهاي مدني است؛ به شرطي که از سوي «سايه»هاي قدرت نقابدار در ساخت سياسي کشور، کمر به کمسوشدن و سپس به خاموشي گراييدن اين چراغ بسته نشود؛ چراغي که در حوزه اين دو وزارتخانه روشن شده است. بيانصافي است اگر از «محمد شريعتمداري» و سپس
«صالحي» به خاطر انجام وظيفه ذاتي خود در گيراندن اين چراغ سپاسگزاري نشود؛ خاصه در نقطه و مختصاتي از منحني تاريخ که کمتر صاحب مقامي سري به بايگاني وظيفههايش ميزند و گردوغباري ميزدايد. اگرچه در مرام اين قلم نيست که در منقبت همداستانان، همياران و همکاران اثري به جاي بگذارد، اما نبايد فراموش کنيم که گاه بودن برخي از اهالي فرهنگ در مدارهاي نزديک قدرت، ميتواند آثار مهمي داشته باشد. بر این اساس اگرچه بعيد ميدانم به خاطر نامبردن از او، بتوانم بي«مرافعه» دربروم، اما نقش «فياض زاهد» در اين غبارروبي از مسئوليتها و وظايف خاکگرفته را فراموش نميکنم. اميدوارم تا زندهام، بتوانم مدارکي را که من را (و مانندانم را) از هويت «بيکاري» و «عاطلوباطل» در جامعه ميرهاند، براي مادرم رو کنم و به خود نيز بگويم: من در اين«جا»ي شهروندي جامعهام ايستادهام.
يکم
از سال ۱۳۶۸ بيش از 30 سال گذشته است؛ سالي که کار در سپهر رسانه را برگزيدم و تمامقد و تماموقت، تسليم «زيبايي»، «دشواري» و «شادماني» آن شدم. تمام؛ کارم تمام شد!
مادرم، چه در همان سالهاي نخست که نان بخور و نميرم بسته شد به «شاخ آهو»ي قلم و چه تاکنون که مانند سنگي افتاده در گذرگاهي «خسته و بسته»ام، هرگاه کسي از او پرسيده که: «پسرت چه کار ميکند بالاخره... شغلش چيست...؟»، اين پاسخ ابدي- ازلي را در آستين داشته و دارد: «... ايبابا!... هيچي، بيکاره. از وقتي که کارش را رها کرده... ديگه هيچکارهست...» و اگر کسي -من يا ديگران- بپرد به حرفش و بگويد که چنين نيست، آن آستين ديگرش آبستن پاسخ است آني که: «... خاخا... ول کن بابا! پس دفترچهاش کو؟... بيمهاش کو؟ بازنشستگي کو... گر آتش به جان آدم بيفته، بايد دست و پاي خودمان را رو به قبله دراز کنيم...». او راست ميگفت و ميگويد. همین الان نيز که «پير شدهايم و عشق جوان مانده است»، در همانجا ايستادهام؛ کمي سرگردانتر. تنها نيستم که؛ ما چندين هزار نفريم که در خانوادههاي خود، به رشته تسبيح «بيکاري» کشيده ميشويم؛ رشتهاي که از صلابه نيست گاهي!
اين از خانه. در جامعه هم «احساس اجحاف» دمار از روان آدمي درميآورد. هر پيشهوري را ميبيني، بخشي و جزئي از يک «اتحاديه» (سنديکاي) صنفي است؛ حتي کلهپزهاي نظيف و قهوهچيهاي شريف هم سنديکا و اتحاديه دارند. اما اين تنها پيشهوران عاشقپيشه سپهر «فرهنگ»اند که در آسمان، يکي ستارهشان نيست. ما خاموشيم، بنابراين هر «بلا» و بليهاي سرمان فرو افتد، «علي مونده و حوضش». چون دست به دست دادن ما ناشدني بوده، «دستتنها» ماندهايم يا «دستتنها»يمان گذاشتهاند. صف ما پشت ندارد؛ از شاعرش بگير تا برسي به کسي که در آفتاب و يخبندان روزنامهاي را پخش ميکند. اين درد بدخيم کوچکي نبوده که آن را واتاب آوردهايم.
دوم
گويا هيئت وزيران مصوبهاي داشته که بر اساس آن و وفق مفاد و مواد قانوني و مقرراتي که در آن -با صراحت- پيشبيني شده، اهالي حوزه «فرهنگ» هم ميتوانند «انجمن» (اتحاديه... سنديکا) شکل دهند و از ميان خود و به تشخيص خود، نفراتي را براي رتق و فتق امور حرفهاي خويش برگزينند؛ البته بدون دخالت فراقانوني حوزههاي قدرت و اهرمهاي حاکميتي. از سوي ديگر، با سازوکارهاي پيشبينيشده در اين مصوبه که به امضاي وزيران کار، تعاون، رفاه اجتماعي و فرهنگ و ارشاد اسلامي رسيده، اتحاديههاي هريک از شاخههاي هنر و فرهنگ، باز ميتوانند با کنار هم قراردادن و دست در دست هم گذاشتن، نهادي قدرتمندتر، فراگيرتر و کانوني که سراسر کشور را در بر ميگيرد، بنيان نهند؛ نهادي «صنفي-مدني» که به قويترين، پاکدلترين و مؤثرترين شهروندان جامعه «هويت حقوقي» خواهد بخشيد. به گمان من، اين گام بلندي به سوي نهادينهسازي هويتهاي مدني است؛ به شرطي که از سوي «سايه»هاي قدرت نقابدار در ساخت سياسي کشور، کمر به کمسوشدن و سپس به خاموشي گراييدن اين چراغ بسته نشود؛ چراغي که در حوزه اين دو وزارتخانه روشن شده است. بيانصافي است اگر از «محمد شريعتمداري» و سپس
«صالحي» به خاطر انجام وظيفه ذاتي خود در گيراندن اين چراغ سپاسگزاري نشود؛ خاصه در نقطه و مختصاتي از منحني تاريخ که کمتر صاحب مقامي سري به بايگاني وظيفههايش ميزند و گردوغباري ميزدايد. اگرچه در مرام اين قلم نيست که در منقبت همداستانان، همياران و همکاران اثري به جاي بگذارد، اما نبايد فراموش کنيم که گاه بودن برخي از اهالي فرهنگ در مدارهاي نزديک قدرت، ميتواند آثار مهمي داشته باشد. بر این اساس اگرچه بعيد ميدانم به خاطر نامبردن از او، بتوانم بي«مرافعه» دربروم، اما نقش «فياض زاهد» در اين غبارروبي از مسئوليتها و وظايف خاکگرفته را فراموش نميکنم. اميدوارم تا زندهام، بتوانم مدارکي را که من را (و مانندانم را) از هويت «بيکاري» و «عاطلوباطل» در جامعه ميرهاند، براي مادرم رو کنم و به خود نيز بگويم: من در اين«جا»ي شهروندي جامعهام ايستادهام.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.