|

کرونا و آیین سوگ

جابر تواضعي

چخوف داستانی دارد به اسم «سوگواری» یا «اندوه» که داستان عمر من است و اگر قرار باشد فقط یک داستان کوتاه به دیگران پیشنهاد کنم، قطعا همین داستان را معرفی می‌کنم. داستان یک سورچی است که پسرش مرده و هیچ کس را ندارد که دردش را با او قسمت کند. بقیه‌اش را خودتان بروید بخوانید. اما داستان به چیزی اشاره می‌کند که در روان‌شناسی به اسم روان‌شناسی سوگ شناخته می‌شود.
روان‌شناسی سوگ به شناسایی مراحل مختلفی می‌پردازد که فرد داغ‌دیده با آن روبه‌رو می‌شود و روش‌هایی که برای حل این مشکل وجود دارد. به نظرم حالات فرد داغ‌دیده کم‌وبیش شبیه بیمار است. وقتی بیماریم، دوست داریم ضمن استراحت آه‌ و ناله کنیم و نوازش بگیریم. وقتی داغداریم، دوست داریم دیگران دوروبرمان باشند و به ما تسلیت بگویند تا جای خالی متوفی را کمتر حس کنیم. والا این مراسم‌های ریزودرشت به حال مرحوم بیچاره که تأثیری ندارد.
در زلزله بم چیزهایی دیدم که نمی‌دانم چرا هنوز از نوشتن همه‌شان در قالب یک نوشته مستقل فرار می‌کنم. اما یکی‌اش همین کمبود آیین سوگ بود. مردمی که باید بی‌وقفه عزیزان‌شان را به خاک می‌سپردند و وقت و شرایط و امکاناتی برای برگزاری آیین‌های متداول عزاداری عزیزان‌شان را نداشتند. این تصویر هیچ وقت از ذهنم پاک نمی‌شود؛ چند مرد و زن با ظرف خرما جلوی خانه که نه، بقایای چیزی که قبلا اسمش خانه بود، ایستاده بودند. ما را که دیدند، خرما تعارف و شروع کردند به نوحه‌خوانی و عزاداری؛ چیزی شبیه شروه‌خوانی‌های جنوب که ما چیز زیادی از آن نمی‌فهمیدیم. بعد که ما فاصله گرفتیم، ساکت شدند. اما گروه بعدی که با فاصله کوتاهی از راه رسید، این ماجرا دوباره تکرار شد. هنوز هم با یادآوری‌اش تنم مورمور می‌شود. دلیل تأکید یونگ روی اسطوره‌ها و آیین‌های مختلف بشری هم همین است. اینکه ما هر چقدر هم که وارسته و دور از تعلقات دنیوی باشیم، باز هم به آیین‌های جمعی نیاز داریم.
یکی از مشکلاتی که در روزهای پساکرونا با آن روبه‌رو خواهیم بود، هجوم مشکلات روانی خانواده‌هایی است که در این دوران عزیزی را از دست داده‌اند، اما به خاطر شرایط این روزها نتوانسته‌اند برایشان مراسم بگیرند و کسی آن‌جور که باید و شاید به آنها تسلی نداده. تشکیل گروه‌های ختم مجازی یا امثال آن برای تسلیت به خانواده کسی که فوت شده، هیچ وقت نمی‌تواند جای مراسم‌های واقعی را بگیرد. نمی‌دانم راه حل این مشکل با شرایط موجود چیست. برای همین به‌شدت معتقدم روان‌شناسان و روان‌پزشکان هم از همین حالا باید هم‌زمان با بقیه برای کم‌کردن بار روانی این ماجرا وارد گود شوند؛ کمااینکه بسیاری از مشکلاتی که روان همه ما را گرفته، پیامد اتفاقات زمان جنگ است که در زمان خودش به آنها نپرداختیم و حالا سال‌ها بعد از آتش‌بس هنوز گریبان‌مان را رها نکرده است. مسائلی که اگر در زمان خودش درست به آنها پرداخته بودیم، حالا جامعه‌مان روان سالم‌تری می‌داشت.‌

چخوف داستانی دارد به اسم «سوگواری» یا «اندوه» که داستان عمر من است و اگر قرار باشد فقط یک داستان کوتاه به دیگران پیشنهاد کنم، قطعا همین داستان را معرفی می‌کنم. داستان یک سورچی است که پسرش مرده و هیچ کس را ندارد که دردش را با او قسمت کند. بقیه‌اش را خودتان بروید بخوانید. اما داستان به چیزی اشاره می‌کند که در روان‌شناسی به اسم روان‌شناسی سوگ شناخته می‌شود.
روان‌شناسی سوگ به شناسایی مراحل مختلفی می‌پردازد که فرد داغ‌دیده با آن روبه‌رو می‌شود و روش‌هایی که برای حل این مشکل وجود دارد. به نظرم حالات فرد داغ‌دیده کم‌وبیش شبیه بیمار است. وقتی بیماریم، دوست داریم ضمن استراحت آه‌ و ناله کنیم و نوازش بگیریم. وقتی داغداریم، دوست داریم دیگران دوروبرمان باشند و به ما تسلیت بگویند تا جای خالی متوفی را کمتر حس کنیم. والا این مراسم‌های ریزودرشت به حال مرحوم بیچاره که تأثیری ندارد.
در زلزله بم چیزهایی دیدم که نمی‌دانم چرا هنوز از نوشتن همه‌شان در قالب یک نوشته مستقل فرار می‌کنم. اما یکی‌اش همین کمبود آیین سوگ بود. مردمی که باید بی‌وقفه عزیزان‌شان را به خاک می‌سپردند و وقت و شرایط و امکاناتی برای برگزاری آیین‌های متداول عزاداری عزیزان‌شان را نداشتند. این تصویر هیچ وقت از ذهنم پاک نمی‌شود؛ چند مرد و زن با ظرف خرما جلوی خانه که نه، بقایای چیزی که قبلا اسمش خانه بود، ایستاده بودند. ما را که دیدند، خرما تعارف و شروع کردند به نوحه‌خوانی و عزاداری؛ چیزی شبیه شروه‌خوانی‌های جنوب که ما چیز زیادی از آن نمی‌فهمیدیم. بعد که ما فاصله گرفتیم، ساکت شدند. اما گروه بعدی که با فاصله کوتاهی از راه رسید، این ماجرا دوباره تکرار شد. هنوز هم با یادآوری‌اش تنم مورمور می‌شود. دلیل تأکید یونگ روی اسطوره‌ها و آیین‌های مختلف بشری هم همین است. اینکه ما هر چقدر هم که وارسته و دور از تعلقات دنیوی باشیم، باز هم به آیین‌های جمعی نیاز داریم.
یکی از مشکلاتی که در روزهای پساکرونا با آن روبه‌رو خواهیم بود، هجوم مشکلات روانی خانواده‌هایی است که در این دوران عزیزی را از دست داده‌اند، اما به خاطر شرایط این روزها نتوانسته‌اند برایشان مراسم بگیرند و کسی آن‌جور که باید و شاید به آنها تسلی نداده. تشکیل گروه‌های ختم مجازی یا امثال آن برای تسلیت به خانواده کسی که فوت شده، هیچ وقت نمی‌تواند جای مراسم‌های واقعی را بگیرد. نمی‌دانم راه حل این مشکل با شرایط موجود چیست. برای همین به‌شدت معتقدم روان‌شناسان و روان‌پزشکان هم از همین حالا باید هم‌زمان با بقیه برای کم‌کردن بار روانی این ماجرا وارد گود شوند؛ کمااینکه بسیاری از مشکلاتی که روان همه ما را گرفته، پیامد اتفاقات زمان جنگ است که در زمان خودش به آنها نپرداختیم و حالا سال‌ها بعد از آتش‌بس هنوز گریبان‌مان را رها نکرده است. مسائلی که اگر در زمان خودش درست به آنها پرداخته بودیم، حالا جامعه‌مان روان سالم‌تری می‌داشت.‌

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.