|

چشم‌انداز آینده مذاکرات «ژنو»

یوسف‌ مولایی

مسافر بی‌قرار هسته‌ای، خسته از سفرهای طولانی به چهارگوشه جهان و پشت‌سرگذاشتن ماراتن‌های دیپلماتیک و صعود به قله اخبار جهان بالاخره در شهر ژنو آرام گرفت تا دمی بیاساید و انرژی خنده بر لبان جاری سازد. شش‌ماه زمان بر مدار آزمایش و راست‌آزمایی خواهد چرخید تا آفتاب حقیقت رخ نماید و صلح و آرامش بهاری لحظه‌ها را شکوفه‌باران نماید. چه روزگار سختی است، چرا هزینه لبخندها اینقدر سنگین شده است.
در نگاه اول همه‌چیز ساده و روان است. ایران حق فعالیت صلح‌آمیز هسته‌ای را دارد. جامعه جهانی نیز به شرط شفاف‌سازی و اعتمادسازی این حق را به رسمیت شناخته و از آن حمایت می‌کند. ایران در مسیر اعتمادسازی فعالیت‌های هسته‌ای‌ خود را در بخش غنی‌سازی توسعه نخواهد داد و اورانیوم غنی‌شده با غلظت 20درصد را به ترتیبی که در موافقت‌نامه ذکر شده به مصرف خواهد رساند و به غنی‌سازی اورانیوم با غنای پنج‌درصد ادامه خواهد داد. ایران بخشی از فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای خود در نطنز، فردو و اراک را گسترش نخواهد داد. همکاری‌های ایران با آژانس گسترش خواهد یافت و ایران دسترسی بازرسان به سایت‌های هسته‌ای را تسهیل کرده و در کل، در مسیر راست‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای خود، برای تحقق مفاد موافقت‌نامه،‌ سطح همکاری خود را با آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای ارتقا خواهد بخشید. نحوه همکاری ایران برای ورود به مراحل بعدی همکاری و تدوین راه‌حل جامع در پرونده هسته‌ای بسیار حایز اهمیت است. در مقابل 3+3 نیز از تشدید تحریم‌ها خودداری کرده و بخشی از تحریم‌ها را در زمینه صادرات پتروشیمی و معاملات طلا و فلزات و مجوز تامین و نصب قطعات یدکی برای ایمنی پرواز را برطرف کرده و گشایش‌هایی نیز در زمینه مبادلات ارزی و بانکی در حوزه تامین نیازهای انسانی از قبیل دارو، موادغذایی، ارز دانشجویی را ایجاد خواهد شد. موافقت‌نامه با ادبیات بسیار دقیقی تنظیم شده است تا لبخند رضایت بر لبان همگان جاری سازد و زمینه را برای برداشتن گام‌های بعدی فراهم کند. ارزیابی دستاوردها به پایان راه ‌محول شده است. آنجا که طرح جامع راه‌حل‌ها در قالب یک سند لازم‌الاجرا تدوین خواهد شد و در آنجاست که در قبال پذیرش مکانیسم‌های دقیق و موثر نظارتی بین‌المللی بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران کلیه تحریم‌ها برداشته خواهد شد و ایران در فضایی جدید از احترام و اعتماد متقابل نه‌تنها به فعالیت هسته‌ای صلح‌آمیز با رعایت حق غنی‌سازی متعارف و مناسب با اهداف ان‌پی‌تی ادامه خواهد داد، بلکه به عنوان یک قدرت منطقه‌ای برای ایجاد صلح و امنیت در منطقه نقش سازنده و با اهمیتی ایفا خواهد کرد و در این فضای جدید با تنش‌زدایی در مناسبات بین‌المللی زمینه مساعد برای همکاری‌های اقتصادی و علمی و فرهنگی آماده خواهد شد. از این‌رو، توافقنامه موجود به عنوان یک فونداسیون برای ساختمانی باید محسوب شود که در چارچوب همکاری‌های بین‌المللی به‌تدریج ساخته خواهد شد. با توجه به اهداف تعریف‌شده برای طرح جامع راه‌حل‌ها، تحقق مفاد توافقنامه بسیار تعیین‌کننده است و تا حد زیادی توازن منطقی بین تعهدات وجود دارد و آغازگر روندی است که به‌تدریج سطح اعتمادسازی و احترام متقابل را غنا بخشیده و در نقطه پایانی، دغدغه‌های طرفین مذاکره را برطرف خواهد کرد، با توجه به اهمیت و ضرورت رسیدن به توافق نهایی با محوریت بازی برد- برد، به نظر می‌رسد که در شرایط فعلی باید از پرداختن به نقاط قابل انتقاد از‌جمله عدم توازن منطقی بین تعهدات طرفین خودداری کرده و برای تقویت ظرفیت ملی برای دستیابی به یک راه‌حل جامع تامین‌کننده منافع ملی درازمدت، نتایج مذاکرات را مورد بررسی قرار داد. آسیب‌رسانی به فضای دلگرم‌کننده موجود، منافع ملی و صلح و آشتی در منطقه را می‌تواند به خطر بیندازد. این دور از مذاکرات نشان داد که ارزیابی طرفین از دغدغه‌ها، منافع، موقعیت و توانایی‌های یکدیگر بسیار واقع‌بینانه است و این امر کمک شایانی برای دستیابی به یک راه‌حل جامع می‌کند، از طرف دیگر مذاکرات آشکار کرد که طرفین برای دستیابی به اهداف مشترک باید با حفظ مصالح و منافع ملی برای جلب اعتماد طرف مقابل و تقویت منافع و هم‌‌سویش باید از خود شکیبایی، درایت و انعطاف‌پذیری نشان دهند. از این‌رو دستاوردهای این دور از مذاکرات برای ظرفیت‌سازی همکاری‌های طرفین بسیار حایز اهمیت است اگر گام‌های بعدی با حسن‌نیت برداشته شود این توافقنامه می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای حرکت به سوی آینده باشد، همانطور که در متن موافقتنامه آمده است تا حصول به راه‌حل جامع و توافق بر سر یک بسته کامل هیچ توافقی به عمل نیامده است. این توافقنامه به‌عنوان بخشی از روند مثبت و سازنده توافق نهایی است و ارزش آن بیشتر در ایجاد فضای مساعد و سازنده نهفته است، تا ایجاد نتیجه مشخص این توافقنامه توشه راه مناسبی برای طی مسیر فراهم کند. طرفین در چارچوب تجارب جدید می‌توانند برای ادامه مذاکرات به یکدیگر اعتماد کرده و بدون واهمه و دغدغه از سوءنیت و بدگمانی ما به جست‌وجوی راه‌حل جامع بپردازند.
مسافر بی‌قرار هسته‌ای، خسته از سفرهای طولانی به چهارگوشه جهان و پشت‌سرگذاشتن ماراتن‌های دیپلماتیک و صعود به قله اخبار جهان بالاخره در شهر ژنو آرام گرفت تا دمی بیاساید و انرژی خنده بر لبان جاری سازد. شش‌ماه زمان بر مدار آزمایش و راست‌آزمایی خواهد چرخید تا آفتاب حقیقت رخ نماید و صلح و آرامش بهاری لحظه‌ها را شکوفه‌باران نماید. چه روزگار سختی است، چرا هزینه لبخندها اینقدر سنگین شده است.
در نگاه اول همه‌چیز ساده و روان است. ایران حق فعالیت صلح‌آمیز هسته‌ای را دارد. جامعه جهانی نیز به شرط شفاف‌سازی و اعتمادسازی این حق را به رسمیت شناخته و از آن حمایت می‌کند. ایران در مسیر اعتمادسازی فعالیت‌های هسته‌ای‌ خود را در بخش غنی‌سازی توسعه نخواهد داد و اورانیوم غنی‌شده با غلظت 20درصد را به ترتیبی که در موافقت‌نامه ذکر شده به مصرف خواهد رساند و به غنی‌سازی اورانیوم با غنای پنج‌درصد ادامه خواهد داد. ایران بخشی از فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای خود در نطنز، فردو و اراک را گسترش نخواهد داد. همکاری‌های ایران با آژانس گسترش خواهد یافت و ایران دسترسی بازرسان به سایت‌های هسته‌ای را تسهیل کرده و در کل، در مسیر راست‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای خود، برای تحقق مفاد موافقت‌نامه،‌ سطح همکاری خود را با آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای ارتقا خواهد بخشید. نحوه همکاری ایران برای ورود به مراحل بعدی همکاری و تدوین راه‌حل جامع در پرونده هسته‌ای بسیار حایز اهمیت است. در مقابل 3+3 نیز از تشدید تحریم‌ها خودداری کرده و بخشی از تحریم‌ها را در زمینه صادرات پتروشیمی و معاملات طلا و فلزات و مجوز تامین و نصب قطعات یدکی برای ایمنی پرواز را برطرف کرده و گشایش‌هایی نیز در زمینه مبادلات ارزی و بانکی در حوزه تامین نیازهای انسانی از قبیل دارو، موادغذایی، ارز دانشجویی را ایجاد خواهد شد. موافقت‌نامه با ادبیات بسیار دقیقی تنظیم شده است تا لبخند رضایت بر لبان همگان جاری سازد و زمینه را برای برداشتن گام‌های بعدی فراهم کند. ارزیابی دستاوردها به پایان راه ‌محول شده است. آنجا که طرح جامع راه‌حل‌ها در قالب یک سند لازم‌الاجرا تدوین خواهد شد و در آنجاست که در قبال پذیرش مکانیسم‌های دقیق و موثر نظارتی بین‌المللی بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران کلیه تحریم‌ها برداشته خواهد شد و ایران در فضایی جدید از احترام و اعتماد متقابل نه‌تنها به فعالیت هسته‌ای صلح‌آمیز با رعایت حق غنی‌سازی متعارف و مناسب با اهداف ان‌پی‌تی ادامه خواهد داد، بلکه به عنوان یک قدرت منطقه‌ای برای ایجاد صلح و امنیت در منطقه نقش سازنده و با اهمیتی ایفا خواهد کرد و در این فضای جدید با تنش‌زدایی در مناسبات بین‌المللی زمینه مساعد برای همکاری‌های اقتصادی و علمی و فرهنگی آماده خواهد شد. از این‌رو، توافقنامه موجود به عنوان یک فونداسیون برای ساختمانی باید محسوب شود که در چارچوب همکاری‌های بین‌المللی به‌تدریج ساخته خواهد شد. با توجه به اهداف تعریف‌شده برای طرح جامع راه‌حل‌ها، تحقق مفاد توافقنامه بسیار تعیین‌کننده است و تا حد زیادی توازن منطقی بین تعهدات وجود دارد و آغازگر روندی است که به‌تدریج سطح اعتمادسازی و احترام متقابل را غنا بخشیده و در نقطه پایانی، دغدغه‌های طرفین مذاکره را برطرف خواهد کرد، با توجه به اهمیت و ضرورت رسیدن به توافق نهایی با محوریت بازی برد- برد، به نظر می‌رسد که در شرایط فعلی باید از پرداختن به نقاط قابل انتقاد از‌جمله عدم توازن منطقی بین تعهدات طرفین خودداری کرده و برای تقویت ظرفیت ملی برای دستیابی به یک راه‌حل جامع تامین‌کننده منافع ملی درازمدت، نتایج مذاکرات را مورد بررسی قرار داد. آسیب‌رسانی به فضای دلگرم‌کننده موجود، منافع ملی و صلح و آشتی در منطقه را می‌تواند به خطر بیندازد. این دور از مذاکرات نشان داد که ارزیابی طرفین از دغدغه‌ها، منافع، موقعیت و توانایی‌های یکدیگر بسیار واقع‌بینانه است و این امر کمک شایانی برای دستیابی به یک راه‌حل جامع می‌کند، از طرف دیگر مذاکرات آشکار کرد که طرفین برای دستیابی به اهداف مشترک باید با حفظ مصالح و منافع ملی برای جلب اعتماد طرف مقابل و تقویت منافع و هم‌‌سویش باید از خود شکیبایی، درایت و انعطاف‌پذیری نشان دهند. از این‌رو دستاوردهای این دور از مذاکرات برای ظرفیت‌سازی همکاری‌های طرفین بسیار حایز اهمیت است اگر گام‌های بعدی با حسن‌نیت برداشته شود این توافقنامه می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای حرکت به سوی آینده باشد، همانطور که در متن موافقتنامه آمده است تا حصول به راه‌حل جامع و توافق بر سر یک بسته کامل هیچ توافقی به عمل نیامده است. این توافقنامه به‌عنوان بخشی از روند مثبت و سازنده توافق نهایی است و ارزش آن بیشتر در ایجاد فضای مساعد و سازنده نهفته است، تا ایجاد نتیجه مشخص این توافقنامه توشه راه مناسبی برای طی مسیر فراهم کند. طرفین در چارچوب تجارب جدید می‌توانند برای ادامه مذاکرات به یکدیگر اعتماد کرده و بدون واهمه و دغدغه از سوءنیت و بدگمانی ما به جست‌وجوی راه‌حل جامع بپردازند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.