|

زیبایی‌شناسی زشتی

شرق: «هیجی‌کاتا و اونو» نوشته‌ سوندرا فرالی و تاما ناکامورا، نخستین کتابی ا‌ست که در زمینه‌ نمایش/رقص نوین ژاپن با نامِ «بوتو» به زبان فارسی منتشر شده است. این کتاب در مجموعه «گستره‌ی خیال» نشر نو منتشر شده است که به نام‌آوران تئاتر سده بیستم می‌پردازد و این کتاب به‌عنوان چهارمین جلد این مجموعه منتشر شده است. چنان‌که در پیشگفتار کتاب آمده است «رقص/نمایش نوین «بوتو»، برخلاف دیگر نمایش‌های سنتی ژاپن، کمابیش در هیچ تعریفی نمی‌گنجد و چارچوب و روش‌هایی تعریف‌شده ندارد. «هر یک از بنیان‌گذاران بوتو به شیوه‌ خویش بدان پرداخته‌اند و دیگر پیروان نیز کوشیده‌اند، مسیری نوین برای تجربه‌ی خویش بیابند؛ هر یک، چیزهایی به بوتو افزوده‌اند یا شاخه‌هایی تازه برایش شکل داده‌اند». به‌تعبیری «بوتو»، بیش از هر چیز به نمایشی تجربه‌گرا می‌ماند که در هر بار اجرا می‌کوشد تا مرزهای پیشین خویش را درهم شکند و به تعریفی تازه از خویش دست یابد. هیجی‌کاتا و اونو بعد از جنگ جهانی دوم به باور تازه‌ای از بدن انسان رسیدند که دیگر با زبان بدن پیش از جنگ منطبق نبود، از این‌رو آنان تلاش کردند تا زبان بدن پس از جنگ را درک کنند که در سالیان جنگ با وحشت مدام مواجه بوده و دیگر همانی نیست که پیش از جنگ بود. این زبان حرکتی نو که با درک روان درهم‌شکسته و تحت شکنجه انسان پس از جنگ خلق می‌شد، از درون تاریکی زاده شد تا بدن ازخودبیگانه را روی صحنه به نمایش درآورد. بازیابی انسان رنج‌دیده از طریق بازنمایی خشونتی که بر بدن و روان انسان رفته است ممکن بود و همین ایده محوری «بوتو» شد که برخی از منتقدان به همین دلیل نسبتش با خشونت و بازنمایی آن در هنر، آن را با تئاتر شقاوت یا تئاتر خشونت آنتونن آرتو قیاس کرده و قائل به شباهت این دو هستند. درواقع چنان‌که در پیشگفتار کتاب نیز آمده «نخستین پی‌های بوتو در رقص بنا شده است و کوشیده از مرزهای تعریف‌شده و سرخوشانه‌ی رقص‌های آشنا ــ غربی و شرقی ــ بگذرد و به‌گونه‌ای زیبایی‌شناسی زشتی دست یابد». تعبیر متناقض‌نمای «زیبایی‌شناسی زشتی» به خاستگاه «بوتو» بازمی‌گردد که همانا تجربه هولناک جنگ جهانی دوم در ژاپن بوده است و بوتو فرم هنری است که بنا دارد «سرخوردگی‌ها و ویرانی‌های پس از جنگ جهانی دوم را در ژاپن بازتاب دهد. آشفتگی‌ها و ناامیدی‌های آدمی در آن موقعیت، شاید مهم‌ترین دغدغه‌ی بوتوی آغازین بود»و اما بوتو در هنر مدرن ژاپن به زیست خود ادامه می‌دهد و از بوتوی کلاسیک فاصله گرفته و فراتر می‌رود تا با بازسازی مدام خود به شیوه‌ای در هنر تئاتر بدل شود: «چندان نمی‌پاید که بوتو به گستره‌ی نمایش وارد می‌شود و تجربه‌ی اجرا، آن را فرامی‌گیرد». کتاب «هیجی‌کاتا و اونو» سعی دارد با تعریف این هنر، تصویری دقیق از خاستگاه «بوتو» و نسبتش با تئاتر به دست بدهد، درعین‌حال که به سرگذشت مبدعان این فرم هنری به عنوان نام‌آوران تئاتر در قرن بیستم نیز می‌پردازد. این کتاب را علی‌رضا و نیاز اسماعیل‌پور به فارسی برگردانده‌اند و ویرایش تخصصی و ادبی آن بر عهده رضا کوچک‌زاده، دبیر این مجموعه بوده است. از مجموعه «گستره‌ی خیال»، چندی‌پیش نیز کتاب خواندنی «آگوستو بوآل» نوشته فرانسیس ببِج منتشر شد.

شرق: «هیجی‌کاتا و اونو» نوشته‌ سوندرا فرالی و تاما ناکامورا، نخستین کتابی ا‌ست که در زمینه‌ نمایش/رقص نوین ژاپن با نامِ «بوتو» به زبان فارسی منتشر شده است. این کتاب در مجموعه «گستره‌ی خیال» نشر نو منتشر شده است که به نام‌آوران تئاتر سده بیستم می‌پردازد و این کتاب به‌عنوان چهارمین جلد این مجموعه منتشر شده است. چنان‌که در پیشگفتار کتاب آمده است «رقص/نمایش نوین «بوتو»، برخلاف دیگر نمایش‌های سنتی ژاپن، کمابیش در هیچ تعریفی نمی‌گنجد و چارچوب و روش‌هایی تعریف‌شده ندارد. «هر یک از بنیان‌گذاران بوتو به شیوه‌ خویش بدان پرداخته‌اند و دیگر پیروان نیز کوشیده‌اند، مسیری نوین برای تجربه‌ی خویش بیابند؛ هر یک، چیزهایی به بوتو افزوده‌اند یا شاخه‌هایی تازه برایش شکل داده‌اند». به‌تعبیری «بوتو»، بیش از هر چیز به نمایشی تجربه‌گرا می‌ماند که در هر بار اجرا می‌کوشد تا مرزهای پیشین خویش را درهم شکند و به تعریفی تازه از خویش دست یابد. هیجی‌کاتا و اونو بعد از جنگ جهانی دوم به باور تازه‌ای از بدن انسان رسیدند که دیگر با زبان بدن پیش از جنگ منطبق نبود، از این‌رو آنان تلاش کردند تا زبان بدن پس از جنگ را درک کنند که در سالیان جنگ با وحشت مدام مواجه بوده و دیگر همانی نیست که پیش از جنگ بود. این زبان حرکتی نو که با درک روان درهم‌شکسته و تحت شکنجه انسان پس از جنگ خلق می‌شد، از درون تاریکی زاده شد تا بدن ازخودبیگانه را روی صحنه به نمایش درآورد. بازیابی انسان رنج‌دیده از طریق بازنمایی خشونتی که بر بدن و روان انسان رفته است ممکن بود و همین ایده محوری «بوتو» شد که برخی از منتقدان به همین دلیل نسبتش با خشونت و بازنمایی آن در هنر، آن را با تئاتر شقاوت یا تئاتر خشونت آنتونن آرتو قیاس کرده و قائل به شباهت این دو هستند. درواقع چنان‌که در پیشگفتار کتاب نیز آمده «نخستین پی‌های بوتو در رقص بنا شده است و کوشیده از مرزهای تعریف‌شده و سرخوشانه‌ی رقص‌های آشنا ــ غربی و شرقی ــ بگذرد و به‌گونه‌ای زیبایی‌شناسی زشتی دست یابد». تعبیر متناقض‌نمای «زیبایی‌شناسی زشتی» به خاستگاه «بوتو» بازمی‌گردد که همانا تجربه هولناک جنگ جهانی دوم در ژاپن بوده است و بوتو فرم هنری است که بنا دارد «سرخوردگی‌ها و ویرانی‌های پس از جنگ جهانی دوم را در ژاپن بازتاب دهد. آشفتگی‌ها و ناامیدی‌های آدمی در آن موقعیت، شاید مهم‌ترین دغدغه‌ی بوتوی آغازین بود»و اما بوتو در هنر مدرن ژاپن به زیست خود ادامه می‌دهد و از بوتوی کلاسیک فاصله گرفته و فراتر می‌رود تا با بازسازی مدام خود به شیوه‌ای در هنر تئاتر بدل شود: «چندان نمی‌پاید که بوتو به گستره‌ی نمایش وارد می‌شود و تجربه‌ی اجرا، آن را فرامی‌گیرد». کتاب «هیجی‌کاتا و اونو» سعی دارد با تعریف این هنر، تصویری دقیق از خاستگاه «بوتو» و نسبتش با تئاتر به دست بدهد، درعین‌حال که به سرگذشت مبدعان این فرم هنری به عنوان نام‌آوران تئاتر در قرن بیستم نیز می‌پردازد. این کتاب را علی‌رضا و نیاز اسماعیل‌پور به فارسی برگردانده‌اند و ویرایش تخصصی و ادبی آن بر عهده رضا کوچک‌زاده، دبیر این مجموعه بوده است. از مجموعه «گستره‌ی خیال»، چندی‌پیش نیز کتاب خواندنی «آگوستو بوآل» نوشته فرانسیس ببِج منتشر شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.