|

ورقی از تاریخ پزشکی سرزمین ايران

بیمارستان سینا و کرونا

عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب


آنچه در این جستار می‌آید به‌منظور ثبت در تاریخ پزشکی ایران نوشته شده است. نگارنده این جستار را به‌عنوان کسی نوشته که در بیمارستان سینا رشد کرده و اکنون نیز در این بیمارستان مشغول به کار است و از اینکه جزئی از جامعه این بیمارستان و به اصطلاح سینایی است، به خود می‌بالد. بی‌شک همین حس در سایر همکاران نسبت به جایی که در آن بالیده و کار می‌کنند نیز وجود دارد و چه خوب است همه از جایی بنویسند که در آن رشد کرده و کار می‌کنند. تاریخ پزشکی ایران متکی به همین نوشته‌هاست و اگر این کار انجام شود آیندگان با گنجینه‌ای بسیار گران‌بها روبه‌رو خواهند شد. اکنون برای ما جای تأسف است که چرا بسیاری از پیش‌کسوتان و استادان بزرگ جامعه پزشکی خاطرات خود را ننوشتند و باعث شدند که بخش مهمی از زحماتی که برای پزشکی این مرز و بوم کشیده‌اند، نادیده باقی بماند. به هر صورت حالا هم دیر نشده و همه باید به انجام این مهم اهتمام بورزند. این روزها تمام بیمارستان‌های ایران درگیر اپیدمی بزرگ کروناویروس هستند. این اپیدمی شاید بزرگ‌ترین اپیدمی پس از اپیدمی 1918 (آنفلوانزای اسپانیایی) محسوب شود. بخشی از مشکلاتی که اکنون با آنها روبه‌رو هستیم به دلیل نداشتن تجربه و آموزش در برخورد با چنین شرایطی است. این تجربه با نوشتن ما منتقل می‌شود. اگر پیشینیان این کار را نکرده‌اند ما باید انجام دهیم. باید بنویسیم که چه کارهایی را انجام داده‌ایم. چه راه‌هایی را رفته‌ایم. اشکالات کارمان کجا بود و هزار موضوع دیگر که همه می‌توانند موضوع تحقیق و نوشتن باشند. من در اینجا از آنچه در بیمارستان سینا رخ می‌دهد، می‌نویسم. سایر همکاران باید از مراکز دیگر بنویسند. اگر این کار صورت گیرد تجربه‌های گران‌بهای بسیاری برای انتقال به نسل آینده تهیه خواهد شد، به غیر از اینکه تاریخ مدون پزشکی ما نیز پربارتر خواهد شد. نگارنده سعی می‌کند در یادداشت‌های دیگر باز ابعاد جدیدی از نحوه رویارویی با ویروس‌کرونا را در بیمارستان سینا بنویسد. حتی نگاهی جزئی‌تر، مثلا کاری که بخش ام‌اس در این زمینه انجام داد نیز می‌تواند مفید باشد که نگارنده امیدوار است در آینده نزدیک آنها را نیز به نگارش درآورد.
چرا بیمارستان سینا مهم است؟
هر بیمارستانی مهم است زیرا در آن بیماران مداوا شده و از رنج‌های آنها کاسته می‌شود. بیمارستان سینا یکی از بیمارستان‌های اصلی دانشگاه تهران بوده که در خیابان امام خمینی نزدیک به میدان حسن آباد قرار دارد. بیمارستان سینا که ابتدا مریض‌خانه دولتی نامیده می‌شد، اولین بیمارستان مدرن ایران است. این بیمارستان در طول تاریخ شاهد وقایع مهم تاریخی بوده است و افراد مهمی مانند شهید مدرس، دکتر حسین فاطمی و دکتر سعید حجاریان هریک به دنبال سوءقصد به آنها در این بیمارستان بستری شده‌اند. حضور جناب پرفسور عدل در این بیمارستان نقطه عطفی نه‌تنها برای بیمارستان سینا بلکه برای کل پزشکی این مرز و بوم محسوب می‌شود. او که پایه‌گذار جراحی مدرن در ایران است بیمارستان سینا را به مهم‌ترین مرکز جراحی ایران تبدیل كرد. اکنون نیز به غیر از جراحی، بیمارستان سینا از مراکز اصلی در ام‌اس، جراحی عروق، پیوند کلیه و تروما محسوب می‌شود. به غیر از بُعد تاریخی، بیمارستان سینا حجم بزرگی از بیماران شهر تهران را پوشش می‌دهد. پس دور از ذهن نخواهد بود که در این همه‌گیری، بیمارستان سینا با حجم بزرگی از مبتلایان به کرونا روبه‌رو شود.
آنچه در سینا برای مقابله با کرونا انجام شد
در روزهای اول ورود کرونا به ایران ما نمی‌دانستیم که دقیقا با چه روبه‌رو هستیم. حتی شاید این تصور نیز وجود داشت که می‌توان به‌راحتی بیماری را کنترل کرد. متأسفانه توجه‌نداشتن به واقعیات بیماری و آنچه در چین رخ داده بود، سبب شد که بیمارستان‌ها ناگهان با یک بحران بزرگ روبه‌رو شوند. بیمارستان‌ها ناگهان با بیماران مبتلا به کرونا در اورژانس‌های خود روبه‌رو شدند بدون آنکه برای مقابله با آن کمترین آمادگی لازم را داشته باشند. شاید یکی از مهم‌ترین کارهای مسئولان بیمارستان سینا و در رأس آنها جناب آقای دکتر طالب‌پور، ریاست محترم بیمارستان و جناب آقای مهندس مخبر مشاور محترم رئیس بیمارستان، مدیریت بسیار سریع این وضعیت با کمک همه استادان، رزیدنت‌ها و پرسنل بیمارستان است. سینا به‌سرعت از این مرحله آشوب عبور کرد. اولین کار سعی در غربالگری افرادی بود که به بیمارستان هجوم آورده بودند. باید کاری می‌شد که اورژانس با حجم بزرگی از افرادی که هر یک از ترس کرونا به بیمارستان هجوم آورده بودند مستأصل و خسته نشود. بنابراین محلی جداگانه به غربالگری افراد اختصاص داده شد. رزیدنت‌هایِ آموزش‌دیده از رشته‌های مختلف به ترتیب شیفت‌های شش‌ساعته در قسمت اسکرین می‌دهند و طبق دستورالعمل‌هایی که ازسوی استادان عفونی، اورژانس و داخلی سینا تهیه شده، کاملا آموزش می‌بینند. با این کار حجم بزرگی از مراجعان که به بستری نیاز ندارند با توصیه‌های لازم به خانه‌ها بازگردانده شده و فقط آنها که نیاز به بستری دارند به اورژانس منتقل می‌شوند. این کار نظم‌دهی بالایی برای رسیدگی به مراجعان به‌وجود آورد. مشکل دیگری که در اورژانس وجود داشت جلوگیری از مواجهه سایر بیماران با مبتلایان به کرونا بود. مثلا بیماری که به دلیل سکته مغزی به اورژانس مراجعه می‌کند نباید در تماس با بیمار مبتلا به کرونا قرار گیرد. بدین منظور قسمتی از اورژانس با تمهیدات کامل جداسازی و قرنطینه شد. در این قسمت فقط بیماران مبتلا یا مشکوک به کرونا که نیازمند رسیدگی بودند، بستری شده و سایر بیماران به قسمت دیگر اورژانس که کاملا مجزاست، هدایت و منتقل می‌شدند. در همان روز اول مشخص بود که بیماران بدحال نیاز به بستری در آی‌سی‌یو دارند. بنابراين یکی از ساختمان‌های سینا که دارای آی‌سی‌یو جداگانه بود، تخلیه و به بیماران مبتلا به کرونا تخصیص داده شد. مسئله بسیار مهم در این برنامه‌ریزی‌ها، حفظ سلامت پزشکان، پرستاران و سایر کارکنان بیمارستان است. برای همین تلاش بسیار در تهیه گان‌های مخصوص، عینک، ماسک و سایر تجهیزات محافظتی شد. اگرچه بیمارستان در روزهای اول با کمبود بسیار روبه‌رو بود، اما با تلاش همه‌جانبه تمام اعضای بیمارستان تا به امروز سعی شده تا آنجا که ممکن است کادر درمان در معرض آسیب و خطر قرار نگیرند. اینها بخش مهمی از فعالیت‌های انجام‌شده در بیمارستان سینا برای مقابله با این بیماری تا به امروز است. این تلاش‌ها ادامه داشته و نگارنده سعی خواهد کرد به‌صورت مدوام و با جزئیات بیشتر سایر اقدامات این بیمارستان را نیز گزارش دهد.


آنچه در این جستار می‌آید به‌منظور ثبت در تاریخ پزشکی ایران نوشته شده است. نگارنده این جستار را به‌عنوان کسی نوشته که در بیمارستان سینا رشد کرده و اکنون نیز در این بیمارستان مشغول به کار است و از اینکه جزئی از جامعه این بیمارستان و به اصطلاح سینایی است، به خود می‌بالد. بی‌شک همین حس در سایر همکاران نسبت به جایی که در آن بالیده و کار می‌کنند نیز وجود دارد و چه خوب است همه از جایی بنویسند که در آن رشد کرده و کار می‌کنند. تاریخ پزشکی ایران متکی به همین نوشته‌هاست و اگر این کار انجام شود آیندگان با گنجینه‌ای بسیار گران‌بها روبه‌رو خواهند شد. اکنون برای ما جای تأسف است که چرا بسیاری از پیش‌کسوتان و استادان بزرگ جامعه پزشکی خاطرات خود را ننوشتند و باعث شدند که بخش مهمی از زحماتی که برای پزشکی این مرز و بوم کشیده‌اند، نادیده باقی بماند. به هر صورت حالا هم دیر نشده و همه باید به انجام این مهم اهتمام بورزند. این روزها تمام بیمارستان‌های ایران درگیر اپیدمی بزرگ کروناویروس هستند. این اپیدمی شاید بزرگ‌ترین اپیدمی پس از اپیدمی 1918 (آنفلوانزای اسپانیایی) محسوب شود. بخشی از مشکلاتی که اکنون با آنها روبه‌رو هستیم به دلیل نداشتن تجربه و آموزش در برخورد با چنین شرایطی است. این تجربه با نوشتن ما منتقل می‌شود. اگر پیشینیان این کار را نکرده‌اند ما باید انجام دهیم. باید بنویسیم که چه کارهایی را انجام داده‌ایم. چه راه‌هایی را رفته‌ایم. اشکالات کارمان کجا بود و هزار موضوع دیگر که همه می‌توانند موضوع تحقیق و نوشتن باشند. من در اینجا از آنچه در بیمارستان سینا رخ می‌دهد، می‌نویسم. سایر همکاران باید از مراکز دیگر بنویسند. اگر این کار صورت گیرد تجربه‌های گران‌بهای بسیاری برای انتقال به نسل آینده تهیه خواهد شد، به غیر از اینکه تاریخ مدون پزشکی ما نیز پربارتر خواهد شد. نگارنده سعی می‌کند در یادداشت‌های دیگر باز ابعاد جدیدی از نحوه رویارویی با ویروس‌کرونا را در بیمارستان سینا بنویسد. حتی نگاهی جزئی‌تر، مثلا کاری که بخش ام‌اس در این زمینه انجام داد نیز می‌تواند مفید باشد که نگارنده امیدوار است در آینده نزدیک آنها را نیز به نگارش درآورد.
چرا بیمارستان سینا مهم است؟
هر بیمارستانی مهم است زیرا در آن بیماران مداوا شده و از رنج‌های آنها کاسته می‌شود. بیمارستان سینا یکی از بیمارستان‌های اصلی دانشگاه تهران بوده که در خیابان امام خمینی نزدیک به میدان حسن آباد قرار دارد. بیمارستان سینا که ابتدا مریض‌خانه دولتی نامیده می‌شد، اولین بیمارستان مدرن ایران است. این بیمارستان در طول تاریخ شاهد وقایع مهم تاریخی بوده است و افراد مهمی مانند شهید مدرس، دکتر حسین فاطمی و دکتر سعید حجاریان هریک به دنبال سوءقصد به آنها در این بیمارستان بستری شده‌اند. حضور جناب پرفسور عدل در این بیمارستان نقطه عطفی نه‌تنها برای بیمارستان سینا بلکه برای کل پزشکی این مرز و بوم محسوب می‌شود. او که پایه‌گذار جراحی مدرن در ایران است بیمارستان سینا را به مهم‌ترین مرکز جراحی ایران تبدیل كرد. اکنون نیز به غیر از جراحی، بیمارستان سینا از مراکز اصلی در ام‌اس، جراحی عروق، پیوند کلیه و تروما محسوب می‌شود. به غیر از بُعد تاریخی، بیمارستان سینا حجم بزرگی از بیماران شهر تهران را پوشش می‌دهد. پس دور از ذهن نخواهد بود که در این همه‌گیری، بیمارستان سینا با حجم بزرگی از مبتلایان به کرونا روبه‌رو شود.
آنچه در سینا برای مقابله با کرونا انجام شد
در روزهای اول ورود کرونا به ایران ما نمی‌دانستیم که دقیقا با چه روبه‌رو هستیم. حتی شاید این تصور نیز وجود داشت که می‌توان به‌راحتی بیماری را کنترل کرد. متأسفانه توجه‌نداشتن به واقعیات بیماری و آنچه در چین رخ داده بود، سبب شد که بیمارستان‌ها ناگهان با یک بحران بزرگ روبه‌رو شوند. بیمارستان‌ها ناگهان با بیماران مبتلا به کرونا در اورژانس‌های خود روبه‌رو شدند بدون آنکه برای مقابله با آن کمترین آمادگی لازم را داشته باشند. شاید یکی از مهم‌ترین کارهای مسئولان بیمارستان سینا و در رأس آنها جناب آقای دکتر طالب‌پور، ریاست محترم بیمارستان و جناب آقای مهندس مخبر مشاور محترم رئیس بیمارستان، مدیریت بسیار سریع این وضعیت با کمک همه استادان، رزیدنت‌ها و پرسنل بیمارستان است. سینا به‌سرعت از این مرحله آشوب عبور کرد. اولین کار سعی در غربالگری افرادی بود که به بیمارستان هجوم آورده بودند. باید کاری می‌شد که اورژانس با حجم بزرگی از افرادی که هر یک از ترس کرونا به بیمارستان هجوم آورده بودند مستأصل و خسته نشود. بنابراین محلی جداگانه به غربالگری افراد اختصاص داده شد. رزیدنت‌هایِ آموزش‌دیده از رشته‌های مختلف به ترتیب شیفت‌های شش‌ساعته در قسمت اسکرین می‌دهند و طبق دستورالعمل‌هایی که ازسوی استادان عفونی، اورژانس و داخلی سینا تهیه شده، کاملا آموزش می‌بینند. با این کار حجم بزرگی از مراجعان که به بستری نیاز ندارند با توصیه‌های لازم به خانه‌ها بازگردانده شده و فقط آنها که نیاز به بستری دارند به اورژانس منتقل می‌شوند. این کار نظم‌دهی بالایی برای رسیدگی به مراجعان به‌وجود آورد. مشکل دیگری که در اورژانس وجود داشت جلوگیری از مواجهه سایر بیماران با مبتلایان به کرونا بود. مثلا بیماری که به دلیل سکته مغزی به اورژانس مراجعه می‌کند نباید در تماس با بیمار مبتلا به کرونا قرار گیرد. بدین منظور قسمتی از اورژانس با تمهیدات کامل جداسازی و قرنطینه شد. در این قسمت فقط بیماران مبتلا یا مشکوک به کرونا که نیازمند رسیدگی بودند، بستری شده و سایر بیماران به قسمت دیگر اورژانس که کاملا مجزاست، هدایت و منتقل می‌شدند. در همان روز اول مشخص بود که بیماران بدحال نیاز به بستری در آی‌سی‌یو دارند. بنابراين یکی از ساختمان‌های سینا که دارای آی‌سی‌یو جداگانه بود، تخلیه و به بیماران مبتلا به کرونا تخصیص داده شد. مسئله بسیار مهم در این برنامه‌ریزی‌ها، حفظ سلامت پزشکان، پرستاران و سایر کارکنان بیمارستان است. برای همین تلاش بسیار در تهیه گان‌های مخصوص، عینک، ماسک و سایر تجهیزات محافظتی شد. اگرچه بیمارستان در روزهای اول با کمبود بسیار روبه‌رو بود، اما با تلاش همه‌جانبه تمام اعضای بیمارستان تا به امروز سعی شده تا آنجا که ممکن است کادر درمان در معرض آسیب و خطر قرار نگیرند. اینها بخش مهمی از فعالیت‌های انجام‌شده در بیمارستان سینا برای مقابله با این بیماری تا به امروز است. این تلاش‌ها ادامه داشته و نگارنده سعی خواهد کرد به‌صورت مدوام و با جزئیات بیشتر سایر اقدامات این بیمارستان را نیز گزارش دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.