|

لطفا روي اين پلان نگه ‌‌‌داريد!

گيتي صفرزاده.روزنامه‌نگار

چند بار مثل يک فيلم آن را در ذهنم مرور کردم؛ صبح چهارشنبه 18 دي‌ماه خبر سقوط يک هواپيماي مسافربري، ادامه روز با اخبار حمله موشکي به پايگاه آمريکا، ميانه روز خبرهايي جسته‌و‌گريخته از هواپيمايي که سقوط کرد؛ مقصدش، مسافرانش، محل سقوطش، حوالي غروب چند گپ‌وگفت اين‌سو و آن‌سو که ‌»اي‌بابا احتمالا نقص فني بوده يا خلبان حواسش نبوده يا جعبه سياه که بالاخره يک‌روزي باز مي‌شود» و شب‌هنگام ناراحت به‌ خواب ‌رفتن. روزهاي بعد تا شنبه که خبر برخورد موشک به هواپيما مي‌رسد صبر کنيد، من مي‌خواهم فيلم را به عقب برگردانم، پلان‌به‌پلان و برسم به آن روز اول، به همان صبح روز چهارشنبه که خبر سقوط را شنيديم و احتمالا جزء گروهي نبوديم که مسافري در آن پرواز داشتيم يا هنوز نمي‌دانستيم که آشناي دور يا نزديکي آنجا داريم. درست روي همان پلان، فيلم را نگه مي‌دارم و به چهره خودمان نگاه مي‌کنم؛ چهره آدم‌هايي که خبر سقوط يک هواپيما را شنيده‌اند، خبر اينکه کسي زنده نمانده، خبر اينکه هواپيما مسافربري بوده است و...؟ حتي بي‌استعدادترين هنرپيشه‌هاي تاريخ هم در چنين صحنه‌اي واکنش نشان مي‌دهند؛ واکنشي هم‌سنگ اتفاق، واکنشي که نشان بدهد موضوع، معمولی نبوده است؛ موضوع مرگ 176 انسان، به‌پايان‌رسيدن 176 سرنوشت و لاجرم 350 پدر و مادري بوده که ديگر فرزندشان را نخواهند ديد. ما ناراحت نشديم؟ شديم. به فيلم نگاه مي‌کنم، حتي بعضی‌هایمان آه کشيديم، بعضي گفتيم بندگان خدا، گروهي سرمان را با تأسف بيشتري تکان داديم، برخی‌هایمان حتي نفريني به روزگار نثار کردیم و بعد؟ از کادر فيلم بيرون رفتيم. مگر قرار بود چه‌کار بکنيم؟ يا چه‌کار مي‌توانستيم بکنيم؟ يا هر جاي دنيا که حادثه‌اي رخ مي‌دهد چه مي‌کنند؟ حق داريد که اين سؤال‌ها را از من بپرسيد. و من متأسفانه فيلمي ندارم، دوربيني با اشعه ايکس که بتوانم تصويري از درونمان بگيرم و به نمايش بگذارم تا اين پلان وحشتناک را با هم ببينيم، پلاني که نشان مي‌دهد ما آدم‌هاي بي‌تفاوتي شده‌ايم؛ آدم‌هايي که حساسيت‌هاي انساني خود را از دست داده‌ايم.عصباني نشويد، نگوييد هنوز جاي زخم‌هايمان از آن ماجرا خوب نشده، باز به همان پلان برمي‌گردم؛ به پلان شنيدن خبر، خبر سقوط يک هواپيماي مسافربري و عکس‌العمل اندوه‌زده اما گذرای ما، انگار که مثل زدن رعدوبرقی در آسمان وقوعش را بپذيريم. بايد چه‌کار مي‌کرديم؟ سراغ چه کسي مي‌رفتيم؟ کسي به ما پاسخي مي‌داد؟ من هم مثل شما نمي‌دانم. من هم مثل شما ترجيح مي‌دهم بعد از شنيدن خبر، از در خانه‌ام بيرون بيايم و بقيه روزم را بگذرانم، بي‌حوصله و بي‌تفاوت؛ سوار ماشين حمل‌ونقل مسافری‌ام بشوم، يک‌نفر بگويد ترمزت را چک کردي و من شانه بالا بيندازم که يعني حالا مي‌کنم و چند ساعت بعدش با ترمزي که نگرفته است، خودم و مسافرانم را به ته دره بفرستم؛ داخل دفتر کارم بشوم و برگه ايمني ساختمان را که روي ميزم گذاشته‌اند با بي‌حوصلگي پس بزنم و فردا شعله يک گاز پيک‌نيکي همه ساختمان را به آتش بکشد و بسوزاند؛ دم رفتن به سفر، چک‌کردن وضع سلامتي يک بيمار را به دستيارم بسپارم تا يک هفته بعدش با جنازه‌اش مواجه شوم؛ موقع چک‌کردن شرايط و تخصص کسي که قرار است استخدامش کنم به يک نگاه سرسري و سفارش چند آشنا اکتفا کنم و يک سال بعد اداره‌اي ويران و کارهايي انجام‌نشده روي دستم بماند؛ هنگام کنترل کيفيت و توجه به اصول بهداشتي و سلامت فکر کنم که کمي بالا و پايين‌شدن استانداردها که تا به حال کسي را نکشته است و چندي بعد آمار بلندبالاي ابتلا به سرطان و بيماري‌هاي قلبي خودم و خانواده‌ام را جابه‌جا کند؛ هرکاري که مي‌کنم زير لب با خودم بگويم حالا مگر چه مي‌شود يا چه اهميتي دارد تا روزي که اهميتش صاف بنشيند وسط قلبم و پاره‌پاره‌اش کند. هرکدام يک‌جاي اين فيلم بازي کرده‌ايم؛ اگر بازيگر نقش اولش نبوده‌ایم، نقش فرعي داشته‌ايم، نقش آن کسي که مي‌پذيرد، نقش آن کسي که سکوت مي‌كند، نقش آن کسي که مراقب کلاه خودش است که باد نبرد، غافل از اينکه کسي که باد مي‌کارد توفان درو مي‌كند.من نه از مسئولي حرف مي‌زنم که به‌موقع حقيقت را نگفت، نه از مسئولي که سرانجام قصور را پذيرفت، نه از آدم‌هايي که عذرخواهي نکردند يا دير کردند، يا از خودمان که نمي‌دانيم از کجا و چه کسي و چطور مطالبه‌گر باشيم؛ من روي آن پلان صبح چهارشنبه 18 دي‌ماه خيره مانده‌ام و احساس مي‌کنم اين فيلم را بايد به عقب برگردانيم، خيلي عقب و ببينيم کجا بود که انسان‌بودنمان را گم کرديم و بي‌تفاوت شديم.

چند بار مثل يک فيلم آن را در ذهنم مرور کردم؛ صبح چهارشنبه 18 دي‌ماه خبر سقوط يک هواپيماي مسافربري، ادامه روز با اخبار حمله موشکي به پايگاه آمريکا، ميانه روز خبرهايي جسته‌و‌گريخته از هواپيمايي که سقوط کرد؛ مقصدش، مسافرانش، محل سقوطش، حوالي غروب چند گپ‌وگفت اين‌سو و آن‌سو که ‌»اي‌بابا احتمالا نقص فني بوده يا خلبان حواسش نبوده يا جعبه سياه که بالاخره يک‌روزي باز مي‌شود» و شب‌هنگام ناراحت به‌ خواب ‌رفتن. روزهاي بعد تا شنبه که خبر برخورد موشک به هواپيما مي‌رسد صبر کنيد، من مي‌خواهم فيلم را به عقب برگردانم، پلان‌به‌پلان و برسم به آن روز اول، به همان صبح روز چهارشنبه که خبر سقوط را شنيديم و احتمالا جزء گروهي نبوديم که مسافري در آن پرواز داشتيم يا هنوز نمي‌دانستيم که آشناي دور يا نزديکي آنجا داريم. درست روي همان پلان، فيلم را نگه مي‌دارم و به چهره خودمان نگاه مي‌کنم؛ چهره آدم‌هايي که خبر سقوط يک هواپيما را شنيده‌اند، خبر اينکه کسي زنده نمانده، خبر اينکه هواپيما مسافربري بوده است و...؟ حتي بي‌استعدادترين هنرپيشه‌هاي تاريخ هم در چنين صحنه‌اي واکنش نشان مي‌دهند؛ واکنشي هم‌سنگ اتفاق، واکنشي که نشان بدهد موضوع، معمولی نبوده است؛ موضوع مرگ 176 انسان، به‌پايان‌رسيدن 176 سرنوشت و لاجرم 350 پدر و مادري بوده که ديگر فرزندشان را نخواهند ديد. ما ناراحت نشديم؟ شديم. به فيلم نگاه مي‌کنم، حتي بعضی‌هایمان آه کشيديم، بعضي گفتيم بندگان خدا، گروهي سرمان را با تأسف بيشتري تکان داديم، برخی‌هایمان حتي نفريني به روزگار نثار کردیم و بعد؟ از کادر فيلم بيرون رفتيم. مگر قرار بود چه‌کار بکنيم؟ يا چه‌کار مي‌توانستيم بکنيم؟ يا هر جاي دنيا که حادثه‌اي رخ مي‌دهد چه مي‌کنند؟ حق داريد که اين سؤال‌ها را از من بپرسيد. و من متأسفانه فيلمي ندارم، دوربيني با اشعه ايکس که بتوانم تصويري از درونمان بگيرم و به نمايش بگذارم تا اين پلان وحشتناک را با هم ببينيم، پلاني که نشان مي‌دهد ما آدم‌هاي بي‌تفاوتي شده‌ايم؛ آدم‌هايي که حساسيت‌هاي انساني خود را از دست داده‌ايم.عصباني نشويد، نگوييد هنوز جاي زخم‌هايمان از آن ماجرا خوب نشده، باز به همان پلان برمي‌گردم؛ به پلان شنيدن خبر، خبر سقوط يک هواپيماي مسافربري و عکس‌العمل اندوه‌زده اما گذرای ما، انگار که مثل زدن رعدوبرقی در آسمان وقوعش را بپذيريم. بايد چه‌کار مي‌کرديم؟ سراغ چه کسي مي‌رفتيم؟ کسي به ما پاسخي مي‌داد؟ من هم مثل شما نمي‌دانم. من هم مثل شما ترجيح مي‌دهم بعد از شنيدن خبر، از در خانه‌ام بيرون بيايم و بقيه روزم را بگذرانم، بي‌حوصله و بي‌تفاوت؛ سوار ماشين حمل‌ونقل مسافری‌ام بشوم، يک‌نفر بگويد ترمزت را چک کردي و من شانه بالا بيندازم که يعني حالا مي‌کنم و چند ساعت بعدش با ترمزي که نگرفته است، خودم و مسافرانم را به ته دره بفرستم؛ داخل دفتر کارم بشوم و برگه ايمني ساختمان را که روي ميزم گذاشته‌اند با بي‌حوصلگي پس بزنم و فردا شعله يک گاز پيک‌نيکي همه ساختمان را به آتش بکشد و بسوزاند؛ دم رفتن به سفر، چک‌کردن وضع سلامتي يک بيمار را به دستيارم بسپارم تا يک هفته بعدش با جنازه‌اش مواجه شوم؛ موقع چک‌کردن شرايط و تخصص کسي که قرار است استخدامش کنم به يک نگاه سرسري و سفارش چند آشنا اکتفا کنم و يک سال بعد اداره‌اي ويران و کارهايي انجام‌نشده روي دستم بماند؛ هنگام کنترل کيفيت و توجه به اصول بهداشتي و سلامت فکر کنم که کمي بالا و پايين‌شدن استانداردها که تا به حال کسي را نکشته است و چندي بعد آمار بلندبالاي ابتلا به سرطان و بيماري‌هاي قلبي خودم و خانواده‌ام را جابه‌جا کند؛ هرکاري که مي‌کنم زير لب با خودم بگويم حالا مگر چه مي‌شود يا چه اهميتي دارد تا روزي که اهميتش صاف بنشيند وسط قلبم و پاره‌پاره‌اش کند. هرکدام يک‌جاي اين فيلم بازي کرده‌ايم؛ اگر بازيگر نقش اولش نبوده‌ایم، نقش فرعي داشته‌ايم، نقش آن کسي که مي‌پذيرد، نقش آن کسي که سکوت مي‌كند، نقش آن کسي که مراقب کلاه خودش است که باد نبرد، غافل از اينکه کسي که باد مي‌کارد توفان درو مي‌كند.من نه از مسئولي حرف مي‌زنم که به‌موقع حقيقت را نگفت، نه از مسئولي که سرانجام قصور را پذيرفت، نه از آدم‌هايي که عذرخواهي نکردند يا دير کردند، يا از خودمان که نمي‌دانيم از کجا و چه کسي و چطور مطالبه‌گر باشيم؛ من روي آن پلان صبح چهارشنبه 18 دي‌ماه خيره مانده‌ام و احساس مي‌کنم اين فيلم را بايد به عقب برگردانيم، خيلي عقب و ببينيم کجا بود که انسان‌بودنمان را گم کرديم و بي‌تفاوت شديم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.