|

دنياي ما تنها دنياي بزرگ ذرات نيست

مهسا شهرابي‌فراهاني

خواه نگاره‌‌اي باستاني نقش‌بسته بر ديوار غاري کوچک و خواه جان‌گرفتن هرروزه ابرقهرمانان چندصد ميليون دلاري بر پرده نقره‌اي سينما، گواه مدعاي ما هرکدام که باشد، اثبات وجود تمايلي تاريخي براي شکستن محدوديت‌هاي فيزيولوژيکي که خاطر انسان را همواره مکدر مي‌كرده، در ميان نسل بشر امري دشوار نيست. شايد اين واقعيت که جسم بشر آن‌گونه که تخيل او مي‌پسندد، فرگشت نيافته است، رؤياي محال ابرقهرماني را ايجاد کرده باشد، اما به موازات آن به اندازه‌اي توان ذهني در طي دگرگونش براي ما فراهم شده است که امروز در‌ آستانه شنيدن اين مژده باشيم که با تولد کامپيوترهاي کوانتومي و دستيابي به برتري کوانتومي رؤياي محال براي فرارفتن از خود، ديگر آن‌قدرها هم دور از دسترس نمي‌نمايد. البته قوانين فيزيک به ما اجازه توليد اشعه با چشمان‌ يا آويزان‌شدن از آسمان‌خراش‌ها به کمک تارهاي عنکبوتي دست‌هايمان را نخواهند داد، اما تفاوتي که مي‌توانيم با کمک کامپيوترهاي کوانتومي به آن دست پيدا کنيم، چيزي کمتر از ابرانسان‌شدن در برابر آنچه را امروز هستيم در پي نخواهد داشت. شايد اين سؤال در ذهن شما ايجاد شده باشد که برتري کوانتومي چگونه چنين شرايطي را مي‌تواند براي ما به ارمغان بياورد؟ جواب را بايد در همان علت تفاوت ميان موجودات زنده، يعني تفاوت ساختار دي‌ان‌اي آنها با يکديگر جست‌وجو کرد. دي‌ان‌اي در واقع مولکولي است که کار ذخيره‌سازي و توسعه بيولوژيکي موجودات زنده و ويروس‌ها را بر عهده دارد. پيام‌هاي ژنتيکي موجود در مولکول دي‌ان‌اي در نهايت براي مواردي نظير ساخت پروتئين و مولکول‌هاي آران‌اي در ياخته سلول‌هاي موجودات زنده، مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در رشته‌هاي دي‌ان‌اي، قطعه‌هايي وجود دارند که پيام‌هاي ژنتيکي را با خود حمل مي‌کنند. اين قطعه‌ها که ما آنها را ژن ناميده‌ايم، به واقع همان چيزهايي هستند که با ايجاد تغييرات، دستکاري‌ها و اصلاحات در آنها مي‌توان تفاوت‌هاي عظيم و اعجاب‌آوري را در ارگانيسم موجودات زنده ايجاد کرد. بررسي دي‌ان‌اي را مي‌توان با مطالعه فرگشت آن آغاز کرد. بديهي است که پرداختن به سؤالات عميقي مانند فرگشت و تکامل با بررسي جزئياتي که در يک موجود زنده وجود دارد، امکان‌پذير مي‌شود. تفاوتي نمي‌کند که آن موجود زنده بسيار ريز باشد يا عظيم‌الجثه؛ در هر صورت با تکامل (فرگشت) براي بررسي آن سروکار داريم و موجود زنده اعم از انسان که از ميلياردها سلول تشکيل شده تا تک‌سلولي‌ها که ميليارد‌ها مولکول براي ساخت آن در کنار يکديگر قرار گرفته‌اند، داراي سيري فرگشتي هستند. يک مسئله طبيعي و چالش‌برانگيز اين است؛ زماني که در سطوح مولکولي مشغول مطالعه مي‌شويم، لاجرم اثرات دنياي کوانتومي را نمي‌توان ناديده گرفت؛ مسئله‌اي که تا امروز يکي از بزرگ‌ترين موانع ما در راه رسيدن به يک مدل‌سازي مناسب براي فهم روند تغييرات موجودات زنده با تغيير در الگوهاي دي‌ان‌اي آنهاست. دستيابي به برتري کوانتومي و استفاده از کامپيوترهاي کوانتومي، علاوه بر امکان انجام محاسبات بسيار پيچيده که ابرکامپيوترهاي امروزين از انجام آن عاجز هستند، به خاطر شيوه محاسباتي و الگوهاي عملکرد کوانتومي خود مي‌تواند راه‌گشاي پاسخ به چگونگي معرفي اثرات کوانتومي در مدل‌سازي‌هاي کلاسيک و ارزيابي پيامدهاي آن باشد. کوانتوم دنيايي است که در آن شايد بتوان به دليل فرگشت پي برد، چراکه دنياي ما تنها دنياي بزرگ ذرات نيست و تنها با پرداختن به قواعد حاکم بر آن، شناختي کامل براي ما ميسر نخواهد شد. قطعا تفاوت‌هايي اساسي ميان دنياي کلاسيکي که از فرگشت مي‌شناسيم با دنياي تکامل کوانتومي وجود دارد. اما با ورود به ابعاد کوانتومي علاوه بر مواجهه با پيچيدگي‌هاي خاص کوانتوم، تعداد ذرات مورد پژوهش به قدري زياد خواهند شد که از توان محاسبات کلاسيک خارج است. انجام اين محاسبات همان کاري‌ است که از کامپيوترهاي کوانتومي انتظار داريم تا براي ما ممکن کنند. گرچه انسان امروزه به علل ايجاد بيماري‌ها و راه‌هاي مقابله با برخي از آنها پي برده‌ است، اما شرايطي را تصور کنيد که با گشايش راز نهفته در رشته‌هاي پيچ‌درپيچ دي‌ان‌اي و تفاوتي که تغييرات فرگشتي را به همراه مي‌آورد، مي‌توان از اصلاحاتي بنيادين در ژنتيک انسان‌ سخن به ميان آورد که ديگر هيچ انساني بيمار نخواهد شد، روند پيري با بازنشاني سلول‌ها به سلول‌هاي بنيادي متوقف شده است و صفات ژنتيکي انسان به گونه‌اي اصلاح مي‌شود که ديگر دويدن صد متر زير ۹ ثانيه نه‌تنها محال نيست بلکه هر شخصي قادر به انجام آن خواهد بود.

خواه نگاره‌‌اي باستاني نقش‌بسته بر ديوار غاري کوچک و خواه جان‌گرفتن هرروزه ابرقهرمانان چندصد ميليون دلاري بر پرده نقره‌اي سينما، گواه مدعاي ما هرکدام که باشد، اثبات وجود تمايلي تاريخي براي شکستن محدوديت‌هاي فيزيولوژيکي که خاطر انسان را همواره مکدر مي‌كرده، در ميان نسل بشر امري دشوار نيست. شايد اين واقعيت که جسم بشر آن‌گونه که تخيل او مي‌پسندد، فرگشت نيافته است، رؤياي محال ابرقهرماني را ايجاد کرده باشد، اما به موازات آن به اندازه‌اي توان ذهني در طي دگرگونش براي ما فراهم شده است که امروز در‌ آستانه شنيدن اين مژده باشيم که با تولد کامپيوترهاي کوانتومي و دستيابي به برتري کوانتومي رؤياي محال براي فرارفتن از خود، ديگر آن‌قدرها هم دور از دسترس نمي‌نمايد. البته قوانين فيزيک به ما اجازه توليد اشعه با چشمان‌ يا آويزان‌شدن از آسمان‌خراش‌ها به کمک تارهاي عنکبوتي دست‌هايمان را نخواهند داد، اما تفاوتي که مي‌توانيم با کمک کامپيوترهاي کوانتومي به آن دست پيدا کنيم، چيزي کمتر از ابرانسان‌شدن در برابر آنچه را امروز هستيم در پي نخواهد داشت. شايد اين سؤال در ذهن شما ايجاد شده باشد که برتري کوانتومي چگونه چنين شرايطي را مي‌تواند براي ما به ارمغان بياورد؟ جواب را بايد در همان علت تفاوت ميان موجودات زنده، يعني تفاوت ساختار دي‌ان‌اي آنها با يکديگر جست‌وجو کرد. دي‌ان‌اي در واقع مولکولي است که کار ذخيره‌سازي و توسعه بيولوژيکي موجودات زنده و ويروس‌ها را بر عهده دارد. پيام‌هاي ژنتيکي موجود در مولکول دي‌ان‌اي در نهايت براي مواردي نظير ساخت پروتئين و مولکول‌هاي آران‌اي در ياخته سلول‌هاي موجودات زنده، مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در رشته‌هاي دي‌ان‌اي، قطعه‌هايي وجود دارند که پيام‌هاي ژنتيکي را با خود حمل مي‌کنند. اين قطعه‌ها که ما آنها را ژن ناميده‌ايم، به واقع همان چيزهايي هستند که با ايجاد تغييرات، دستکاري‌ها و اصلاحات در آنها مي‌توان تفاوت‌هاي عظيم و اعجاب‌آوري را در ارگانيسم موجودات زنده ايجاد کرد. بررسي دي‌ان‌اي را مي‌توان با مطالعه فرگشت آن آغاز کرد. بديهي است که پرداختن به سؤالات عميقي مانند فرگشت و تکامل با بررسي جزئياتي که در يک موجود زنده وجود دارد، امکان‌پذير مي‌شود. تفاوتي نمي‌کند که آن موجود زنده بسيار ريز باشد يا عظيم‌الجثه؛ در هر صورت با تکامل (فرگشت) براي بررسي آن سروکار داريم و موجود زنده اعم از انسان که از ميلياردها سلول تشکيل شده تا تک‌سلولي‌ها که ميليارد‌ها مولکول براي ساخت آن در کنار يکديگر قرار گرفته‌اند، داراي سيري فرگشتي هستند. يک مسئله طبيعي و چالش‌برانگيز اين است؛ زماني که در سطوح مولکولي مشغول مطالعه مي‌شويم، لاجرم اثرات دنياي کوانتومي را نمي‌توان ناديده گرفت؛ مسئله‌اي که تا امروز يکي از بزرگ‌ترين موانع ما در راه رسيدن به يک مدل‌سازي مناسب براي فهم روند تغييرات موجودات زنده با تغيير در الگوهاي دي‌ان‌اي آنهاست. دستيابي به برتري کوانتومي و استفاده از کامپيوترهاي کوانتومي، علاوه بر امکان انجام محاسبات بسيار پيچيده که ابرکامپيوترهاي امروزين از انجام آن عاجز هستند، به خاطر شيوه محاسباتي و الگوهاي عملکرد کوانتومي خود مي‌تواند راه‌گشاي پاسخ به چگونگي معرفي اثرات کوانتومي در مدل‌سازي‌هاي کلاسيک و ارزيابي پيامدهاي آن باشد. کوانتوم دنيايي است که در آن شايد بتوان به دليل فرگشت پي برد، چراکه دنياي ما تنها دنياي بزرگ ذرات نيست و تنها با پرداختن به قواعد حاکم بر آن، شناختي کامل براي ما ميسر نخواهد شد. قطعا تفاوت‌هايي اساسي ميان دنياي کلاسيکي که از فرگشت مي‌شناسيم با دنياي تکامل کوانتومي وجود دارد. اما با ورود به ابعاد کوانتومي علاوه بر مواجهه با پيچيدگي‌هاي خاص کوانتوم، تعداد ذرات مورد پژوهش به قدري زياد خواهند شد که از توان محاسبات کلاسيک خارج است. انجام اين محاسبات همان کاري‌ است که از کامپيوترهاي کوانتومي انتظار داريم تا براي ما ممکن کنند. گرچه انسان امروزه به علل ايجاد بيماري‌ها و راه‌هاي مقابله با برخي از آنها پي برده‌ است، اما شرايطي را تصور کنيد که با گشايش راز نهفته در رشته‌هاي پيچ‌درپيچ دي‌ان‌اي و تفاوتي که تغييرات فرگشتي را به همراه مي‌آورد، مي‌توان از اصلاحاتي بنيادين در ژنتيک انسان‌ سخن به ميان آورد که ديگر هيچ انساني بيمار نخواهد شد، روند پيري با بازنشاني سلول‌ها به سلول‌هاي بنيادي متوقف شده است و صفات ژنتيکي انسان به گونه‌اي اصلاح مي‌شود که ديگر دويدن صد متر زير ۹ ثانيه نه‌تنها محال نيست بلکه هر شخصي قادر به انجام آن خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.