|

ادبیات به من چسبیده

ليلي گلستان

مفهوم ادبیات برای من «نَفَس» است، «هوا» است، «جان» است، «زندگی» است.
شناخت من از قصه و ادبیات، از «شنگول و منگول» شروع شد. از وقتی که آقا گرگه از پشت در ادای صدای مادر بزغاله‌ها را درمی‌آورد و من از ترس می‌لرزیدم و اشک می‌ریختم و ننه فاطمه در کمال بی‌رحمی و قساوت، با لبخند موذیانه‌ای بر لب، قصه را ادامه می‌داد و به ترس من محل نمی‌گذاشت، چون خودش آخر قصه را می‌دانست!
بعد خیلی زود، زودتر از رسم معمول، یعنی در دوران دبستان به‌‌ سراغ «الیور تویست» و «جین ایر» و «ربه‌کا» و «بابا لنگ‌دراز» رفتم.
و بعدتر، «جنگ و صلح» و «دن‌کیشوت» و «سرخ و سیاه» و «بیگانه» و «بوف کور» و «ملکوت» و...
با عشق به خواندن کتاب، مشق‌هایم را زود تمام می‌کردم و با عشق به خواندن کتاب زود به رختخواب می‌رفتم.
پس مفهوم ادبیات برایم عین «نَفَس» بود.
صبح‌ها سر صبحانه، قصه‌ای را که پدرم شب گذشته نوشته بود، با صدای بلند می‌خواند و منتظر اظهارنظر منِ دوازده، سیزده ساله بود. (آن‌موقع‌ها هنوز! به اظهارنظر دیگران اهمیت می‌داد!).
و من یاد گرفتم که اظهارنظر کنم، که واکنش نشان دهم، که عقیده‌ام را ابراز کنم و بی‌تفاوت نمانم.
ادبیات برای منِ نوجوان، آل‌احمد بود که هنوز صدایش توی گوشم است با آن طنین دوست‌داشتنی و مهربانش، که: دختر چی داری می‌خونی این روزها؟ برایم تعریف کن. و دستانم را در دستش می‌گرفت، به چشمانم خیره می‌شد و من با دلی لرزان از حسی خوش، تعریف می‌کردم. و بعد بوسه‌ای بر سرم می‌زد
و می‌رفت.
ادبیات برایم مهدی اخوان بود که در حیاط خانه‌مان در حالی که دستانش را به پشت کمرش زده بود راه می‌رفت و با صدای بلند و لهجه‌ زیبای خراسانی‌اش، «زمستان»اش را می‌خواند. و من شاید سیزده، چهارده سال داشتم و غرق در خوشبختی می‌شدم.
ادبیات برای من سیمین‌خانم دانشور بود که هنوز «سووشون» را ننوشته بود و از زیبایی‌شناسی برایم می‌گفت. و من سراپا گوشِ صدای بم و لهجه‌ شیرازیِ این بانوی بزرگ بودم.
ادبیات برای من یدالله رویایی بود. که وقتی با کسی دست می‌داد خودش را این‌چنین معرفی می‌کرد: «من یدالله رویایی، شاعر خوش‌تیپ!». و شروع می‌کرد «از دوستت دارم» را دکلمه‌کردن با لهجه‌ دامغانی‌اش، و قاه‌قاه خندیدن.
ادبیات برای من بیژن الهی بود. جوانی رعنا و زیبا و محجوب که در جمع بزرگان کم حرف می‌زد و بیشتر گوش می‌داد. و بعد‌تر که شعرهایش را خواندم تازه فهمیدم چه آدم بزرگی بود و چه افتاده
و فروتن.
ادبیات برای من سهراب سپهری بود، با آن جثه‌ کوچک و کمرویی بیش از حدش. که ساکت بود و گوشه‌ای می‌نشست و هرگز نشنیدم که شعرهایش را در جمع بخواند، و گذاشت خودم در خلوتم بخوانم‌شان و در خلوتم لذت‌شان را ببرم. و اما وقتی رشته‌ سخن را به دست می‌گرفت و از خوانده‌های اخیرش می‌گفت و آن‌ها را تعریف و تحلیل می‌کرد، دیگر همه سراپا گوش می‌شدند و ساکت. آن ‌وقت تو می‌دیدی که دارد به تو اضافه می‌شود، داری یاد می‌گیری، داری بالیده می‌شوی.
و چه کیفی داشت دیدن این‌همه آدم حسابی و شنیدن این‌همه حرف خوب و مفید.
بعدتر که بزرگ‌تر شدم گلشیری شد ملکه‌ ذهنم و احمد محمود برایم شد بزرگِ ادبیات معاصر و «کلیدر» و «جای خالی سلوچ» شدند کتاب‌های بالینی‌ام. عین حافظ.
ادبیات را نمی‌توانم رها کنم. به من چسبیده. زیر پوستم رفته.
ادبیات باید دنیایت را عوض کند. باید چیزی برای گفتن داشته باشد. چیزی برای فرا گرفتن. چیزی تازه که به تو افزوده شود.
تو با ادبیات بزرگ می‌شوی، بالیده می‌شوی، بالغ می‌شوی، آدم می‌شوی.
مفهوم ادبیات برای من چیست؟
جانِ من است. نَفَس من است.
زندگیِ بی‌ادبیات را نمی‌توانم تصور کنم.
همین و والسلام

مفهوم ادبیات برای من «نَفَس» است، «هوا» است، «جان» است، «زندگی» است.
شناخت من از قصه و ادبیات، از «شنگول و منگول» شروع شد. از وقتی که آقا گرگه از پشت در ادای صدای مادر بزغاله‌ها را درمی‌آورد و من از ترس می‌لرزیدم و اشک می‌ریختم و ننه فاطمه در کمال بی‌رحمی و قساوت، با لبخند موذیانه‌ای بر لب، قصه را ادامه می‌داد و به ترس من محل نمی‌گذاشت، چون خودش آخر قصه را می‌دانست!
بعد خیلی زود، زودتر از رسم معمول، یعنی در دوران دبستان به‌‌ سراغ «الیور تویست» و «جین ایر» و «ربه‌کا» و «بابا لنگ‌دراز» رفتم.
و بعدتر، «جنگ و صلح» و «دن‌کیشوت» و «سرخ و سیاه» و «بیگانه» و «بوف کور» و «ملکوت» و...
با عشق به خواندن کتاب، مشق‌هایم را زود تمام می‌کردم و با عشق به خواندن کتاب زود به رختخواب می‌رفتم.
پس مفهوم ادبیات برایم عین «نَفَس» بود.
صبح‌ها سر صبحانه، قصه‌ای را که پدرم شب گذشته نوشته بود، با صدای بلند می‌خواند و منتظر اظهارنظر منِ دوازده، سیزده ساله بود. (آن‌موقع‌ها هنوز! به اظهارنظر دیگران اهمیت می‌داد!).
و من یاد گرفتم که اظهارنظر کنم، که واکنش نشان دهم، که عقیده‌ام را ابراز کنم و بی‌تفاوت نمانم.
ادبیات برای منِ نوجوان، آل‌احمد بود که هنوز صدایش توی گوشم است با آن طنین دوست‌داشتنی و مهربانش، که: دختر چی داری می‌خونی این روزها؟ برایم تعریف کن. و دستانم را در دستش می‌گرفت، به چشمانم خیره می‌شد و من با دلی لرزان از حسی خوش، تعریف می‌کردم. و بعد بوسه‌ای بر سرم می‌زد
و می‌رفت.
ادبیات برایم مهدی اخوان بود که در حیاط خانه‌مان در حالی که دستانش را به پشت کمرش زده بود راه می‌رفت و با صدای بلند و لهجه‌ زیبای خراسانی‌اش، «زمستان»اش را می‌خواند. و من شاید سیزده، چهارده سال داشتم و غرق در خوشبختی می‌شدم.
ادبیات برای من سیمین‌خانم دانشور بود که هنوز «سووشون» را ننوشته بود و از زیبایی‌شناسی برایم می‌گفت. و من سراپا گوشِ صدای بم و لهجه‌ شیرازیِ این بانوی بزرگ بودم.
ادبیات برای من یدالله رویایی بود. که وقتی با کسی دست می‌داد خودش را این‌چنین معرفی می‌کرد: «من یدالله رویایی، شاعر خوش‌تیپ!». و شروع می‌کرد «از دوستت دارم» را دکلمه‌کردن با لهجه‌ دامغانی‌اش، و قاه‌قاه خندیدن.
ادبیات برای من بیژن الهی بود. جوانی رعنا و زیبا و محجوب که در جمع بزرگان کم حرف می‌زد و بیشتر گوش می‌داد. و بعد‌تر که شعرهایش را خواندم تازه فهمیدم چه آدم بزرگی بود و چه افتاده
و فروتن.
ادبیات برای من سهراب سپهری بود، با آن جثه‌ کوچک و کمرویی بیش از حدش. که ساکت بود و گوشه‌ای می‌نشست و هرگز نشنیدم که شعرهایش را در جمع بخواند، و گذاشت خودم در خلوتم بخوانم‌شان و در خلوتم لذت‌شان را ببرم. و اما وقتی رشته‌ سخن را به دست می‌گرفت و از خوانده‌های اخیرش می‌گفت و آن‌ها را تعریف و تحلیل می‌کرد، دیگر همه سراپا گوش می‌شدند و ساکت. آن ‌وقت تو می‌دیدی که دارد به تو اضافه می‌شود، داری یاد می‌گیری، داری بالیده می‌شوی.
و چه کیفی داشت دیدن این‌همه آدم حسابی و شنیدن این‌همه حرف خوب و مفید.
بعدتر که بزرگ‌تر شدم گلشیری شد ملکه‌ ذهنم و احمد محمود برایم شد بزرگِ ادبیات معاصر و «کلیدر» و «جای خالی سلوچ» شدند کتاب‌های بالینی‌ام. عین حافظ.
ادبیات را نمی‌توانم رها کنم. به من چسبیده. زیر پوستم رفته.
ادبیات باید دنیایت را عوض کند. باید چیزی برای گفتن داشته باشد. چیزی برای فرا گرفتن. چیزی تازه که به تو افزوده شود.
تو با ادبیات بزرگ می‌شوی، بالیده می‌شوی، بالغ می‌شوی، آدم می‌شوی.
مفهوم ادبیات برای من چیست؟
جانِ من است. نَفَس من است.
زندگیِ بی‌ادبیات را نمی‌توانم تصور کنم.
همین و والسلام

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.