|

اصولگرايان جوان‌تر همه‌کاره ايران در 99 و 1400

صادق زيباکلام.استاد دانشگاه تهران

پيش‌بيني ايران و آينده‌اش، حکايت «سهل و ممتنع»‌بودن شعر لسان‌الغيب است. سهل است، چون سال‌هاست در ايران تغيير و تحول خاصي رخ نداده است؛ همان سبک و سياق‌ها، همان نگاه‌ها و همان رويکرد‌ها به مسائل داخلي و خارجي ادامه دارد. دولت‌ها آمده و رفته‌اند، مجالس مختلف چهار سال‌ خود را طي کرده‌اند، بدون آنکه تغيير و تحولي در سياست‌ها و جهت‌گيري‌هاي کلي کشور صورت گرفته باشد. از آنجا که سياست‌ها و خط‌مشي‌ها از منظر مسئولان درست هستند، نيازي به تغيير و تحول احساس نشده است. همين نگاه در سال 99 نیز ممکن است ادامه يابد. في‌الواقع تداوم وضع موجود در سال آينده را در نحوه برگزاري انتخابات مجلس يازدهم مي‌توان ملاحظه كرد. تکليف اصلاح‌طلبان که روشن است و نقشي در انتخابات ندارند. سرنوشت اصولگرايان ميانه‌رو نیز مشخص شده است؛ آنها هم نقش چنداني در اين انتخابات نخواهند داشت. بنابراين مجلس يازدهم در يد قدرت جريان خاصي از اصولگرايان قرار خواهد داشت؛ ائتلافي از اصولگرايان پايداري، بدنه اصلي مجلس يازدهم را تشکيل خواهد داد. هيئت‌رئيسه، رؤساي کميسيون‌ها، رئيس مرکز پژوهش‌هاي مجلس و نمايندگان مجلس در شوراها و نهادهاي مختلف کشور، در دست آنان قرار خواهد گرفت.
از يک بابت افتادن مجلس به ‌دست اين طيف که عمدتا جوان‌تر هم هستند، نبايد تأثيرات مهمي بر روند تحولات کشور بگذارد. سال‌هاست که آنها نفوذ زيادي در بسياري از عرصه‌هاي مهم کشور داشته و دارند. سخني به گزاف نرفته، کافي است نگاهي به تعداد پست‌ها و مقام‌هايي که در دولت دوم آقاي روحاني به آنها واگذار شده، بيندازيم. اين البته درست است که اين طيف خاص که مواضع تهاجمي دارند، همواره نقش مهمي در تصميم‌گيري‌ها داشته‌اند؛ اما حضور آنان در مقطعي که ايران و آمريکا خيلي بيشتر از گذشته پنجه در پنجه يکديگر انداخته‌اند، از اهميت و حساسيت بسیار بيشتري برخوردار مي‌شود. بنابراين، افزايش نفوذ و قدرت آنها در سال ۹۹ حساسيت بيشتري دارد.
اما چرا افتادن مجلس يازدهم به دست اين طيف، مهم است؟ با وجود آنکه مجلس سال‌هاست به حاشيه رانده شده است و نقشي جدي در سياست‌گذاري‌هاي کشور ندارد، پاسخ بازمي‌گردد به بازگشت جريان احمدي‌نژاد به عرصه سياست کشور. احتمالا او نامزد جدي انتخابات رياست‌جمهوري 1400 خواهد بود. محتمل است شوراي نگهبان تن به تأييد صلاحيت وي ندهد؛ مسئله از اينجا شروع مي‌شود. عقبه نيرومند احمدي‌نژاد در مجلس، بدون رودربايستي کوتاه نخواهد آمد و جبهه‌پايداري‌ها به اين آساني نمي‌پذيرد. اين هم يک واقعيت شناخته‌شده است که رفتار محمود احمدي‌نژاد، طيف نزديک به او و جبهه پايداري، درست نقطه مقابل تعامل اصلاح‌طلبان با نظام است؛ همچنان که در گذشته و در دوران دولت احمدي‌نژاد، شاهد آن بوده‌ايم. بنابراين رد صلاحيت احمدي‌نژاد با توجه به پايگاهي که در مجلس پيدا کرده، نياز به تدبير بيشتري دارد؛ اما اين همه ماجرا نيست؛ کم نيستند اصولگراياني که به احمدي‌نژاد به چشم قهرمان و ناجي مي‌نگرند. این طیف در شرايط فعلي، چندان نيازي به علني‌کردن طرفداري از او ندارند؛ اما در آينده اگر کار ميان آقاي احمدي‌نژاد و ائتلاف اصولگرايان بالا بگيرد، يقينا وفاداری‌شان به احمدي‌نژاد را علني خواهند کرد؛ چرا‌که او را رتبه نخست نظرسنجي‌هاي مردمي براي بازگشت به عرصه رياست‌جمهوري مي‌دانند. حمايت از احمدي‌نژاد صرفا محدود به ميليون‌ها نفر از اقشار و لايه‌هاي کمتر‌تحصيل‌کرده، روستاييان، حاشيه‌نشين‌ها و کم‌درآمدهاي جامعه نمي‌شود. با وجود اين، احمدي‌نژادي‌ها ممکن است سرانجام نتوانند نامزدي وي را براي رياست‌جمهوري ۱۴۰۰ تحقق ببخشند. در آن‌ صورت، يکي از ياران و نزديکان او نامزد خواهد شد و همه امکانات جناح راست، به سمت او هدايت می‌شود.
آنچه مسلم است، این است که در سال 99 و در ادامه آن در 1400، تمام قدرت از آنِ جريان‌های جوان‌تر اصولگرا شده و حکايت يکدستي جناح راست مانند سال‌های 84-92 يک بار ديگر تکرار خواهد شد. سياست‌هاي آنان چندان متفاوت‌تر از مقطع قبلي نخواهد بود؛ از يک سو برآوردن شعارهاي پوپوليستي مبني بر «جوان‌گرايي»، «مديريت جهادي»، «مبارزه با مفاسد اقتصادي»، «مبارزه با اشرافي‌گري»، «رسيدگي به محرومان»، «تأمين عدالت اجتماعي» و از اين دست شعارها و از سوی دیگر و در سياست خارجي نیز تأکيد بر مقابله با آمريکا، ايستادگي در برابر نظام سلطه و شعارهایی از این قبیل. وجه ديگر تبليغات آنان، حمله به عملکرد روحاني و اينکه چگونه در آن هشت سال، انقلاب از مسير اصلي خود فاصله گرفته و تعامل جاي تقابل را گرفت و تلاش براي مذاکره و تسليم در برابر آمريکا جاي مقاومت و ايستادگي را گرفت، تعريف شده و جدي‌تر ادامه مي‌يابد. درعين‌حال، دور جديد اين طيف، دو تفاوت مهم نسبت به دوره قبلي آنها خواهد داشت؛ در هشت سال اول، ميانگين بهاي نفت بيش از ۸۰ دلار در بشکه بود و درآمدهاي نفتي کشور در آن هشت سال به رقم باورنکردني 750 ميليارد دلار بالغ شد؛ اما تحريم‌هاي آمريکا باعث شده درآمدهاي نفتي کشور به يک‌پنجم آن سال‌ها هم نرسد. تفاوت دوم، وجود ترامپ و تحريم‌هاست؛ تحريم‌هايي که عملا اقتصاد ايران را متوقف کرده است. احتمال موفق‌نشدن ترامپ در انتخابات نوامبر 2020 بسيار ناچيز است و طيف تهاجمي اصولگرايان مجبورند با ترامپ سر کنند. بنابراين تحريم‌ها در چهار سال اول بازگشت آنان همچنان پابرجا خواهد ماند. ترامپ در دور دوم رياست‌جمهوري بسيار سخت‌گيرتر در قبال ايران عمل خواهد کرد؛ البته احتمال درگيري نظامي وجود ندارد، حداکثر ممکن است برخي برخوردهاي نيابتي در عراق يا لبنان و سوريه اتفاق بيفتد. روابط ايران با اروپا و قدرت‌هاي ديگری مانند ژاپن، کانادا، استراليا و حتي هند نيز سردتر خواهد شد. بااین‌حال، دشوارترين قسمت براي اين طيف از اصولگرايان، در حوزه اقتصاد خواهد بود. منحني افول اقتصادي که از سال ۹۶ و سپس با خروج آمريکا از برجام و اعمال تحريم‌ها شروع شده است، با شدت و حدت بيشتري ادامه خواهد يافت. با وجود شعارهاي پوپوليستي برخي اصولگرايان جوان‌تر در به‌حرکت‌درآوردن اقتصاد با اتکا به منابع داخلي و...، وضعيت اقتصادي نمي‌تواند بدون ارتباط با خارج بهبود يابد. برخلاف سياست، اقتصاد را با شعارهاي پرطمطراق نمي‌توان اداره کرد. بنابراين آنها برخلاف دور قبلي که با ثروت درآمدهاي نفتي روبه‌رو بودند، اين بار با خزانه خالي مواجه هستند. رکود اقتصادي و تبعات آن، از‌جمله بي‌کاري به‌ویژه در ميان جوانان و فارغ‌التحصيلان، پيش‌روي آنهاست و وجود سرخوردگي در نسل‌هاي جوان و نارضايتي‌هايي که با اعتراض‌های سال‌هاي 96 و 98 نمود يافت، معضلي جدي است؛ آن‌هم در شرايطي که آسيب به سرمايه‌هاي اجتماعي و افزايش شکاف دولت- ملت، دست‌کم ميان اقشار و لايه‌هاي تحصيل‌کرده جامعه، افزايش پيدا کرده. با اين تفاوت که پاي دولت روحاني و اصلاح‌طلبان هم ديگر در ميان نيست که بشود کارشکني کرد و تقصیر را گردن آنها انداخت. با توجه به اينکه درصد کمي از حاميان اين طيف از اصولگرايان، «ايدئولوژيک‌محور» هستند؛ يعني صرفا به واسطه باورهاي اعتقادي خود از تندروها حمايت مي‌کنند، بخش گسترده‌تر آنان دربرگيرنده اقشار و لايه‌هاي کم‌درآمد جامعه هستند؛ پس فشارهاي اقتصادي مي‌تواند خيلي زود آنها را عليه احمدي‌نژاد و طيف جوانان اصولگرا به خيابان بياورد. اعتراض‌های آبان ۹۸، پيش‌روي اين طيف قرار دارد.
راه‌حل واقع‌بينانه‌تر، رفتن به ‌دنبال تنش‌زدايي با جهان است. اين سؤال البته مطرح مي‌شود که چرا ممکن است دوران اين طيف از اصولگرايان موفقيت‌آميزتر از کنارآمدن روحاني با واشنگتن بر سر برجام از آب در‌بيايد؟ در پاسخ بايد گفت اولا، روحاني و ظريف قدرتي نداشتند؛ ثانيا، تندروها هيچ نقشي در برجام نداشتند و هنوز مرکب امضای آن خشک نشده بود که آنان درصدد نابودي آن برآمدند و از همان ابتدا هر ابزاري را که مي‌توانستند بر سر راه موفقيت برجام به کار بگيرند، فعال کردند. سرانجام در آن سر دنيا نيز فردي کار اين طيف را تکميل کرد. ترامپ و دستيارانش مي‌دانند که در ايران ميانه‌روها، اصلاح‌طلبان، اعتداليون و... تصميم‌گير نيستند؛ صرف‌نظر از اينکه ۲۴ ميليون رأي بياورند يا نياورند. گويي کارکرد اصلي آنها، آن است که بار مشکلات و نابساماني‌هايي را به دوش بکشند و مردم تصور کنند سياست‌هاي آنان بوده که کشور را به اين نقطه رسانده است. بنابراين ترامپ همان‌طور که گفتيم، اصراري بر درگيري نظامي در دور دوم نخواهد داشت و همچنان صبر مي‌کند تا فشارهاي اقتصادي، اثر بگذارد و اصولگرايان را وادار به يافتن راه‌حلي کند؛ راه‌حلي که ممکن است به سوي حل مسئله با آمريکا سوق پيدا کند؛ با اين تفاوت که اين بار، بهره «برجام» جديد به‌ حساب طيف تهاجمي اصولگرايان در مجلس، دولت و ساير دستگاه‌ها نوشته خواهد شد. توافق با ترامپ باعث کاهش تحريم‌ها و در نتيجه بهبود اوضاع و احوال اقتصادي کشور خواهد شد. همه اينها به پاي آن طيف و لياقت، توانايي و درستي سياست‌هاي آنان نوشته خواهد شد و دست‌کم در کوتاه‌مدت، محبوبيت آنان ميان اقشار و لايه‌هاي محروم، حقوق‌بگيران و زحمتکشان افزايش خواهد يافت؛ حتي بعيد نيست اقشار و لايه‌هاي محروم‌تر و حاشيه‌نشين‌ها که بسياري از آنان در ناآرامي‌هاي آبان‌ حضور داشتند و حتي عليه خود احمدي‌نژاد نیز اگر کارد به استخوانشان مي‌رسيد، معترض می‌شدند، در شرايط جديد به ‌حمايت از وي هم برخيزند و مدال خروج کشور از بحران بر گردن احمدي‌نژاد آويخته شود. او قهرماني شود که موفق شده کشور را به ‌سلامتي از دو دهه بحران و رکود اقتصادي خارج کند.
در ابتداي يادداشت نوشتم پيش‌گويي، پيش‌بيني و گمانه‌زني درباره آينده ايران، سهل و ممتنع است؛ شايد خيلي هم استعاره نادرستي نبود!

پيش‌بيني ايران و آينده‌اش، حکايت «سهل و ممتنع»‌بودن شعر لسان‌الغيب است. سهل است، چون سال‌هاست در ايران تغيير و تحول خاصي رخ نداده است؛ همان سبک و سياق‌ها، همان نگاه‌ها و همان رويکرد‌ها به مسائل داخلي و خارجي ادامه دارد. دولت‌ها آمده و رفته‌اند، مجالس مختلف چهار سال‌ خود را طي کرده‌اند، بدون آنکه تغيير و تحولي در سياست‌ها و جهت‌گيري‌هاي کلي کشور صورت گرفته باشد. از آنجا که سياست‌ها و خط‌مشي‌ها از منظر مسئولان درست هستند، نيازي به تغيير و تحول احساس نشده است. همين نگاه در سال 99 نیز ممکن است ادامه يابد. في‌الواقع تداوم وضع موجود در سال آينده را در نحوه برگزاري انتخابات مجلس يازدهم مي‌توان ملاحظه كرد. تکليف اصلاح‌طلبان که روشن است و نقشي در انتخابات ندارند. سرنوشت اصولگرايان ميانه‌رو نیز مشخص شده است؛ آنها هم نقش چنداني در اين انتخابات نخواهند داشت. بنابراين مجلس يازدهم در يد قدرت جريان خاصي از اصولگرايان قرار خواهد داشت؛ ائتلافي از اصولگرايان پايداري، بدنه اصلي مجلس يازدهم را تشکيل خواهد داد. هيئت‌رئيسه، رؤساي کميسيون‌ها، رئيس مرکز پژوهش‌هاي مجلس و نمايندگان مجلس در شوراها و نهادهاي مختلف کشور، در دست آنان قرار خواهد گرفت.
از يک بابت افتادن مجلس به ‌دست اين طيف که عمدتا جوان‌تر هم هستند، نبايد تأثيرات مهمي بر روند تحولات کشور بگذارد. سال‌هاست که آنها نفوذ زيادي در بسياري از عرصه‌هاي مهم کشور داشته و دارند. سخني به گزاف نرفته، کافي است نگاهي به تعداد پست‌ها و مقام‌هايي که در دولت دوم آقاي روحاني به آنها واگذار شده، بيندازيم. اين البته درست است که اين طيف خاص که مواضع تهاجمي دارند، همواره نقش مهمي در تصميم‌گيري‌ها داشته‌اند؛ اما حضور آنان در مقطعي که ايران و آمريکا خيلي بيشتر از گذشته پنجه در پنجه يکديگر انداخته‌اند، از اهميت و حساسيت بسیار بيشتري برخوردار مي‌شود. بنابراين، افزايش نفوذ و قدرت آنها در سال ۹۹ حساسيت بيشتري دارد.
اما چرا افتادن مجلس يازدهم به دست اين طيف، مهم است؟ با وجود آنکه مجلس سال‌هاست به حاشيه رانده شده است و نقشي جدي در سياست‌گذاري‌هاي کشور ندارد، پاسخ بازمي‌گردد به بازگشت جريان احمدي‌نژاد به عرصه سياست کشور. احتمالا او نامزد جدي انتخابات رياست‌جمهوري 1400 خواهد بود. محتمل است شوراي نگهبان تن به تأييد صلاحيت وي ندهد؛ مسئله از اينجا شروع مي‌شود. عقبه نيرومند احمدي‌نژاد در مجلس، بدون رودربايستي کوتاه نخواهد آمد و جبهه‌پايداري‌ها به اين آساني نمي‌پذيرد. اين هم يک واقعيت شناخته‌شده است که رفتار محمود احمدي‌نژاد، طيف نزديک به او و جبهه پايداري، درست نقطه مقابل تعامل اصلاح‌طلبان با نظام است؛ همچنان که در گذشته و در دوران دولت احمدي‌نژاد، شاهد آن بوده‌ايم. بنابراين رد صلاحيت احمدي‌نژاد با توجه به پايگاهي که در مجلس پيدا کرده، نياز به تدبير بيشتري دارد؛ اما اين همه ماجرا نيست؛ کم نيستند اصولگراياني که به احمدي‌نژاد به چشم قهرمان و ناجي مي‌نگرند. این طیف در شرايط فعلي، چندان نيازي به علني‌کردن طرفداري از او ندارند؛ اما در آينده اگر کار ميان آقاي احمدي‌نژاد و ائتلاف اصولگرايان بالا بگيرد، يقينا وفاداری‌شان به احمدي‌نژاد را علني خواهند کرد؛ چرا‌که او را رتبه نخست نظرسنجي‌هاي مردمي براي بازگشت به عرصه رياست‌جمهوري مي‌دانند. حمايت از احمدي‌نژاد صرفا محدود به ميليون‌ها نفر از اقشار و لايه‌هاي کمتر‌تحصيل‌کرده، روستاييان، حاشيه‌نشين‌ها و کم‌درآمدهاي جامعه نمي‌شود. با وجود اين، احمدي‌نژادي‌ها ممکن است سرانجام نتوانند نامزدي وي را براي رياست‌جمهوري ۱۴۰۰ تحقق ببخشند. در آن‌ صورت، يکي از ياران و نزديکان او نامزد خواهد شد و همه امکانات جناح راست، به سمت او هدايت می‌شود.
آنچه مسلم است، این است که در سال 99 و در ادامه آن در 1400، تمام قدرت از آنِ جريان‌های جوان‌تر اصولگرا شده و حکايت يکدستي جناح راست مانند سال‌های 84-92 يک بار ديگر تکرار خواهد شد. سياست‌هاي آنان چندان متفاوت‌تر از مقطع قبلي نخواهد بود؛ از يک سو برآوردن شعارهاي پوپوليستي مبني بر «جوان‌گرايي»، «مديريت جهادي»، «مبارزه با مفاسد اقتصادي»، «مبارزه با اشرافي‌گري»، «رسيدگي به محرومان»، «تأمين عدالت اجتماعي» و از اين دست شعارها و از سوی دیگر و در سياست خارجي نیز تأکيد بر مقابله با آمريکا، ايستادگي در برابر نظام سلطه و شعارهایی از این قبیل. وجه ديگر تبليغات آنان، حمله به عملکرد روحاني و اينکه چگونه در آن هشت سال، انقلاب از مسير اصلي خود فاصله گرفته و تعامل جاي تقابل را گرفت و تلاش براي مذاکره و تسليم در برابر آمريکا جاي مقاومت و ايستادگي را گرفت، تعريف شده و جدي‌تر ادامه مي‌يابد. درعين‌حال، دور جديد اين طيف، دو تفاوت مهم نسبت به دوره قبلي آنها خواهد داشت؛ در هشت سال اول، ميانگين بهاي نفت بيش از ۸۰ دلار در بشکه بود و درآمدهاي نفتي کشور در آن هشت سال به رقم باورنکردني 750 ميليارد دلار بالغ شد؛ اما تحريم‌هاي آمريکا باعث شده درآمدهاي نفتي کشور به يک‌پنجم آن سال‌ها هم نرسد. تفاوت دوم، وجود ترامپ و تحريم‌هاست؛ تحريم‌هايي که عملا اقتصاد ايران را متوقف کرده است. احتمال موفق‌نشدن ترامپ در انتخابات نوامبر 2020 بسيار ناچيز است و طيف تهاجمي اصولگرايان مجبورند با ترامپ سر کنند. بنابراين تحريم‌ها در چهار سال اول بازگشت آنان همچنان پابرجا خواهد ماند. ترامپ در دور دوم رياست‌جمهوري بسيار سخت‌گيرتر در قبال ايران عمل خواهد کرد؛ البته احتمال درگيري نظامي وجود ندارد، حداکثر ممکن است برخي برخوردهاي نيابتي در عراق يا لبنان و سوريه اتفاق بيفتد. روابط ايران با اروپا و قدرت‌هاي ديگری مانند ژاپن، کانادا، استراليا و حتي هند نيز سردتر خواهد شد. بااین‌حال، دشوارترين قسمت براي اين طيف از اصولگرايان، در حوزه اقتصاد خواهد بود. منحني افول اقتصادي که از سال ۹۶ و سپس با خروج آمريکا از برجام و اعمال تحريم‌ها شروع شده است، با شدت و حدت بيشتري ادامه خواهد يافت. با وجود شعارهاي پوپوليستي برخي اصولگرايان جوان‌تر در به‌حرکت‌درآوردن اقتصاد با اتکا به منابع داخلي و...، وضعيت اقتصادي نمي‌تواند بدون ارتباط با خارج بهبود يابد. برخلاف سياست، اقتصاد را با شعارهاي پرطمطراق نمي‌توان اداره کرد. بنابراين آنها برخلاف دور قبلي که با ثروت درآمدهاي نفتي روبه‌رو بودند، اين بار با خزانه خالي مواجه هستند. رکود اقتصادي و تبعات آن، از‌جمله بي‌کاري به‌ویژه در ميان جوانان و فارغ‌التحصيلان، پيش‌روي آنهاست و وجود سرخوردگي در نسل‌هاي جوان و نارضايتي‌هايي که با اعتراض‌های سال‌هاي 96 و 98 نمود يافت، معضلي جدي است؛ آن‌هم در شرايطي که آسيب به سرمايه‌هاي اجتماعي و افزايش شکاف دولت- ملت، دست‌کم ميان اقشار و لايه‌هاي تحصيل‌کرده جامعه، افزايش پيدا کرده. با اين تفاوت که پاي دولت روحاني و اصلاح‌طلبان هم ديگر در ميان نيست که بشود کارشکني کرد و تقصیر را گردن آنها انداخت. با توجه به اينکه درصد کمي از حاميان اين طيف از اصولگرايان، «ايدئولوژيک‌محور» هستند؛ يعني صرفا به واسطه باورهاي اعتقادي خود از تندروها حمايت مي‌کنند، بخش گسترده‌تر آنان دربرگيرنده اقشار و لايه‌هاي کم‌درآمد جامعه هستند؛ پس فشارهاي اقتصادي مي‌تواند خيلي زود آنها را عليه احمدي‌نژاد و طيف جوانان اصولگرا به خيابان بياورد. اعتراض‌های آبان ۹۸، پيش‌روي اين طيف قرار دارد.
راه‌حل واقع‌بينانه‌تر، رفتن به ‌دنبال تنش‌زدايي با جهان است. اين سؤال البته مطرح مي‌شود که چرا ممکن است دوران اين طيف از اصولگرايان موفقيت‌آميزتر از کنارآمدن روحاني با واشنگتن بر سر برجام از آب در‌بيايد؟ در پاسخ بايد گفت اولا، روحاني و ظريف قدرتي نداشتند؛ ثانيا، تندروها هيچ نقشي در برجام نداشتند و هنوز مرکب امضای آن خشک نشده بود که آنان درصدد نابودي آن برآمدند و از همان ابتدا هر ابزاري را که مي‌توانستند بر سر راه موفقيت برجام به کار بگيرند، فعال کردند. سرانجام در آن سر دنيا نيز فردي کار اين طيف را تکميل کرد. ترامپ و دستيارانش مي‌دانند که در ايران ميانه‌روها، اصلاح‌طلبان، اعتداليون و... تصميم‌گير نيستند؛ صرف‌نظر از اينکه ۲۴ ميليون رأي بياورند يا نياورند. گويي کارکرد اصلي آنها، آن است که بار مشکلات و نابساماني‌هايي را به دوش بکشند و مردم تصور کنند سياست‌هاي آنان بوده که کشور را به اين نقطه رسانده است. بنابراين ترامپ همان‌طور که گفتيم، اصراري بر درگيري نظامي در دور دوم نخواهد داشت و همچنان صبر مي‌کند تا فشارهاي اقتصادي، اثر بگذارد و اصولگرايان را وادار به يافتن راه‌حلي کند؛ راه‌حلي که ممکن است به سوي حل مسئله با آمريکا سوق پيدا کند؛ با اين تفاوت که اين بار، بهره «برجام» جديد به‌ حساب طيف تهاجمي اصولگرايان در مجلس، دولت و ساير دستگاه‌ها نوشته خواهد شد. توافق با ترامپ باعث کاهش تحريم‌ها و در نتيجه بهبود اوضاع و احوال اقتصادي کشور خواهد شد. همه اينها به پاي آن طيف و لياقت، توانايي و درستي سياست‌هاي آنان نوشته خواهد شد و دست‌کم در کوتاه‌مدت، محبوبيت آنان ميان اقشار و لايه‌هاي محروم، حقوق‌بگيران و زحمتکشان افزايش خواهد يافت؛ حتي بعيد نيست اقشار و لايه‌هاي محروم‌تر و حاشيه‌نشين‌ها که بسياري از آنان در ناآرامي‌هاي آبان‌ حضور داشتند و حتي عليه خود احمدي‌نژاد نیز اگر کارد به استخوانشان مي‌رسيد، معترض می‌شدند، در شرايط جديد به ‌حمايت از وي هم برخيزند و مدال خروج کشور از بحران بر گردن احمدي‌نژاد آويخته شود. او قهرماني شود که موفق شده کشور را به ‌سلامتي از دو دهه بحران و رکود اقتصادي خارج کند.
در ابتداي يادداشت نوشتم پيش‌گويي، پيش‌بيني و گمانه‌زني درباره آينده ايران، سهل و ممتنع است؛ شايد خيلي هم استعاره نادرستي نبود!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.