|

زشت و زیبای عبور از «چشم‌آبی‌ها» با زیبا کلام

می‌دانم چرا خارجی‌ها رفتند

سجاد فیروزی

وارد که مي‌شود، ابتدا پله‌هاي شيشه‌اي، نظرش را جلب مي‌کند؛ با خنده‌اي مي‌گويد شبيه اينها را تا الان نديده است. به شوخي، «گيري» هم به «شرق» مي‌دهد که اين همه مي‌گوييد فلان و بهمان، بعد خودتان از اين پله‌هاي شيشه‌اي عجيب و غريب داريد. کاپشني سرمه‌اي‌رنگ بر تن دارد که تقريبا هم‌رنگ شلواري است که پوشيده. مشخصا سرماي بيرون برايش اذيت‌کننده بوده ولي وارد که مي‌شود، همان ابتدا کاپشنش را درمي‌آورد و مثل جوان‌هايي که به جنگ سرما مي‌روند با يک تي‌شرت که آن هم سرمه‌اي‌رنگ است مي‌نشيند. با وجود آنکه براي رفتن و رسيدن به قرار ناهارش عجله دارد ولي رفتار شتاب‌زده‌اي مبني بر اينکه وقت تنگ است، نشان نمي‌دهد؛ کمي درباره پروژه شهرک اميدش حرف مي‌زند و با گوشي‌اي که در دست دارد، تصاويري از کارهايي که انجام داده، نشان مي‌دهد. وقتي درباره «شهرک اميد» حرف مي‌زند، چشمانش برق مي‌زند؛ مي‌گويد از ابتدا گفته مي‌خواسته براي زلزله‌زده‌ها کار فرهنگي کند و حالا خوشحال است که حرفش عملي شده است. صادق زيباکلام، استاد دانشگاه و خبره علوم سياسي، زياد درباره ورزش به‌ويژه فوتبال نظري ندارد. خودش صادقانه مي‌گويد از نظر فني در اين حوزه حرفي براي گفتن ندارد ولي وقتي متوجه موضوع گفت‌وگو مي‌شود، تکاني به خودش روي صندلي قهوه‌اي‌رنگي که او را در خود جا داده، مي‌دهد و مي‌گويد «شروع کنيم»... هنوز چندثانيه‌اي از حرفش نگذشته که گوشي‌اش را روبه‌رويش مي‌گذارد و مي‌گويد «اجازه دهيد اين را کاري کنم تا وسط گفت‌وگو صدايش درنيايد»، با اين حال مشخص است که «رکوردر» گوشي را فعال مي‌کند تا اين حرف‌ها را براي خودش داشته باشد؛ شاید از ترس اينکه مبادا حرف‌هايش جور ديگري نوشته شود! عينکش را از روي چشم برمي‌دارد، آن را اندکي تميز مي‌کند و دوباره روي صورتش مي‌گذارد که حالا برخلاف لحظه ورود که از سرما، کمي سر گونه‌هايش گل انداخته بود، اثر جريان خون تازه ديده مي‌شود. دست‌هايش را به هم گره مي‌کند و خودش را کمي روي ميز به جلو مي‌کشد، «خب شروع کنيم».

براي بحث از اينجا شروع کنيم که صادق زيباکلام فوتبالي است يا نه؟
واقعيت را بخواهيد دوران دانشجويي که در انگليس بودم، يعني دهه 60، 70 ميلادي که مي‌شود دهه 40 ما، نيمه اول دهه 50 ما (هجري شمسي) به فوتبال علاقه داشتم. آن زمان طرفدار منچستريونايتد بودم.
بعد از آنکه به ايران آمدم، فوتبال را دنبال نمي‌کنم، يعني نه طرفدار استقلالم نه طرفدار پرسپوليس؛ فقط يک طرفداري، يک جور عرق به تراکتور دارم، آن‌هم به خاطر اين است که مي‌بينم همشهري‌هاي آذري ما اين‌قدر اين تيم را دوست دارند و وقتي تراکتور مي‌برد خيلي خوشحال مي‌شوند. پس همان‌طور که گفتم من خيلي علم و اطلاع فني نه تنها در مورد فوتبال بلکه درباره هيچ ورزش ديگري ندارم.
آقاي دکتر، براي ورود به بحث اصلي، ابتدا دوست دارم از شما بپرسم جايگاه ورزش ايران را چطور مي‌بينيد؟ يعني بدون درنظرگرفتن رشته خاصي، فکر مي‌کنيد ورزش ما در مقايسه با ساير ارکان کشور، چه جايگاهي دارد؟
ببينيد؛ معتقدم ورزش هر کشوري يک‌جورهايي با پيشرفت آن کشور همخواني دارد؛ يعني يک کشور آفريقايي عقب‌مانده در المپيک، در فوتبال و واليبال هم عقب‌مانده است. البته استثنائي هم وجود دارد: در آمريکاي جنوبي، برزيل و آرژانتين در فوتبال به نسبت بقيه موارد موجود در کشورشان خيلي جلو آمده‌اند. اين استثنا را اگر کنار بگذاريم، مي‌بينيم که اين فرضيه تقريبا درست است؛ يعني ورزش يک کشور با ساير جنبه‌هاي سياسي، اقتصادي و سياسي آن کشور تا حدودي همخواني دارد. جايگاه ورزش ما در عرصه بين‌المللي تقريبا هماني است که بايد باشد، يعني جايگاه يک کشور در حال توسعه.
با توجه به همين نگاه، يعني پذيرفتن ايران به عنوان يک کشور در حال توسعه است که ورزش ايران به‌ويژه در زمينه فوتبال به سراغ مربيان خارجي رفته است؟
تقريبا يک دهه يعني حدودا از اوايل دهه 90 اواخر دهه 80 شاهد پديده‌اي شديم به اسم مربيان خارجي؛ دقيق‌تر بگوييم مربيان اروپايي. از آن زمان به بعد مربيان غربي در فوتبال و واليبال ايران ظاهر شدند. من معتقدم آمدن سرمربيان اروپايي يا خارجي به ايران با آن گزاره اول همخواني دارد؛ چرا؟ به اين دليل که مربيان خارجي باعث پيشرفت چشمگيري هم در فوتبال شدند و هم در واليبال. مي‌شود گفت تا 10 سال پيش فوتبال و واليبال ما حرف زيادي براي گفتن نداشت ولي در اين 10 سال يک سروگردن از ميانگين چيزهاي ديگرمان جلو افتاده است. اگر از من بپرسيد آقاي زيباکلام جايگاهي را که فوتبال ايران در عرصه بين‌المللي و در آسيا دارد مديون چه چيزي مي‌دانيد، مي‌گويم اين موضوع را بيش از آنکه مديون ورزشگاه آزادي بدانم، بيش از آنکه مديون و مرهون وزير ورزش يا رئيس فدراسيون يا حتي بازيکن‌ها بدانم، اين پيشرفت واليبال و فوتبال در يک دهه اخير را مديون مربيان خارجي مي‌دانم.
چرا در اين پيشرفت حاصل‌شده سهم مربيان خارجي را اين‌قدر زياد مي‌دانيد؟
چون همان‌طور که آلماني‌ها، اسپانيايي‌ها، فرانسوي‌ها و پرتغالي‌ها در تکنولوژي، معدن، حمل‌ونقل و خيلي چيزهاي ديگر از ما جلوتر هستند، در فوتبال هم از ما جلوتر هستند، در دووميداني هم از ما جلوتر هستند. در واقع همان‌طور که در اکثر حوزه‌ها از ما جلوتر هستند، در فوتبال هم از ما جلوتر هستند. ببينيد؛ اگر نمره ميانگين جهاني به صنعت، تکنولوژي و دانشگاه‌هايمان بدهيم مي‌شوند 30، 40، 50، 60. من معتقدم ورزش ما هم همان نمره را دارد؛ همان 40، 50 يا 60 است اما فوتبال و واليبال به نسبت بقيه ورزش‌ها جلوتر رفتند و نمره‌هاي 80، 90 را گرفتند. دليلش هم دقيقا همين حضور مربيان خارجي بود.
ولي الان فضا به گونه‌اي است که ديگر از مربيان خارجي خيلي استقبال نمي‌شود... .
اعتقاد دارم اگر مربيان خارجي بروند، منحني‌اي که در يک دهه گذشته رو به صعود بوده، رو به افول خواهد رفت؛ يعني مي‌رسيم به جاي قبلي‌مان، همان جايي که بايد باشيم. معتقدم بايد اين موارد بومی‌گرايي را کنار بگذاريم، بايد برويم دنبال مربيان باتجربه و کارکشته اروپايي.
خب ما يک مربي باتجربه و کارکشته خارجي در فوتبال داشتيم: کارلوس کي‌روش. با اين حال فضا به سمتي رفت که هر دو وزير ورزش اخير ما با او به مشکل برخوردند. ابتدا محمود گودرزي و بعد هم مسعود سلطاني‌فر. فکر مي‌کنيد چرا؟
پاسخ به اين سؤال ما را وارد فضاي مهم ديگري در ورزش ايران مي‌کند؛ ورزش در ايران دولتي است. صاحب ورزش، مدير ورزش، وزير ورزش در ايران دولت است. تا جايي که مي‌دانم، مدير و صاحب ورزش در آلمان، فرانسه، ژاپن و آمريکا حتي در روسيه به اين معنا دولت نيست بلکه فدراسيون‌ها هستند که اين فدراسيون‌ها هم منتخب دولت نيستند؛ منتخب نهادهاي ورزشي و باشگاه‌ها هستند. حالا شايد سؤال شما اين باشد که چه اشکالي دارد ورزش در ايران دولتي باشد؟ اينجا ديگر من نبايد پاسخ شما را بدهم، پاسخ شما را آدام اسميت مي‌دهد؛ 200 سال پيش آدام اسميت گفت: «دولت تاجر خوبي نيست، دولت کشاورز خوبي نيست، دولت حمل‌ونقل‌چي خوبي نيست، دولت هواپيمادار خوبي نيست...»؛ از لحاظ مديريتي هيچ چيز از دولت بيرون نمي‌آيد. شما نگاه کنيد و ببينيد کدام‌يک از صنايع دولتي ايران سودده هستند و در عرصه بين‌المللي حرفي براي گفتن دارند. بگو آقاي زيباکلام! هم شما اشتباه مي‌کنيد، هم آدام اسميت؛ کارخانه‌اي است که مثلا قاشق چاي‌خوري مي‌سازد، اين کارخانه دولتي است ولي قاشق‌هايي که مي‌سازد با قاشق‌هاي ساخت ترکيه، کره و چين رقابت مي‌کند. نه! تمام کارخانه‌هاي قاشق چاي‌خوري‌سازي در ايران که دولتي هستند، هشت‌شان گرو نُه‌شان است؛ تمامشان زيان‌ده هستند. يکي از آنها نمي‌تواند روي پاي خودش بايستد چه برسد به اينکه بخواهد با کشورهاي ديگر هم رقابت کند.
من معتقدم که آدام اسميت درست گفته و من به اين جمله اسميت يک تکمله مي‌زنم و مي‌گويم دولت مدير ورزش خوبي هم نيست. بالاترين دليلي هم که دارم اين است که چون ورزش ايران دولتي است، هيچ وقت به هيچ جا نخواهد رسيد.
البته استثنا هم داريم؛ کشتي بنا بر دلايل تاريخي موفقيت‌هايي داشته است. فوتبال و واليبال به دليل حضور مربيان خارجي موفقيت‌هايي داشته‌اند ولي شما اگر نگاه کنيد، ورزش ايران با ذوب‌آهن ايران، با مس ايران، با پتروشيمي ايران، با آلومينيوم‌سازي ايران، با کشاورزي ايران، با بانکداري ايران که دولتي هستند، کم و بيش در يک رده قرار مي‌گيرند.
بنابراين وقتي مي‌گوييد آقاي کارلوس کي‌روش با آقاي سلطاني‌فر اختلاف پيدا کرد، کاملا درک مي‌کنم. وقتي مي‌گوييد با آقاي گودرزي اختلاف پيدا کرد، کاملا مي‌توانم درک کنم چون آقاي سلطاني‌فر به عنوان وزير ورزش ايران يک آدم حکومتي است و مي‌خواهد با ملاک و معيارهاي حکومتي و سياسي ورزش و فوتبال را اداره کند. اين‌طوري نمي‌شود. کارلوس کي‌روش فقط يک چيز برايش مطرح بود و آن‌هم اينکه فوتبال ايران بتواند به جايگاه بالايي برسد. آقاي سلطاني‌فر هم دشمن ايران نيست، او هم مي‌خواهد ورزش و فوتبال ايران موفق باشد ولي آقاي سلطاني‌فر مجبور است در اين بين هواي مجلس را هم داشته باشد، هواي تندروها را هم داشته باشد، هواي روزنامه فلان را هم داشته باشد، هواي خيلي جاها را بايد داشته باشد ولي کارلوس کي‌روش فقط هواي يک جا را داشت: آن‌هم پيشرفت تيم ملي و در مرتبه بعدي پيشرفت شاگردانش بود.
بپذيريم که فرضيه شما درست باشد؛ يعني وزراي ورزشمان بايد هواي خيلي جاها را داشته باشند. اگر اين فرضيه درست باشد، نبايد يک مربي خارجي زياد در فوتبال ايران دوام بياورد پس چرا کي‌روش را نزديک به يک دهه در فوتبال ايران نگه داشتيم؟ مگر مي‌شود يک‌دفعه به اين نتيجه رسيد که آقاي کي‌روش شما ديگر نباش؟
نه، اتفاقي که اين وسط رخ داده، مي‌تواند اين باشد که در همان قريب به 10 سالي که آقاي کي‌روش حضور داشته‌اند، دخالت‌ها همواره بوده است. ممکن است سال اول، دوم و حتي سال سوم هم دخالت‌هايي در کار ايشان شده باشد اما، آقاي کي‌روش چنين رفتاري را تحمل مي‌کرده و با آنها کنار مي‌آمده است. حالا مثلا دخالت‌هايي که آقاي گودرزي و بعد مثلا آقاي تاج و بقيه داشته‌اند. يک فرضيه مي‌تواند اين باشد که احتمالا در سال‌هاي اخير، هم صبر و تحمل آقاي کي‌روش کمتر شده و هم اينکه ميزان و حجم دخالت‌هايي که از سوي وزارت ورزش و آقاي تاج در کار ايشان صورت گرفته، زيادتر شده است. اتفاق ديگر مي‌تواند اين باشد که ما 10 سال قبل مشکل مالي نداشتيم ولي الان مشکل مالي جدي داريم؛ چطور قرار است به حساب بانکي سرمربيان خارجي پول واريز کنيم؟ شنيده‌ام که مثلا حسابي در دوبي يا يکي ديگر از کشورها به اسم اين افراد يا افراد ديگري ساخته شده و از آن حساب‌ها برداشت مي‌شود؛ شنيده‌ام از اين قبيل کارهاي عجيب و غريب صورت گرفته تا بتوانيم مثلا حقوق آقاي کي‌روش، استراماچوني يا ساير مربيان را بپردازيم. اين مسائل هم اضافه شده است. شايد آن اوايل آقاي کي‌روش بيشتر تحمل مي‌کرد چون حقوقش دست‌کم به‌موقع واريز مي‌شد ولي تصور کنيد دخالت‌ها در کار ايشان بيشتر باشد، مشکلاتي بر سر راه عدم تأمين خواسته‌هاي ورزشي‌اش هم به وجود بيايد و داستان مالي هم ديگر قوز بالا قوز شود! شبيه اين اتفاقات کار را به جايي مي‌رساند که آقاي کي‌روش بگويد نخواستم! ديگر کارکردن در ايران را نمي‌خواهم.
اتفاقا در مورد کي‌روش کسي که گفت نمي‌خواهد، فدراسيون فوتبال و وزارت ورزش ما بود. با اين حال بعد از رفتن او جو بدي عليه وزارت و فدراسيون شکل گرفت مبني بر اينکه به راحتي با جدايي مربي‌اي که سطح فوتبال ايران را تغيير داد، موافقت کرديد. آن زمان عنوان شده بود وزارت ورزش و فدراسيون از اينکه کي‌روش خيلي «بله‌قربان‌گو» نيست شکايت دارند و نمي‌خواهند با او همکاري داشته باشند. اتفاقا به خاطر همين انتقادات هم بود که وزارت ورزش فضايي را به وجود آورد مبني بر اينکه بزرگان فوتبال دنيا از جمله زين‌الدين زيدان، مورينيو و کلينزمن در صف مذاکره با فدراسيون فوتبال هستند. اگر از لحاظ رفتارشناسي درباره اين موضوع بحث کنيم، به نظر شما چرا وزارت ورزش وارد چنين تبليغات غيرواقعي‌اي شد؟
اتفاقا پاسخ به اين سؤال بسيار ساده است؛ ما چنين کاري را درباره خيلي چيزهاي ديگر هم انجام مي‌دهيم؛ مثلا آقاي روحاني به نيويورک رفته بودند؛ منظورم 10 سال پيش و پنج سال پيش نيست، نه، همين چند ماه پيش به نيويورک رفته بودند. من خودم از صداوسيما از 20:30 ديدم که مي‌گويند رهبران و سران ديگر کشورها صف کشيد‌ه‌اند و مي‌خواهند آقاي روحاني را ببينند. اين همان نگاه است که مي‌گويد زين‌الدين زيدان و ديگران صف بسته‌اند يا تماس گرفته‌اند که خيلي خوشحال مي‌شويم بياييم براي ايران کار کنيم. ما همين كاري را كه در عرصه بين‌المللي و سياسي مي‌کنيم و مي‌گوييم صف بسته‌اند تا روحاني را ببينند، در فوتبال هم انجام مي‌دهيم. يعني مجموعه آقاي سلطاني‌فر مي‌گويد مربيان بزرگ دنيا بعد از رفتن آقاي کي‌روش مايل هستند بيايند و هدايت تيم ايران را بر عهده بگيرند. اين همان تبليغات غيرواقعي است که خودمان هم به آن اعتقاد نداريم. خود آقاي سلطاني‌فر هم مي‌داند که اين موارد تبليغات است ولي خب، براي مخاطبانش اين جمله مطرح مي‌شود.
بعد از رفتن کي‌روش، فوتبال ملي ايران به سراغ مارک ويلموتس رفت ولي خيلي زود با او قطع همکاري کرد. استقلال هم که آندره‌آ استراماچوني را آورده بود، مجبور شد قيدش را بزند. پرسپوليس هم با گابريل کالدرون آرژانتيني همين کار را کرد. مسئولان ورزش ايران مي‌گفتند همه آنها به دليل تأمين‌نشدن خواسته‌هاي مالي‌شان رفتند... .
من معتقدم مسئله مالي فقط باعث به‌وجودآمدن بحران مربيان خارجي نشد؛ ما داشتيم آهسته‌آهسته به مرحله‌اي مي‌رسيدیم که واقعا اين اصل داشت به صورت جدي مطرح مي‌شد که معدل ورزش ايران به واسطه حضور مربيان خارجي مثل مابقي چيزهاي موجود در ايران نيست. اگر مربيان خارجي توانسته‌اند فوتبال و واليبال، تراکتور، استقلال، پرسپوليس و تيم ملي را به جاهايي برسانند که مربيان داخلي نتوانسته‌اند، پس نشان مي‌دهد اين چيزهايي که مي‌گوييم از نظر پيشرفت در دنيا اول هستيم، نوابغ همه ايراني هستند و... خيلي هم نگاه درستي نيست و انگار اروپايي‌ها و غربي‌ها از ما خيلي جلوتر هستند. وگرنه چطور کارلوس کي‌روش توانست به ايران بيايد و با انجام يک‌سري کارها در اين رشته، جايگاه فوتبال ايران را در آسيا ارتقا دهد ولي چرا مثلا آقاي فرهاد مجيدي نتوانسته است؟ چرا آقاي علي دايي نتوانسته است؟ چرا کي‌روش توانسته است؟ پس اين نشان مي‌دهد پيشرفت و ترقي ملزوماتي دارد، پيش‌نيازهايي دارد که بايد آنها را داشته باشيم، همان‌طور که اروپايي‌ها دارند. همان‌طور که اروپايي‌ها در خيلي چيزها پيشرفت مي‌کنند، در ورزش هم پيشرفت مي‌کنند.
يعني مي‌گوييد حضور مربيان خارجي سرشناس در ايران براي ما تضاد منافع به وجود مي‌آورد؟
معتقدم مسائل مالي به کنار، بايد جلوي حضور مربيان خارجي سرشناس در ايران گرفته مي‌شد چون يک‌سري از فلسفه‌هاي سياسي و جهان‌بيني ما را با بحران مواجه مي‌کرد؛ چون يواش‌يواش حس مي‌کرديم مثلا در تنيس هم مربي خارجي آورده‌ايم و پيشرفت کرده‌ايم، در واترپلو هم مربي خارجي آورده‌ و پيشرفت کرده‌ايم؛ اين موضوع فقط مختص واليبال و فوتبال نيست. در دوچرخه‌سواري هم مثلا مربي خارجي مي‌آيد و پيشرفت مي‌کنيم. خب شما اگر جاي مديران دولتي باشيد، دوست داريد مردم حس کنند هرکجا اروپايي‌ها آمده‌اند ما پيشرفت کرده‌ايم؟ من اگر جاي آنها بودم نمي‌گذاشتم؛ نه، موافقت نمي‌کردم.
بياييد از زاويه‌اي ديگر هم به اين موضوع نگاه کنيم؛ اينکه چرا يک‌دفعه در دو ماه، سه مربي بزرگ خارجي از ايران مي‌روند. همان‌طور که گفتم وجه مشترک آنچه براي رفتن اين افراد از سوي فدراسيون و باشگاه‌هاي مربوطه اعلام مي‌شد، مشکلات مالي بود ولي نکته‌اي که اين مربيان در عوض به آن اشاره مي‌کردند، اين بود که مشکل مالي تمام ماجرا نبود و موارد ديگري هم دخيل بود. آنها از «حرف‌هاي غيرواقع» مي‌گفتند و اينكه تمام ماجرا پول نيست. اين موضوع را چطور ارزيابي مي‌کنيد؟
درست است که ايراني و هم‌وطن آقاي تاج و سلطاني‌فر هستم ولي من بين اينکه آيا استراماچوني دارد حقيقت را مي‌گويد، ويلموتس حقيقت را مي‌گويد یا آقاي تاج، مي‌گويم شرمنده شما هستم ولي فکر مي‌کنم آقاي استراماچوني و ويلموتس دارند حقيقت را مي‌گويند و تاج حقيقت را نمي‌گويد. من بين صحبت‌هاي آقاي کارلوس کي‌روش و صحبت‌هاي آقاي سلطاني‌فر مي‌گويم آقاي کي‌روش است که حقيقت را مي‌گويد و سلطاني‌فر حقيقت را نمي‌گويد چون اين افراد سياسي هستند. يعني تاج اول سياسي است، بعد رئيس فدراسيون فوتبال ايران. سلطاني‌فر اول سياسي است، بعد رئيس ورزش ايران ولي آقاي کي‌روش اول فوتبال است، وسط فوتبال است و آخر هم فوتبال است. بنابراين فکر مي‌کنم حقیقت را مربيان خارجي مي‌گويند. آنها مي‌گويند مشکلات مالي بود ولي چيزي که باعث شد از ايران برويم، مشکلات مالي نبود. مربيان خارجي مي‌گويند مي‌دانستيم مشکلات مالي بود، تحريم‌ها بود، بچه که نيستيم. ما با علم به اين مشکلات مالي و اينکه به اين سادگي نمي‌توانيم پولمان را بگيريم، به ايران آمديم. مي‌دانستيم بايد بخشي از تحريم‌ها دور زده شود، بنابراين اين‌طور نيست که بگوييم مثلا امروز 15 ژانويه است، حقوقم را نگرفته‌ام، پس ديگر نيستم. نه، تمامش اينها نيست. آنها مي‌دانستند چنين وضعيتي در ايران هست پس بايد موارد ديگري باشد. فکر مي‌کنم اصلي‌ترين مسئله اين است که خب، ما تا کي مي‌خواهيم مربيان غربي را بياوريم؟ ما ايراني‌ها تا کي مي‌خواهيم نشان دهيم اگر غربي‌ها بيايند، پيشرفت مي‌کنيم و پيشرفتمان مديون و مرهون حضور غربي‌هاست؟ فکر مي‌کنم اين موضوع خيلي مهم‌تر از مسئله مالي است.
بااين‌حال ببينيد، هيچ مقام رسمي‌اي نمي‌گويد چون نمي‌خواهيم غربي‌ها باشند، داريم کاري مي‌کنيم اين مربيان خارجي از ايران بروند؛ برايش دلايل ديگري مي‌تراشند؛ مي‌گويند پرداختش دير شده بود يا چيز ديگري مي‌گويند. بنابراين فکر مي‌کنم ملاحظات سياسي- اجتماعي باعث شده نخواهند هيچ‌کدام از اين مربيان خارجي در ايران بمانند.
اگر اين استدلال شما را بپذيرم، بايد به يک تضاد بين برخورد با دو مربي اشاره کنم: کي‌روش و برانکو. کي‌روش با وزراي ما مشکل داشت ولي در عوض برانکو سوگلي وزارت ورزش بود. اتفاقا حضور برانکو هم در پرسپوليس خيلي مثمرثمر بود؛ تيمي که داشت کم‌کم قدرتش را در ليگ برتر از دست مي‌داد، با برانکو دوباره تبديل به پرقدرت‌ترين تيم ايران شد. با اين حال کار دوباره به جايي کشيد که همين برانکويي که مورد قبول وزارتي‌ها بود هم نتوانست بماند. برانکويي که حرف‌گوش‌کن‌ترين و بسازترين مربي خارجي فوتبال ايران بود هم نتوانست بماند. اتفاقا با برانکو درباره همه چيز توافق شده بود؛ از تحريم‌ها گرفته تا بقيه مشکلات. دوگانگي رفتار با اين مربي‌ها به نظرم فرضيه شما را تا حدودي زير سؤال مي‌برد. اگر مربيان خارجي را نمي‌خواهند، پس چطور يکي مثل برانکو را با احترام مي‌آورند ولي با يکي مثل کي‌روش رفتار ديگري مي‌شود؟
نه، ببينيد، چيزي اين ميان هست؛ يعني فقط اين ايده که مربيان اروپايي خيلي به مذاق ما خوش نمي‌آيند نيست، رقابت‌ها را هم در نظر بگيريد؛ رقابت بين مقامات مربوطه، بين مسئولان باشگاه‌ها. اي بسا مثلا افراد ديگري که با آقاي سلطاني‌فر سر مسائل ديگري رقابت دارند، به شكلي چوب لاي چرخش مي‌گذارند که برانکو نتواند بماند. نمي‌دانم؛ اين‌جور مسائل هم مي‌تواند باشد. چون يادتان باشد گفتم ورزش ما دولتي است. ما در ورزش ايران نبايد فقط به دنبال ورزش بگرديم؛ ما در سپهر ورزش ايران بايد به دنبال مسائل سياسي هم بگرديم. اي بسا بخشي از ورزش ايران که خيلي دست دولت آقاي روحاني نيست و دست نهادهاي ديگر است، دارد چوب لاي چرخ آقاي سلطاني‌فر مي‌گذارد، دارد کاري مي‌کند فرش را از زير پاي سلطاني‌فر بکشد. مثلا يکي از اين کارها اين است که نگذارد يکي مثل برانکو اينجا ماندگار شود. اين موارد را هم بايد در نظر گرفت.
برويم سراغ دو مربي از اروپاي غربي. يکي از بلژيک يعني آقاي مارک ويلموتس و ديگري از ايتاليا يعني آندره‌آ استراماچوني. يکي سرمربي تيم ملي بود و ديگری سرمربي باشگاه استقلال. ويلموتس مي‌گفت دو ماه ترديد داشت که به پيشنهاد ايران بله بگويد. مي‌گويد ابتدا بارها گفتم نه ولي بعدا پذيرفتم که سرمربي اين تيم شوم. استراماچوني هم مي‌گويد وقتي پيشنهاد حضور در ليگ ايران به دستم رسيد، با ترديد از خودم مي‌پرسيدم، ايران؟ يعني واقعا بروم در ليگ ايران مربيگري کنم؟ چه اتفاقي افتاده است که مربيان اروپايي وقتي پيشنهادي از ايران به دستشان مي‌رسد، بايد اين‌قدر دغدغه داشته باشند و با تعجب آن را بررسي کنند؟
درست است که خودمان براي خودمان خيلي دسته‌گل مي‌فرستيم اما دليلي ندارد ديگران هم همين‌طور باشند. بنابراين مربي بلژيکي دو ماه مشغول فکرکردن درباره پيشنهاد ايران بوده است. اي بسا اگر پيشنهاد گرجستان و ترکيه به او مي‌رسيد اين‌قدر فکر نمي‌کرد؛ پا مي‌شد و مي‌رفت ولي همان آقاي ويلموتس بعد از دو ماه حاضر شد به ايران بيايد. حالا اگر پيشنهاد از افغانستان بود، بعد از دو سال هم حاضر نمي‌شد برود؛ آنها هم مثل ما هستند. آنها هم فکر مي‌کنند، بالاخره يک‌سري چيزها را ارزيابي مي‌کنند.
باشد قبول ولي همين دو نفري که اين همه براي سفر به ايران ترديد داشتند، بعد از رفتنشان از ايران يا حتي همان زمان که در ايران بودند، کلي مصاحبه با رسانه‌هاي خارجي داشتند و از خوبي‌هاي ايران گفتند. حالا همسر آقاي ويلموتس به ايران نيامد ولي همسر آقاي استراماچوني قيد حضور در ايتاليا را زد و به تهران آمد و همين‌جا زندگي کرد. هر روز هم در اينستاگرامش استوري مي‌گذاشت و خوبي‌هاي ايران را نشان مي‌داد. حتي با حجاب هم مشکلي نداشت به طوري که استراماچوني در يکي از گفت‌وگوهايش گفته بود به همسرم گفته‌ام با حجاب زيباتر هم مي‌شوي. منظورم اين است که حضور در ايران اين همه روي اين افراد تأثير گذاشت. چه مي‌شود که اين افراد ابتدا آن‌طور فکر مي‌کنند و وقتي به ايران مي‌آيند و رفتار مردم را مي‌بينند و اتفاقات ديگري (سؤال را قطع مي‌کند)... .
نه، نه، نه. رقابت‌هاي سياسي؛ دشمني‌هاي سياسي. عرض کردم؛ همان‌طور که رقابت‌هاي سياسي وجود دارد در خيلي از عرصه‌هاي ديگر هم همين رقابت وجود دارد. در اينجاها هم وجود دارد. من اگر رقيب سياسي دولت آقاي روحاني هستم و بتوانم جاهايي چوب لاي چرخ وزير ورزش اين دولت بگذارم، چرا اين کار را نکنم؟ شما چرا راه دور مي‌رويد؛ وقتي برجام امضا شد، تير 1394، آيا جبهه پايداري، تندروها، آيا همه خوشحال بودند و گفتند ما به خاطر مصالح و منافع ملي و با وجود تمام مشکلاتي که با آقاي روحاني داريم، سعي مي‌کنيم برجام موفق باشد. اين کار را کردند؟
خب نه.
آنها هر تيغ و تيشه‌اي که توانستند سر راه برجام انداختند تا موفق نشود. بعد هم که آقاي ترامپ آمد و تير خلاص را شليک کرد. وقتي در مورد برجام، مخالفان سياسي شما تمام تلاششان را مي‌کنند تا موفق نشود، وقتي در مورد مذاکرات هسته‌اي تمام تلاششان را مي‌کنند تا موفق نشود، چرا نبايد تمام تلاششان را به کار ببرند تا نگذارند استراماچوني که از ايران خوشش آمده، خانمش روسري و چه مي‌دانم مقنعه هم سرش کرده است، در ايران ماندگار شود؟ نه به نظر من کارهايي مي‌کنند تا اين آدم‌ها بروند و نمانند چون بودن اين افراد به نفع استقلال مي‌شود، به نفع تيم ملي مي‌شود و در رده بالاتر به نفع دولت روحاني تمام مي‌شود. اين را کاملا مي‌توانم بفهمم.
مدرک و فکتي هم براي اين ادعا داريد؟
نه، ببينيد من فکتي ندارم، مگر اينکه بگوييم خانم استراماچوني را چيزخور کرده‌اند و او برگشت و گفت که «آندره‌آ» من ديگر نمي‌خواهم اينجا در ايران بمانم! خب، بعيد به نظر مي‌رسد چنين اتفاقي افتاده باشد. بنابراين، قطعا مواردي باعث شده تا آنها نخواهند بمانند. دارم حدس مي‌زنم اين چيزها مي‌تواند از سوي افرادي باشد که داشتن يک سرمربي درست و حسابي براي تيم استقلال، پرسپولیس و تیم ملی خيلي برايشان جالب نيست، حالا بنا بر دلايلي که دارند. در آن مقطع سود داشتن يک سرمربي درست و حسابي به جيب آقاي سلطاني‌فر مي‌رفت. پس مي‌گويند براي چه اين سود در جيب آقاي سلطاني‌فر برود؟ به نظرم اين موارد هم هست.
شما از نفع آقاي سلطاني‌فر در اين مورد مي‌گوييد ولي اتفاقا بيشترين بي‌احترامي‌ها نسبت به همين آقاي سلطاني‌فر صورت گرفت. هم در ماجراي رفتن برانکو و هم رفتن استراماچوني. در مورد رفتن آقاي استراماچوني که شرايط خيلي بد بود؛ آن‌قدر شدت انتقادات زیاد شد که عباس عراقچي معاون وزير امور خارجه را مأمور کردند که برود و استراماچوني را برگرداند. هواداران عصباني استقلال يک صبح تا ظهر خيابان منتهي به باشگاه استقلال را بستند و چيزي شبيه به تظاهرات راه انداختند؛ همه الفاظ هم عليه سلطاني‌فر. اعتراض‌ها آن‌قدر زياد شد که اتفاقا وزارتي‌ها رفتند و کلي ناز استراماچوني را خريدند که آقا برگرد و به کارت ادامه بده... .
همان‌طور که رقباي سياسي و جريانات سياسي از پيروزي در عرصه هسته‌اي، در عرصه سياسي و عرصه‌هاي ديگر رقيب و جريان سياسي خوشحال نيستند، حدس مي‌زنم که عقلا و منطقا از پيروزي‌شان در جنبه‌هاي ورزش، از موفقيت‌ها و دستاوردهايشان هم نبايد خيلي خوشحال باشند، برعکس از سرخوردگي‌شان خيلي استقبال مي‌کنند. مثل الان که قرار شده در لیگ قرهمانان آسیا در ايران بازي‌ها برگزار نشود، شما ببينيد الان عروسي برخي اصولگراها شده است. مي‌توانم ببينم هرجايي که پاي رقيب سياسي شما به سنگ مي‌خورد، شما ابراز شادماني و خوشحالي مي‌کني؛ يعني نمي‌گويي من با روحاني مخالفم ولي ويلموتس به نفع فوتبال کشور بود، من با روحاني مخالفم ولي برجام مي‌توانست به نفع اقتصاد ملي کشور تمام شود؛ نه، در ايران نشان داده شده براي بسياري از چهره‌ها، بسياري از شخصيت‌ها، مصالح و منافع ملي متأسفانه فرع بر مصالح سياسي، خطي و جناحي‌شان است.
پس چرا رفتن مربيان خارجي در يک بازه زماني دوماهه شدت گرفت؟ اگر دليلش دست‌هاي پشت پرده سياسي است که بايد هميشه اين روال حفظ مي‌شد ولي يکباره در دو ماه بسياري از خارجي‌ها رفتند.
اين موردي که در بالا گفتم وجود دارد؛ ولي موارد ديگري هم دخيل است. پيش‌تر گفتم مسئله‌اي که مربيان خارجي دارند نشان مي‌دهد همان‌طور که سيستم حمل‌ونقل آلمان پيشرفته است، فوتبالش هم از ما خيلي پيشرفته‌تر است؛ اين به مذاق عده‌اي خوش نمي‌آيد؛ مسائل مالي هم هست که به آن اشاره کردم. تصويري هم که از ايران در پنج، شش ماه گذشته در خارج از ايران به وجود آمده، تصوير نامناسبي شده است. اينها را کنار هم بگذاريم؛ مي‌توان فهميد که چرا خارجي‌ها نمي‌مانند؛ چرا مي‌روند. رقابت‌هاي داخلي، تصويري که در عرصه بين‌المللي از ايران وجود دارد، مسائل مالي و بقيه دست به دست هم مي‌دهند تا خارجي‌ها تصميم بگيرند از ايران بروند؛ به هر حال درست است که مربيان خارجي جايگاه فوتبال ايران را بالا مي‌برند ولي نشان‌دهنده اين است که اروپايي‌ها مي‌توانند بهتر از ما مربيگري کنند. اين موارد به نظر من همگي دخيل هستند. اينکه در دو ماه يک‌دفعه موج رفتن مربيان خارجي زياد شد هم بي‌دليل نيست؛ اين اتفاقات مربوط به ماه‌هايي است که خيلي جالب نبودند؛ اعتراضات آبان ماه، سقوط هواپيما و شديدترشدن درگيري ما و آمريکايي‌ها در منطقه در آن برهه زماني رخ داد. اين موارد را هم بايد در نظر گرفت. اي بسا همسر استراماچوني همان‌طور که آن روزها داشته با بستگان خودش در ايتاليا صحبت مي‌کرده، مدام به آنها مي‌گفته است نه، اين‌طوري‌ها هم نيست، خيلي هم وضع ايران بد نيست، چه مي‌دانم؟ انسان است ديگر؛ ممکن است به جايي رسيده که به خودش گفته اصلا نخواستم در تهران زندگي کنم: مادرم، خواهرم، اين يا آن يکي مدام مي‌گويند جا قحط بود که شما پا شديد و رفتيد تهران؟ خسته شدم از بس به آدم‌ها گفتم تهران خيلي هم بد نيست، باور کنيد خيلي هم بد نيست. من فکر مي‌کنم بايد برويم دنبال اين دست از دلايل، نه يک دسته از دلايل خيلي شبهه‌ناکِ تاريک و پيچيده که دست‌هايي در کار هستند و تهش به فراماسون‌ها مي‌رسد... نه اينها نيست. وقتي چند مورد را کنار هم بگذاريد، مي‌رسيد به اينجا که چهار، پنج مربي در سه، چهار ماه عطاي کارکردن در ايران را به لقايش مي‌بخشند.
اين مواردي که شما مي‌گوييد به کنار. همين مربياني که در اين چند ماه از ايران رفته‌اند، وجه مشترک ديگري دارند و آن هم اين است که با وجود آنکه مثلا دو، سه ماه حقوق نگرفته بودند، يکباره تغيير رويه دادند و شروع کردند به باج‌خواهي از طرف ايراني‌شان. مثلا يک خواسته نه چندان متعارف که داشتند اين بود كه مي‌گفتند مابقي حقوقمان را تا پايان مدت قراردادمان يکجا بپردازيد تا برگرديم. چرا اين ذهنيت برايشان شکل گرفته بود که مي‌توانند از ايراني‌ها چنين درخواستي داشته باشند؟
نمي‌دانم واقعا چنين اتفاقي افتاده است يا خير.
خواسته‌هاي يکي، دو نفر از اين مربيان از سوي باشگاه‌هاي مربوطه در فضاي مجازي منتشر شد و به نظر مي‌رسد درست هم باشد.
بر حسب چيزي که عنوان مي‌کنيد، ممکن است درمورد يکي‌شان اين اتفاق افتاده بود.
در مورد استراماچوني که قطعا عنوان شد كه چنين درخواستي وجود داشته است.
پس با توجه به همين موارد مي‌گوييد که احتمالا مي‌خواسته‌اند ما را تلکه کنند. توضيحي که مي‌توانم بدهم اين است که وقتي متوجه شدند چقدر نابساماني سياسي و اقتصادي در ايران وجود دارد، به ذهنشان رسيده چرا يک بهره‌وري مالي در اين ميان نکنند؟ استراماچوني که معلم اخلاق، عابد، زاهد و نمازشب‌خوان نيست‌(مي‌خندد). ديده است اينجا وضع اين‌گونه است، گفته استفاده‌اي کند.
باشد عابد و زاهد نه ولي بالاخره يک مربي اروپايي سطح بالا، مربي حرفه‌اي که هست... .
ببينيد من فرض را بر اين گذاشته‌ام چيزي که عنوان شده درست است؛ يعني با وجود اينکه مي‌دانسته چنين خواسته‌اي خارج از عرف و غیر‌منصفانه است ولي احتمالا گفته است سنگ مفت و گنجشک مفت! شايد متوجه شده است که اينجا اين با آن مشکل دارد، او با ديگري اختلاف دارد، گفته بگذاريد تيري در تاريکي رها کنيم، شايد به هدف خورد.
بعد از رفتن اين مربيان بود که پروژه ايرانيزه‌کردن شکل گرفت. پرسپوليس که يحيي گل‌محمدي را آورد و استقلال هم که با فرهاد مجيدي به توافق رسيد. حالا با توجه به صحبت‌هاي اوليه شما و دررأس‌بودن دوباره مربيان ايراني، يعني بايد بپذيريم که برمي‌گرديم به جايگاهي که اول در فوتبال داشتيم؟ يعني نمره‌مان در اين رشته ورزشي دوباره بايد 12 شود؟
بله، فوتبال ما برمي‌گردد به جايي که با ميانگين و معدل موارد ديگرمان همخواني داشته باشد. معدل ما، توليد ناخالص ملي‌مان، رشد و اين چيزهايمان هرچقدر هست، فوتبالمان هم به همان‌جا برمي‌گردد.
موردي که در اين ميان کمتر به آن اشاره شد، مديريت ورزش است. اگر مديريت دوباره تصميم بگيرد عرصه را براي ورود مربيان خارجي سرشناس باز کند، چه؟ يعني دوباره برمي‌گرديم به نمره‌هاي بالاتر؟ اين را با توجه به صحبت‌هاي شما مي‌گويم؛ مي‌گوييد جرياني عليه يک جريان ديگر يک‌سري اقدامات مي‌کند تا جريان فعلي نتيجه نگيرد و متضرر شود. دولت آقاي روحاني از داشتن مربيان خارجي بزرگ سود برده، پس بهتر است اين مربيان بروند و چنين موفقيتي به اسم دولت آقاي روحاني ثبت نشود. چه تضميني هست که (سؤال را قطع مي‌کند)... .
اين فقط يکي از دلايلش بود.
قبول ولي مي‌خواهم بپرسم چه تضميني هست که در آينده دوباره چنين اتفاقي نيفتد؟
آن عواملي را که باعث شدند آن چهار مربي به اين سرنوشت دچار شوند، دوباره مرور کنيم: گفتيم مسائل مالي، تصويري که از ايران در عرصه بين‌الملل وجود دارد، اينکه در ايران يواش‌يواش عده‌اي مي‌گويند سرمربي خارجي بياوريم که چه؟ رقابت و اختلافات داخلي بين خودمان. تا زماني که اين مشکلات باشد، من فکر نمي‌کنم ايده مربي خارجي مثل گذشته‌ها تحقق پيدا کند.
اين مشکلات يعني تحريم‌ها، فضاي کنوني ايران و فضاي کنوني منطقه؟
فضاي کنوني منطقه، تحريم‌ها، اين نگاه که مربي ملي، مربي ايراني از خودمان است، اينها در کنار اختلافات داخلي. تا زماني که اينها نيرويشان زياد باشد، جلوي آمدن مربي خارجي بزرگ را خواهد گرفت اما اگر شش ماه يا يک سال ديگر از اين وضعيت بحراني که همه‌مان از همديگر مي‌پرسيم چه مي‌شود؟ به کجا داريم مي‌رويم؟ اگر از اين وضعيت بيرون بياييم، ارتباطات و مناسباتمان با اروپايي‌ها و غربي‌ها بيشتر شود، ممکن است مقداري فضا براي آوردن مربيان خارجي بهتر و مناسب‌تر شود اما اين‌گونه که داريم جلو مي‌رويم، حدسم اين است در انتخاباتي که برگزار مي‌شود تندروها رأي سنگيني خواهند آورد.
رأي سنگين يعني چه؟ يعني رأي زيادي به دست مي‌آورند؟
نه، منظورم اين است که صداي تندروها، صداي جبهه پايداري و طرفداران احمدي‌نژاد برنده مي‌شود و صدايشان در مجلس آينده پرطنين مي‌شود. منظورم رأي زياد نيست، اکثريت را به دست مي‌آورند. حالا بر اساس همين قياس اگر اتفاق خاصي نيفتد که فکر نمي‌کنم بيفتد و افتان و خيزان با همين وضع پيش خواهيم رفت، در سال 1400 قوه مجريه هم از آنِ اصولگراها خواهد شد. خب، شما يک مجلس اصولگرا داريد، يک قوه مجريه اصولگرا داريد، بنابراين در آن فضا احتمال آوردن مربي خارجي بزرگ خيلي کمتر و کمتر مي‌شود؛ هم به واسطه مسائل ايدئولوژيک که مي‌گويد مربي خارجي اصلا معنايي ندارد، هم به واسطه اينکه هر قدر اصولگرا‌ها قواي بيشتري به دست مي‌آورند در داخل کشور، روابط ما با بيرون از ايران چالشی‌تر مي‌شود، به‌خصوص با غرب. اگر از اين منظر هم به اين جريان نگاه کنيم، احتمال اينکه مربي خارجي بيايد، كمتر مي‌شود. بنابراين با توجه به چشم‌اندازي که الان وجود دارد، من فضاي رفتن به سمت مربيان خارجي را حداقل براي چند سال آينده، مناسب نمي‌بينم.

وارد که مي‌شود، ابتدا پله‌هاي شيشه‌اي، نظرش را جلب مي‌کند؛ با خنده‌اي مي‌گويد شبيه اينها را تا الان نديده است. به شوخي، «گيري» هم به «شرق» مي‌دهد که اين همه مي‌گوييد فلان و بهمان، بعد خودتان از اين پله‌هاي شيشه‌اي عجيب و غريب داريد. کاپشني سرمه‌اي‌رنگ بر تن دارد که تقريبا هم‌رنگ شلواري است که پوشيده. مشخصا سرماي بيرون برايش اذيت‌کننده بوده ولي وارد که مي‌شود، همان ابتدا کاپشنش را درمي‌آورد و مثل جوان‌هايي که به جنگ سرما مي‌روند با يک تي‌شرت که آن هم سرمه‌اي‌رنگ است مي‌نشيند. با وجود آنکه براي رفتن و رسيدن به قرار ناهارش عجله دارد ولي رفتار شتاب‌زده‌اي مبني بر اينکه وقت تنگ است، نشان نمي‌دهد؛ کمي درباره پروژه شهرک اميدش حرف مي‌زند و با گوشي‌اي که در دست دارد، تصاويري از کارهايي که انجام داده، نشان مي‌دهد. وقتي درباره «شهرک اميد» حرف مي‌زند، چشمانش برق مي‌زند؛ مي‌گويد از ابتدا گفته مي‌خواسته براي زلزله‌زده‌ها کار فرهنگي کند و حالا خوشحال است که حرفش عملي شده است. صادق زيباکلام، استاد دانشگاه و خبره علوم سياسي، زياد درباره ورزش به‌ويژه فوتبال نظري ندارد. خودش صادقانه مي‌گويد از نظر فني در اين حوزه حرفي براي گفتن ندارد ولي وقتي متوجه موضوع گفت‌وگو مي‌شود، تکاني به خودش روي صندلي قهوه‌اي‌رنگي که او را در خود جا داده، مي‌دهد و مي‌گويد «شروع کنيم»... هنوز چندثانيه‌اي از حرفش نگذشته که گوشي‌اش را روبه‌رويش مي‌گذارد و مي‌گويد «اجازه دهيد اين را کاري کنم تا وسط گفت‌وگو صدايش درنيايد»، با اين حال مشخص است که «رکوردر» گوشي را فعال مي‌کند تا اين حرف‌ها را براي خودش داشته باشد؛ شاید از ترس اينکه مبادا حرف‌هايش جور ديگري نوشته شود! عينکش را از روي چشم برمي‌دارد، آن را اندکي تميز مي‌کند و دوباره روي صورتش مي‌گذارد که حالا برخلاف لحظه ورود که از سرما، کمي سر گونه‌هايش گل انداخته بود، اثر جريان خون تازه ديده مي‌شود. دست‌هايش را به هم گره مي‌کند و خودش را کمي روي ميز به جلو مي‌کشد، «خب شروع کنيم».

براي بحث از اينجا شروع کنيم که صادق زيباکلام فوتبالي است يا نه؟
واقعيت را بخواهيد دوران دانشجويي که در انگليس بودم، يعني دهه 60، 70 ميلادي که مي‌شود دهه 40 ما، نيمه اول دهه 50 ما (هجري شمسي) به فوتبال علاقه داشتم. آن زمان طرفدار منچستريونايتد بودم.
بعد از آنکه به ايران آمدم، فوتبال را دنبال نمي‌کنم، يعني نه طرفدار استقلالم نه طرفدار پرسپوليس؛ فقط يک طرفداري، يک جور عرق به تراکتور دارم، آن‌هم به خاطر اين است که مي‌بينم همشهري‌هاي آذري ما اين‌قدر اين تيم را دوست دارند و وقتي تراکتور مي‌برد خيلي خوشحال مي‌شوند. پس همان‌طور که گفتم من خيلي علم و اطلاع فني نه تنها در مورد فوتبال بلکه درباره هيچ ورزش ديگري ندارم.
آقاي دکتر، براي ورود به بحث اصلي، ابتدا دوست دارم از شما بپرسم جايگاه ورزش ايران را چطور مي‌بينيد؟ يعني بدون درنظرگرفتن رشته خاصي، فکر مي‌کنيد ورزش ما در مقايسه با ساير ارکان کشور، چه جايگاهي دارد؟
ببينيد؛ معتقدم ورزش هر کشوري يک‌جورهايي با پيشرفت آن کشور همخواني دارد؛ يعني يک کشور آفريقايي عقب‌مانده در المپيک، در فوتبال و واليبال هم عقب‌مانده است. البته استثنائي هم وجود دارد: در آمريکاي جنوبي، برزيل و آرژانتين در فوتبال به نسبت بقيه موارد موجود در کشورشان خيلي جلو آمده‌اند. اين استثنا را اگر کنار بگذاريم، مي‌بينيم که اين فرضيه تقريبا درست است؛ يعني ورزش يک کشور با ساير جنبه‌هاي سياسي، اقتصادي و سياسي آن کشور تا حدودي همخواني دارد. جايگاه ورزش ما در عرصه بين‌المللي تقريبا هماني است که بايد باشد، يعني جايگاه يک کشور در حال توسعه.
با توجه به همين نگاه، يعني پذيرفتن ايران به عنوان يک کشور در حال توسعه است که ورزش ايران به‌ويژه در زمينه فوتبال به سراغ مربيان خارجي رفته است؟
تقريبا يک دهه يعني حدودا از اوايل دهه 90 اواخر دهه 80 شاهد پديده‌اي شديم به اسم مربيان خارجي؛ دقيق‌تر بگوييم مربيان اروپايي. از آن زمان به بعد مربيان غربي در فوتبال و واليبال ايران ظاهر شدند. من معتقدم آمدن سرمربيان اروپايي يا خارجي به ايران با آن گزاره اول همخواني دارد؛ چرا؟ به اين دليل که مربيان خارجي باعث پيشرفت چشمگيري هم در فوتبال شدند و هم در واليبال. مي‌شود گفت تا 10 سال پيش فوتبال و واليبال ما حرف زيادي براي گفتن نداشت ولي در اين 10 سال يک سروگردن از ميانگين چيزهاي ديگرمان جلو افتاده است. اگر از من بپرسيد آقاي زيباکلام جايگاهي را که فوتبال ايران در عرصه بين‌المللي و در آسيا دارد مديون چه چيزي مي‌دانيد، مي‌گويم اين موضوع را بيش از آنکه مديون ورزشگاه آزادي بدانم، بيش از آنکه مديون و مرهون وزير ورزش يا رئيس فدراسيون يا حتي بازيکن‌ها بدانم، اين پيشرفت واليبال و فوتبال در يک دهه اخير را مديون مربيان خارجي مي‌دانم.
چرا در اين پيشرفت حاصل‌شده سهم مربيان خارجي را اين‌قدر زياد مي‌دانيد؟
چون همان‌طور که آلماني‌ها، اسپانيايي‌ها، فرانسوي‌ها و پرتغالي‌ها در تکنولوژي، معدن، حمل‌ونقل و خيلي چيزهاي ديگر از ما جلوتر هستند، در فوتبال هم از ما جلوتر هستند، در دووميداني هم از ما جلوتر هستند. در واقع همان‌طور که در اکثر حوزه‌ها از ما جلوتر هستند، در فوتبال هم از ما جلوتر هستند. ببينيد؛ اگر نمره ميانگين جهاني به صنعت، تکنولوژي و دانشگاه‌هايمان بدهيم مي‌شوند 30، 40، 50، 60. من معتقدم ورزش ما هم همان نمره را دارد؛ همان 40، 50 يا 60 است اما فوتبال و واليبال به نسبت بقيه ورزش‌ها جلوتر رفتند و نمره‌هاي 80، 90 را گرفتند. دليلش هم دقيقا همين حضور مربيان خارجي بود.
ولي الان فضا به گونه‌اي است که ديگر از مربيان خارجي خيلي استقبال نمي‌شود... .
اعتقاد دارم اگر مربيان خارجي بروند، منحني‌اي که در يک دهه گذشته رو به صعود بوده، رو به افول خواهد رفت؛ يعني مي‌رسيم به جاي قبلي‌مان، همان جايي که بايد باشيم. معتقدم بايد اين موارد بومی‌گرايي را کنار بگذاريم، بايد برويم دنبال مربيان باتجربه و کارکشته اروپايي.
خب ما يک مربي باتجربه و کارکشته خارجي در فوتبال داشتيم: کارلوس کي‌روش. با اين حال فضا به سمتي رفت که هر دو وزير ورزش اخير ما با او به مشکل برخوردند. ابتدا محمود گودرزي و بعد هم مسعود سلطاني‌فر. فکر مي‌کنيد چرا؟
پاسخ به اين سؤال ما را وارد فضاي مهم ديگري در ورزش ايران مي‌کند؛ ورزش در ايران دولتي است. صاحب ورزش، مدير ورزش، وزير ورزش در ايران دولت است. تا جايي که مي‌دانم، مدير و صاحب ورزش در آلمان، فرانسه، ژاپن و آمريکا حتي در روسيه به اين معنا دولت نيست بلکه فدراسيون‌ها هستند که اين فدراسيون‌ها هم منتخب دولت نيستند؛ منتخب نهادهاي ورزشي و باشگاه‌ها هستند. حالا شايد سؤال شما اين باشد که چه اشکالي دارد ورزش در ايران دولتي باشد؟ اينجا ديگر من نبايد پاسخ شما را بدهم، پاسخ شما را آدام اسميت مي‌دهد؛ 200 سال پيش آدام اسميت گفت: «دولت تاجر خوبي نيست، دولت کشاورز خوبي نيست، دولت حمل‌ونقل‌چي خوبي نيست، دولت هواپيمادار خوبي نيست...»؛ از لحاظ مديريتي هيچ چيز از دولت بيرون نمي‌آيد. شما نگاه کنيد و ببينيد کدام‌يک از صنايع دولتي ايران سودده هستند و در عرصه بين‌المللي حرفي براي گفتن دارند. بگو آقاي زيباکلام! هم شما اشتباه مي‌کنيد، هم آدام اسميت؛ کارخانه‌اي است که مثلا قاشق چاي‌خوري مي‌سازد، اين کارخانه دولتي است ولي قاشق‌هايي که مي‌سازد با قاشق‌هاي ساخت ترکيه، کره و چين رقابت مي‌کند. نه! تمام کارخانه‌هاي قاشق چاي‌خوري‌سازي در ايران که دولتي هستند، هشت‌شان گرو نُه‌شان است؛ تمامشان زيان‌ده هستند. يکي از آنها نمي‌تواند روي پاي خودش بايستد چه برسد به اينکه بخواهد با کشورهاي ديگر هم رقابت کند.
من معتقدم که آدام اسميت درست گفته و من به اين جمله اسميت يک تکمله مي‌زنم و مي‌گويم دولت مدير ورزش خوبي هم نيست. بالاترين دليلي هم که دارم اين است که چون ورزش ايران دولتي است، هيچ وقت به هيچ جا نخواهد رسيد.
البته استثنا هم داريم؛ کشتي بنا بر دلايل تاريخي موفقيت‌هايي داشته است. فوتبال و واليبال به دليل حضور مربيان خارجي موفقيت‌هايي داشته‌اند ولي شما اگر نگاه کنيد، ورزش ايران با ذوب‌آهن ايران، با مس ايران، با پتروشيمي ايران، با آلومينيوم‌سازي ايران، با کشاورزي ايران، با بانکداري ايران که دولتي هستند، کم و بيش در يک رده قرار مي‌گيرند.
بنابراين وقتي مي‌گوييد آقاي کارلوس کي‌روش با آقاي سلطاني‌فر اختلاف پيدا کرد، کاملا درک مي‌کنم. وقتي مي‌گوييد با آقاي گودرزي اختلاف پيدا کرد، کاملا مي‌توانم درک کنم چون آقاي سلطاني‌فر به عنوان وزير ورزش ايران يک آدم حکومتي است و مي‌خواهد با ملاک و معيارهاي حکومتي و سياسي ورزش و فوتبال را اداره کند. اين‌طوري نمي‌شود. کارلوس کي‌روش فقط يک چيز برايش مطرح بود و آن‌هم اينکه فوتبال ايران بتواند به جايگاه بالايي برسد. آقاي سلطاني‌فر هم دشمن ايران نيست، او هم مي‌خواهد ورزش و فوتبال ايران موفق باشد ولي آقاي سلطاني‌فر مجبور است در اين بين هواي مجلس را هم داشته باشد، هواي تندروها را هم داشته باشد، هواي روزنامه فلان را هم داشته باشد، هواي خيلي جاها را بايد داشته باشد ولي کارلوس کي‌روش فقط هواي يک جا را داشت: آن‌هم پيشرفت تيم ملي و در مرتبه بعدي پيشرفت شاگردانش بود.
بپذيريم که فرضيه شما درست باشد؛ يعني وزراي ورزشمان بايد هواي خيلي جاها را داشته باشند. اگر اين فرضيه درست باشد، نبايد يک مربي خارجي زياد در فوتبال ايران دوام بياورد پس چرا کي‌روش را نزديک به يک دهه در فوتبال ايران نگه داشتيم؟ مگر مي‌شود يک‌دفعه به اين نتيجه رسيد که آقاي کي‌روش شما ديگر نباش؟
نه، اتفاقي که اين وسط رخ داده، مي‌تواند اين باشد که در همان قريب به 10 سالي که آقاي کي‌روش حضور داشته‌اند، دخالت‌ها همواره بوده است. ممکن است سال اول، دوم و حتي سال سوم هم دخالت‌هايي در کار ايشان شده باشد اما، آقاي کي‌روش چنين رفتاري را تحمل مي‌کرده و با آنها کنار مي‌آمده است. حالا مثلا دخالت‌هايي که آقاي گودرزي و بعد مثلا آقاي تاج و بقيه داشته‌اند. يک فرضيه مي‌تواند اين باشد که احتمالا در سال‌هاي اخير، هم صبر و تحمل آقاي کي‌روش کمتر شده و هم اينکه ميزان و حجم دخالت‌هايي که از سوي وزارت ورزش و آقاي تاج در کار ايشان صورت گرفته، زيادتر شده است. اتفاق ديگر مي‌تواند اين باشد که ما 10 سال قبل مشکل مالي نداشتيم ولي الان مشکل مالي جدي داريم؛ چطور قرار است به حساب بانکي سرمربيان خارجي پول واريز کنيم؟ شنيده‌ام که مثلا حسابي در دوبي يا يکي ديگر از کشورها به اسم اين افراد يا افراد ديگري ساخته شده و از آن حساب‌ها برداشت مي‌شود؛ شنيده‌ام از اين قبيل کارهاي عجيب و غريب صورت گرفته تا بتوانيم مثلا حقوق آقاي کي‌روش، استراماچوني يا ساير مربيان را بپردازيم. اين مسائل هم اضافه شده است. شايد آن اوايل آقاي کي‌روش بيشتر تحمل مي‌کرد چون حقوقش دست‌کم به‌موقع واريز مي‌شد ولي تصور کنيد دخالت‌ها در کار ايشان بيشتر باشد، مشکلاتي بر سر راه عدم تأمين خواسته‌هاي ورزشي‌اش هم به وجود بيايد و داستان مالي هم ديگر قوز بالا قوز شود! شبيه اين اتفاقات کار را به جايي مي‌رساند که آقاي کي‌روش بگويد نخواستم! ديگر کارکردن در ايران را نمي‌خواهم.
اتفاقا در مورد کي‌روش کسي که گفت نمي‌خواهد، فدراسيون فوتبال و وزارت ورزش ما بود. با اين حال بعد از رفتن او جو بدي عليه وزارت و فدراسيون شکل گرفت مبني بر اينکه به راحتي با جدايي مربي‌اي که سطح فوتبال ايران را تغيير داد، موافقت کرديد. آن زمان عنوان شده بود وزارت ورزش و فدراسيون از اينکه کي‌روش خيلي «بله‌قربان‌گو» نيست شکايت دارند و نمي‌خواهند با او همکاري داشته باشند. اتفاقا به خاطر همين انتقادات هم بود که وزارت ورزش فضايي را به وجود آورد مبني بر اينکه بزرگان فوتبال دنيا از جمله زين‌الدين زيدان، مورينيو و کلينزمن در صف مذاکره با فدراسيون فوتبال هستند. اگر از لحاظ رفتارشناسي درباره اين موضوع بحث کنيم، به نظر شما چرا وزارت ورزش وارد چنين تبليغات غيرواقعي‌اي شد؟
اتفاقا پاسخ به اين سؤال بسيار ساده است؛ ما چنين کاري را درباره خيلي چيزهاي ديگر هم انجام مي‌دهيم؛ مثلا آقاي روحاني به نيويورک رفته بودند؛ منظورم 10 سال پيش و پنج سال پيش نيست، نه، همين چند ماه پيش به نيويورک رفته بودند. من خودم از صداوسيما از 20:30 ديدم که مي‌گويند رهبران و سران ديگر کشورها صف کشيد‌ه‌اند و مي‌خواهند آقاي روحاني را ببينند. اين همان نگاه است که مي‌گويد زين‌الدين زيدان و ديگران صف بسته‌اند يا تماس گرفته‌اند که خيلي خوشحال مي‌شويم بياييم براي ايران کار کنيم. ما همين كاري را كه در عرصه بين‌المللي و سياسي مي‌کنيم و مي‌گوييم صف بسته‌اند تا روحاني را ببينند، در فوتبال هم انجام مي‌دهيم. يعني مجموعه آقاي سلطاني‌فر مي‌گويد مربيان بزرگ دنيا بعد از رفتن آقاي کي‌روش مايل هستند بيايند و هدايت تيم ايران را بر عهده بگيرند. اين همان تبليغات غيرواقعي است که خودمان هم به آن اعتقاد نداريم. خود آقاي سلطاني‌فر هم مي‌داند که اين موارد تبليغات است ولي خب، براي مخاطبانش اين جمله مطرح مي‌شود.
بعد از رفتن کي‌روش، فوتبال ملي ايران به سراغ مارک ويلموتس رفت ولي خيلي زود با او قطع همکاري کرد. استقلال هم که آندره‌آ استراماچوني را آورده بود، مجبور شد قيدش را بزند. پرسپوليس هم با گابريل کالدرون آرژانتيني همين کار را کرد. مسئولان ورزش ايران مي‌گفتند همه آنها به دليل تأمين‌نشدن خواسته‌هاي مالي‌شان رفتند... .
من معتقدم مسئله مالي فقط باعث به‌وجودآمدن بحران مربيان خارجي نشد؛ ما داشتيم آهسته‌آهسته به مرحله‌اي مي‌رسيدیم که واقعا اين اصل داشت به صورت جدي مطرح مي‌شد که معدل ورزش ايران به واسطه حضور مربيان خارجي مثل مابقي چيزهاي موجود در ايران نيست. اگر مربيان خارجي توانسته‌اند فوتبال و واليبال، تراکتور، استقلال، پرسپوليس و تيم ملي را به جاهايي برسانند که مربيان داخلي نتوانسته‌اند، پس نشان مي‌دهد اين چيزهايي که مي‌گوييم از نظر پيشرفت در دنيا اول هستيم، نوابغ همه ايراني هستند و... خيلي هم نگاه درستي نيست و انگار اروپايي‌ها و غربي‌ها از ما خيلي جلوتر هستند. وگرنه چطور کارلوس کي‌روش توانست به ايران بيايد و با انجام يک‌سري کارها در اين رشته، جايگاه فوتبال ايران را در آسيا ارتقا دهد ولي چرا مثلا آقاي فرهاد مجيدي نتوانسته است؟ چرا آقاي علي دايي نتوانسته است؟ چرا کي‌روش توانسته است؟ پس اين نشان مي‌دهد پيشرفت و ترقي ملزوماتي دارد، پيش‌نيازهايي دارد که بايد آنها را داشته باشيم، همان‌طور که اروپايي‌ها دارند. همان‌طور که اروپايي‌ها در خيلي چيزها پيشرفت مي‌کنند، در ورزش هم پيشرفت مي‌کنند.
يعني مي‌گوييد حضور مربيان خارجي سرشناس در ايران براي ما تضاد منافع به وجود مي‌آورد؟
معتقدم مسائل مالي به کنار، بايد جلوي حضور مربيان خارجي سرشناس در ايران گرفته مي‌شد چون يک‌سري از فلسفه‌هاي سياسي و جهان‌بيني ما را با بحران مواجه مي‌کرد؛ چون يواش‌يواش حس مي‌کرديم مثلا در تنيس هم مربي خارجي آورده‌ايم و پيشرفت کرده‌ايم، در واترپلو هم مربي خارجي آورده‌ و پيشرفت کرده‌ايم؛ اين موضوع فقط مختص واليبال و فوتبال نيست. در دوچرخه‌سواري هم مثلا مربي خارجي مي‌آيد و پيشرفت مي‌کنيم. خب شما اگر جاي مديران دولتي باشيد، دوست داريد مردم حس کنند هرکجا اروپايي‌ها آمده‌اند ما پيشرفت کرده‌ايم؟ من اگر جاي آنها بودم نمي‌گذاشتم؛ نه، موافقت نمي‌کردم.
بياييد از زاويه‌اي ديگر هم به اين موضوع نگاه کنيم؛ اينکه چرا يک‌دفعه در دو ماه، سه مربي بزرگ خارجي از ايران مي‌روند. همان‌طور که گفتم وجه مشترک آنچه براي رفتن اين افراد از سوي فدراسيون و باشگاه‌هاي مربوطه اعلام مي‌شد، مشکلات مالي بود ولي نکته‌اي که اين مربيان در عوض به آن اشاره مي‌کردند، اين بود که مشکل مالي تمام ماجرا نبود و موارد ديگري هم دخيل بود. آنها از «حرف‌هاي غيرواقع» مي‌گفتند و اينكه تمام ماجرا پول نيست. اين موضوع را چطور ارزيابي مي‌کنيد؟
درست است که ايراني و هم‌وطن آقاي تاج و سلطاني‌فر هستم ولي من بين اينکه آيا استراماچوني دارد حقيقت را مي‌گويد، ويلموتس حقيقت را مي‌گويد یا آقاي تاج، مي‌گويم شرمنده شما هستم ولي فکر مي‌کنم آقاي استراماچوني و ويلموتس دارند حقيقت را مي‌گويند و تاج حقيقت را نمي‌گويد. من بين صحبت‌هاي آقاي کارلوس کي‌روش و صحبت‌هاي آقاي سلطاني‌فر مي‌گويم آقاي کي‌روش است که حقيقت را مي‌گويد و سلطاني‌فر حقيقت را نمي‌گويد چون اين افراد سياسي هستند. يعني تاج اول سياسي است، بعد رئيس فدراسيون فوتبال ايران. سلطاني‌فر اول سياسي است، بعد رئيس ورزش ايران ولي آقاي کي‌روش اول فوتبال است، وسط فوتبال است و آخر هم فوتبال است. بنابراين فکر مي‌کنم حقیقت را مربيان خارجي مي‌گويند. آنها مي‌گويند مشکلات مالي بود ولي چيزي که باعث شد از ايران برويم، مشکلات مالي نبود. مربيان خارجي مي‌گويند مي‌دانستيم مشکلات مالي بود، تحريم‌ها بود، بچه که نيستيم. ما با علم به اين مشکلات مالي و اينکه به اين سادگي نمي‌توانيم پولمان را بگيريم، به ايران آمديم. مي‌دانستيم بايد بخشي از تحريم‌ها دور زده شود، بنابراين اين‌طور نيست که بگوييم مثلا امروز 15 ژانويه است، حقوقم را نگرفته‌ام، پس ديگر نيستم. نه، تمامش اينها نيست. آنها مي‌دانستند چنين وضعيتي در ايران هست پس بايد موارد ديگري باشد. فکر مي‌کنم اصلي‌ترين مسئله اين است که خب، ما تا کي مي‌خواهيم مربيان غربي را بياوريم؟ ما ايراني‌ها تا کي مي‌خواهيم نشان دهيم اگر غربي‌ها بيايند، پيشرفت مي‌کنيم و پيشرفتمان مديون و مرهون حضور غربي‌هاست؟ فکر مي‌کنم اين موضوع خيلي مهم‌تر از مسئله مالي است.
بااين‌حال ببينيد، هيچ مقام رسمي‌اي نمي‌گويد چون نمي‌خواهيم غربي‌ها باشند، داريم کاري مي‌کنيم اين مربيان خارجي از ايران بروند؛ برايش دلايل ديگري مي‌تراشند؛ مي‌گويند پرداختش دير شده بود يا چيز ديگري مي‌گويند. بنابراين فکر مي‌کنم ملاحظات سياسي- اجتماعي باعث شده نخواهند هيچ‌کدام از اين مربيان خارجي در ايران بمانند.
اگر اين استدلال شما را بپذيرم، بايد به يک تضاد بين برخورد با دو مربي اشاره کنم: کي‌روش و برانکو. کي‌روش با وزراي ما مشکل داشت ولي در عوض برانکو سوگلي وزارت ورزش بود. اتفاقا حضور برانکو هم در پرسپوليس خيلي مثمرثمر بود؛ تيمي که داشت کم‌کم قدرتش را در ليگ برتر از دست مي‌داد، با برانکو دوباره تبديل به پرقدرت‌ترين تيم ايران شد. با اين حال کار دوباره به جايي کشيد که همين برانکويي که مورد قبول وزارتي‌ها بود هم نتوانست بماند. برانکويي که حرف‌گوش‌کن‌ترين و بسازترين مربي خارجي فوتبال ايران بود هم نتوانست بماند. اتفاقا با برانکو درباره همه چيز توافق شده بود؛ از تحريم‌ها گرفته تا بقيه مشکلات. دوگانگي رفتار با اين مربي‌ها به نظرم فرضيه شما را تا حدودي زير سؤال مي‌برد. اگر مربيان خارجي را نمي‌خواهند، پس چطور يکي مثل برانکو را با احترام مي‌آورند ولي با يکي مثل کي‌روش رفتار ديگري مي‌شود؟
نه، ببينيد، چيزي اين ميان هست؛ يعني فقط اين ايده که مربيان اروپايي خيلي به مذاق ما خوش نمي‌آيند نيست، رقابت‌ها را هم در نظر بگيريد؛ رقابت بين مقامات مربوطه، بين مسئولان باشگاه‌ها. اي بسا مثلا افراد ديگري که با آقاي سلطاني‌فر سر مسائل ديگري رقابت دارند، به شكلي چوب لاي چرخش مي‌گذارند که برانکو نتواند بماند. نمي‌دانم؛ اين‌جور مسائل هم مي‌تواند باشد. چون يادتان باشد گفتم ورزش ما دولتي است. ما در ورزش ايران نبايد فقط به دنبال ورزش بگرديم؛ ما در سپهر ورزش ايران بايد به دنبال مسائل سياسي هم بگرديم. اي بسا بخشي از ورزش ايران که خيلي دست دولت آقاي روحاني نيست و دست نهادهاي ديگر است، دارد چوب لاي چرخ آقاي سلطاني‌فر مي‌گذارد، دارد کاري مي‌کند فرش را از زير پاي سلطاني‌فر بکشد. مثلا يکي از اين کارها اين است که نگذارد يکي مثل برانکو اينجا ماندگار شود. اين موارد را هم بايد در نظر گرفت.
برويم سراغ دو مربي از اروپاي غربي. يکي از بلژيک يعني آقاي مارک ويلموتس و ديگري از ايتاليا يعني آندره‌آ استراماچوني. يکي سرمربي تيم ملي بود و ديگری سرمربي باشگاه استقلال. ويلموتس مي‌گفت دو ماه ترديد داشت که به پيشنهاد ايران بله بگويد. مي‌گويد ابتدا بارها گفتم نه ولي بعدا پذيرفتم که سرمربي اين تيم شوم. استراماچوني هم مي‌گويد وقتي پيشنهاد حضور در ليگ ايران به دستم رسيد، با ترديد از خودم مي‌پرسيدم، ايران؟ يعني واقعا بروم در ليگ ايران مربيگري کنم؟ چه اتفاقي افتاده است که مربيان اروپايي وقتي پيشنهادي از ايران به دستشان مي‌رسد، بايد اين‌قدر دغدغه داشته باشند و با تعجب آن را بررسي کنند؟
درست است که خودمان براي خودمان خيلي دسته‌گل مي‌فرستيم اما دليلي ندارد ديگران هم همين‌طور باشند. بنابراين مربي بلژيکي دو ماه مشغول فکرکردن درباره پيشنهاد ايران بوده است. اي بسا اگر پيشنهاد گرجستان و ترکيه به او مي‌رسيد اين‌قدر فکر نمي‌کرد؛ پا مي‌شد و مي‌رفت ولي همان آقاي ويلموتس بعد از دو ماه حاضر شد به ايران بيايد. حالا اگر پيشنهاد از افغانستان بود، بعد از دو سال هم حاضر نمي‌شد برود؛ آنها هم مثل ما هستند. آنها هم فکر مي‌کنند، بالاخره يک‌سري چيزها را ارزيابي مي‌کنند.
باشد قبول ولي همين دو نفري که اين همه براي سفر به ايران ترديد داشتند، بعد از رفتنشان از ايران يا حتي همان زمان که در ايران بودند، کلي مصاحبه با رسانه‌هاي خارجي داشتند و از خوبي‌هاي ايران گفتند. حالا همسر آقاي ويلموتس به ايران نيامد ولي همسر آقاي استراماچوني قيد حضور در ايتاليا را زد و به تهران آمد و همين‌جا زندگي کرد. هر روز هم در اينستاگرامش استوري مي‌گذاشت و خوبي‌هاي ايران را نشان مي‌داد. حتي با حجاب هم مشکلي نداشت به طوري که استراماچوني در يکي از گفت‌وگوهايش گفته بود به همسرم گفته‌ام با حجاب زيباتر هم مي‌شوي. منظورم اين است که حضور در ايران اين همه روي اين افراد تأثير گذاشت. چه مي‌شود که اين افراد ابتدا آن‌طور فکر مي‌کنند و وقتي به ايران مي‌آيند و رفتار مردم را مي‌بينند و اتفاقات ديگري (سؤال را قطع مي‌کند)... .
نه، نه، نه. رقابت‌هاي سياسي؛ دشمني‌هاي سياسي. عرض کردم؛ همان‌طور که رقابت‌هاي سياسي وجود دارد در خيلي از عرصه‌هاي ديگر هم همين رقابت وجود دارد. در اينجاها هم وجود دارد. من اگر رقيب سياسي دولت آقاي روحاني هستم و بتوانم جاهايي چوب لاي چرخ وزير ورزش اين دولت بگذارم، چرا اين کار را نکنم؟ شما چرا راه دور مي‌رويد؛ وقتي برجام امضا شد، تير 1394، آيا جبهه پايداري، تندروها، آيا همه خوشحال بودند و گفتند ما به خاطر مصالح و منافع ملي و با وجود تمام مشکلاتي که با آقاي روحاني داريم، سعي مي‌کنيم برجام موفق باشد. اين کار را کردند؟
خب نه.
آنها هر تيغ و تيشه‌اي که توانستند سر راه برجام انداختند تا موفق نشود. بعد هم که آقاي ترامپ آمد و تير خلاص را شليک کرد. وقتي در مورد برجام، مخالفان سياسي شما تمام تلاششان را مي‌کنند تا موفق نشود، وقتي در مورد مذاکرات هسته‌اي تمام تلاششان را مي‌کنند تا موفق نشود، چرا نبايد تمام تلاششان را به کار ببرند تا نگذارند استراماچوني که از ايران خوشش آمده، خانمش روسري و چه مي‌دانم مقنعه هم سرش کرده است، در ايران ماندگار شود؟ نه به نظر من کارهايي مي‌کنند تا اين آدم‌ها بروند و نمانند چون بودن اين افراد به نفع استقلال مي‌شود، به نفع تيم ملي مي‌شود و در رده بالاتر به نفع دولت روحاني تمام مي‌شود. اين را کاملا مي‌توانم بفهمم.
مدرک و فکتي هم براي اين ادعا داريد؟
نه، ببينيد من فکتي ندارم، مگر اينکه بگوييم خانم استراماچوني را چيزخور کرده‌اند و او برگشت و گفت که «آندره‌آ» من ديگر نمي‌خواهم اينجا در ايران بمانم! خب، بعيد به نظر مي‌رسد چنين اتفاقي افتاده باشد. بنابراين، قطعا مواردي باعث شده تا آنها نخواهند بمانند. دارم حدس مي‌زنم اين چيزها مي‌تواند از سوي افرادي باشد که داشتن يک سرمربي درست و حسابي براي تيم استقلال، پرسپولیس و تیم ملی خيلي برايشان جالب نيست، حالا بنا بر دلايلي که دارند. در آن مقطع سود داشتن يک سرمربي درست و حسابي به جيب آقاي سلطاني‌فر مي‌رفت. پس مي‌گويند براي چه اين سود در جيب آقاي سلطاني‌فر برود؟ به نظرم اين موارد هم هست.
شما از نفع آقاي سلطاني‌فر در اين مورد مي‌گوييد ولي اتفاقا بيشترين بي‌احترامي‌ها نسبت به همين آقاي سلطاني‌فر صورت گرفت. هم در ماجراي رفتن برانکو و هم رفتن استراماچوني. در مورد رفتن آقاي استراماچوني که شرايط خيلي بد بود؛ آن‌قدر شدت انتقادات زیاد شد که عباس عراقچي معاون وزير امور خارجه را مأمور کردند که برود و استراماچوني را برگرداند. هواداران عصباني استقلال يک صبح تا ظهر خيابان منتهي به باشگاه استقلال را بستند و چيزي شبيه به تظاهرات راه انداختند؛ همه الفاظ هم عليه سلطاني‌فر. اعتراض‌ها آن‌قدر زياد شد که اتفاقا وزارتي‌ها رفتند و کلي ناز استراماچوني را خريدند که آقا برگرد و به کارت ادامه بده... .
همان‌طور که رقباي سياسي و جريانات سياسي از پيروزي در عرصه هسته‌اي، در عرصه سياسي و عرصه‌هاي ديگر رقيب و جريان سياسي خوشحال نيستند، حدس مي‌زنم که عقلا و منطقا از پيروزي‌شان در جنبه‌هاي ورزش، از موفقيت‌ها و دستاوردهايشان هم نبايد خيلي خوشحال باشند، برعکس از سرخوردگي‌شان خيلي استقبال مي‌کنند. مثل الان که قرار شده در لیگ قرهمانان آسیا در ايران بازي‌ها برگزار نشود، شما ببينيد الان عروسي برخي اصولگراها شده است. مي‌توانم ببينم هرجايي که پاي رقيب سياسي شما به سنگ مي‌خورد، شما ابراز شادماني و خوشحالي مي‌کني؛ يعني نمي‌گويي من با روحاني مخالفم ولي ويلموتس به نفع فوتبال کشور بود، من با روحاني مخالفم ولي برجام مي‌توانست به نفع اقتصاد ملي کشور تمام شود؛ نه، در ايران نشان داده شده براي بسياري از چهره‌ها، بسياري از شخصيت‌ها، مصالح و منافع ملي متأسفانه فرع بر مصالح سياسي، خطي و جناحي‌شان است.
پس چرا رفتن مربيان خارجي در يک بازه زماني دوماهه شدت گرفت؟ اگر دليلش دست‌هاي پشت پرده سياسي است که بايد هميشه اين روال حفظ مي‌شد ولي يکباره در دو ماه بسياري از خارجي‌ها رفتند.
اين موردي که در بالا گفتم وجود دارد؛ ولي موارد ديگري هم دخيل است. پيش‌تر گفتم مسئله‌اي که مربيان خارجي دارند نشان مي‌دهد همان‌طور که سيستم حمل‌ونقل آلمان پيشرفته است، فوتبالش هم از ما خيلي پيشرفته‌تر است؛ اين به مذاق عده‌اي خوش نمي‌آيد؛ مسائل مالي هم هست که به آن اشاره کردم. تصويري هم که از ايران در پنج، شش ماه گذشته در خارج از ايران به وجود آمده، تصوير نامناسبي شده است. اينها را کنار هم بگذاريم؛ مي‌توان فهميد که چرا خارجي‌ها نمي‌مانند؛ چرا مي‌روند. رقابت‌هاي داخلي، تصويري که در عرصه بين‌المللي از ايران وجود دارد، مسائل مالي و بقيه دست به دست هم مي‌دهند تا خارجي‌ها تصميم بگيرند از ايران بروند؛ به هر حال درست است که مربيان خارجي جايگاه فوتبال ايران را بالا مي‌برند ولي نشان‌دهنده اين است که اروپايي‌ها مي‌توانند بهتر از ما مربيگري کنند. اين موارد به نظر من همگي دخيل هستند. اينکه در دو ماه يک‌دفعه موج رفتن مربيان خارجي زياد شد هم بي‌دليل نيست؛ اين اتفاقات مربوط به ماه‌هايي است که خيلي جالب نبودند؛ اعتراضات آبان ماه، سقوط هواپيما و شديدترشدن درگيري ما و آمريکايي‌ها در منطقه در آن برهه زماني رخ داد. اين موارد را هم بايد در نظر گرفت. اي بسا همسر استراماچوني همان‌طور که آن روزها داشته با بستگان خودش در ايتاليا صحبت مي‌کرده، مدام به آنها مي‌گفته است نه، اين‌طوري‌ها هم نيست، خيلي هم وضع ايران بد نيست، چه مي‌دانم؟ انسان است ديگر؛ ممکن است به جايي رسيده که به خودش گفته اصلا نخواستم در تهران زندگي کنم: مادرم، خواهرم، اين يا آن يکي مدام مي‌گويند جا قحط بود که شما پا شديد و رفتيد تهران؟ خسته شدم از بس به آدم‌ها گفتم تهران خيلي هم بد نيست، باور کنيد خيلي هم بد نيست. من فکر مي‌کنم بايد برويم دنبال اين دست از دلايل، نه يک دسته از دلايل خيلي شبهه‌ناکِ تاريک و پيچيده که دست‌هايي در کار هستند و تهش به فراماسون‌ها مي‌رسد... نه اينها نيست. وقتي چند مورد را کنار هم بگذاريد، مي‌رسيد به اينجا که چهار، پنج مربي در سه، چهار ماه عطاي کارکردن در ايران را به لقايش مي‌بخشند.
اين مواردي که شما مي‌گوييد به کنار. همين مربياني که در اين چند ماه از ايران رفته‌اند، وجه مشترک ديگري دارند و آن هم اين است که با وجود آنکه مثلا دو، سه ماه حقوق نگرفته بودند، يکباره تغيير رويه دادند و شروع کردند به باج‌خواهي از طرف ايراني‌شان. مثلا يک خواسته نه چندان متعارف که داشتند اين بود كه مي‌گفتند مابقي حقوقمان را تا پايان مدت قراردادمان يکجا بپردازيد تا برگرديم. چرا اين ذهنيت برايشان شکل گرفته بود که مي‌توانند از ايراني‌ها چنين درخواستي داشته باشند؟
نمي‌دانم واقعا چنين اتفاقي افتاده است يا خير.
خواسته‌هاي يکي، دو نفر از اين مربيان از سوي باشگاه‌هاي مربوطه در فضاي مجازي منتشر شد و به نظر مي‌رسد درست هم باشد.
بر حسب چيزي که عنوان مي‌کنيد، ممکن است درمورد يکي‌شان اين اتفاق افتاده بود.
در مورد استراماچوني که قطعا عنوان شد كه چنين درخواستي وجود داشته است.
پس با توجه به همين موارد مي‌گوييد که احتمالا مي‌خواسته‌اند ما را تلکه کنند. توضيحي که مي‌توانم بدهم اين است که وقتي متوجه شدند چقدر نابساماني سياسي و اقتصادي در ايران وجود دارد، به ذهنشان رسيده چرا يک بهره‌وري مالي در اين ميان نکنند؟ استراماچوني که معلم اخلاق، عابد، زاهد و نمازشب‌خوان نيست‌(مي‌خندد). ديده است اينجا وضع اين‌گونه است، گفته استفاده‌اي کند.
باشد عابد و زاهد نه ولي بالاخره يک مربي اروپايي سطح بالا، مربي حرفه‌اي که هست... .
ببينيد من فرض را بر اين گذاشته‌ام چيزي که عنوان شده درست است؛ يعني با وجود اينکه مي‌دانسته چنين خواسته‌اي خارج از عرف و غیر‌منصفانه است ولي احتمالا گفته است سنگ مفت و گنجشک مفت! شايد متوجه شده است که اينجا اين با آن مشکل دارد، او با ديگري اختلاف دارد، گفته بگذاريد تيري در تاريکي رها کنيم، شايد به هدف خورد.
بعد از رفتن اين مربيان بود که پروژه ايرانيزه‌کردن شکل گرفت. پرسپوليس که يحيي گل‌محمدي را آورد و استقلال هم که با فرهاد مجيدي به توافق رسيد. حالا با توجه به صحبت‌هاي اوليه شما و دررأس‌بودن دوباره مربيان ايراني، يعني بايد بپذيريم که برمي‌گرديم به جايگاهي که اول در فوتبال داشتيم؟ يعني نمره‌مان در اين رشته ورزشي دوباره بايد 12 شود؟
بله، فوتبال ما برمي‌گردد به جايي که با ميانگين و معدل موارد ديگرمان همخواني داشته باشد. معدل ما، توليد ناخالص ملي‌مان، رشد و اين چيزهايمان هرچقدر هست، فوتبالمان هم به همان‌جا برمي‌گردد.
موردي که در اين ميان کمتر به آن اشاره شد، مديريت ورزش است. اگر مديريت دوباره تصميم بگيرد عرصه را براي ورود مربيان خارجي سرشناس باز کند، چه؟ يعني دوباره برمي‌گرديم به نمره‌هاي بالاتر؟ اين را با توجه به صحبت‌هاي شما مي‌گويم؛ مي‌گوييد جرياني عليه يک جريان ديگر يک‌سري اقدامات مي‌کند تا جريان فعلي نتيجه نگيرد و متضرر شود. دولت آقاي روحاني از داشتن مربيان خارجي بزرگ سود برده، پس بهتر است اين مربيان بروند و چنين موفقيتي به اسم دولت آقاي روحاني ثبت نشود. چه تضميني هست که (سؤال را قطع مي‌کند)... .
اين فقط يکي از دلايلش بود.
قبول ولي مي‌خواهم بپرسم چه تضميني هست که در آينده دوباره چنين اتفاقي نيفتد؟
آن عواملي را که باعث شدند آن چهار مربي به اين سرنوشت دچار شوند، دوباره مرور کنيم: گفتيم مسائل مالي، تصويري که از ايران در عرصه بين‌الملل وجود دارد، اينکه در ايران يواش‌يواش عده‌اي مي‌گويند سرمربي خارجي بياوريم که چه؟ رقابت و اختلافات داخلي بين خودمان. تا زماني که اين مشکلات باشد، من فکر نمي‌کنم ايده مربي خارجي مثل گذشته‌ها تحقق پيدا کند.
اين مشکلات يعني تحريم‌ها، فضاي کنوني ايران و فضاي کنوني منطقه؟
فضاي کنوني منطقه، تحريم‌ها، اين نگاه که مربي ملي، مربي ايراني از خودمان است، اينها در کنار اختلافات داخلي. تا زماني که اينها نيرويشان زياد باشد، جلوي آمدن مربي خارجي بزرگ را خواهد گرفت اما اگر شش ماه يا يک سال ديگر از اين وضعيت بحراني که همه‌مان از همديگر مي‌پرسيم چه مي‌شود؟ به کجا داريم مي‌رويم؟ اگر از اين وضعيت بيرون بياييم، ارتباطات و مناسباتمان با اروپايي‌ها و غربي‌ها بيشتر شود، ممکن است مقداري فضا براي آوردن مربيان خارجي بهتر و مناسب‌تر شود اما اين‌گونه که داريم جلو مي‌رويم، حدسم اين است در انتخاباتي که برگزار مي‌شود تندروها رأي سنگيني خواهند آورد.
رأي سنگين يعني چه؟ يعني رأي زيادي به دست مي‌آورند؟
نه، منظورم اين است که صداي تندروها، صداي جبهه پايداري و طرفداران احمدي‌نژاد برنده مي‌شود و صدايشان در مجلس آينده پرطنين مي‌شود. منظورم رأي زياد نيست، اکثريت را به دست مي‌آورند. حالا بر اساس همين قياس اگر اتفاق خاصي نيفتد که فکر نمي‌کنم بيفتد و افتان و خيزان با همين وضع پيش خواهيم رفت، در سال 1400 قوه مجريه هم از آنِ اصولگراها خواهد شد. خب، شما يک مجلس اصولگرا داريد، يک قوه مجريه اصولگرا داريد، بنابراين در آن فضا احتمال آوردن مربي خارجي بزرگ خيلي کمتر و کمتر مي‌شود؛ هم به واسطه مسائل ايدئولوژيک که مي‌گويد مربي خارجي اصلا معنايي ندارد، هم به واسطه اينکه هر قدر اصولگرا‌ها قواي بيشتري به دست مي‌آورند در داخل کشور، روابط ما با بيرون از ايران چالشی‌تر مي‌شود، به‌خصوص با غرب. اگر از اين منظر هم به اين جريان نگاه کنيم، احتمال اينکه مربي خارجي بيايد، كمتر مي‌شود. بنابراين با توجه به چشم‌اندازي که الان وجود دارد، من فضاي رفتن به سمت مربيان خارجي را حداقل براي چند سال آينده، مناسب نمي‌بينم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.