|

نگاهي به دلايل ناآرامي‌ها در شيلي در دولت راست‌گراي سباستین پينيه‌را

از جزیره ثبات تا تغییر قانون

عاطفه مرادي

گاهی کوچک‌ترین جرقه‌ها، بزرگ‌ترین آتش‌ها را به راه می‌اندازند؛ همان‌طور که در شیلی افزایش 30پزویی قیمت بلیت مترو در ساعات پررفت‌وآمد یکی از بزرگ‌ترین اعتراضات را در این کشور پس از 30 سال به راه انداخت. 18 اکتبر دانشجویان سانتیاگو فراخوانی را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کردند تا درس و دانشگاه را در اعتراض به این مسئله تعطیل کنند. دیگر گروه‌ها هم وقتی واکنش مقامات دولتی را دیدند، به این فراخوان پاسخ مثبت دادند و تظاهرات هر روز گسترده‌تر شد و حتی به آشوب، غارت مغازه‌ها، آتش‌افروزی و تخریب 22 ایستگاه مترو هم رسید. همان شب سباستین پينيه‌را، رئیس‌جمهور راستِ‌میانه شیلیایی‌ها، وضعیت فوق‌العاده اعلام و ارتش را روانه خیابان‌ها کرد؛ منع آمدوشد نه‌فقط در سانتیاگو، بلکه در سراسر کشور اعلام شد و این نخستين‌باری بود که پس از پایان دیکتاتوری در شیلی طی دهه‌های 1970 و 80 چنین اتفاقی می‌افتاد.
جدی‌ترین معترضان شیلیایی جوانان و به‌ویژه دانشجویان بودند اما ناامیدی‌ای که آنها را به خیابان‌ها کشاند، به سال‌ها پیش برمی‌گردد؛ به حدود یک دهه پیش. موج پیشین و مشابه این اعتراضات در شیلی در سال 2011 و به لطف نتایج سیاست دولت در وام دانشجویی رخ داد. به موجب این برنامه در سال 2007 حدود 70 درصد از جوانان شیلیایی توانستند به تحصیلات عالیه خود ادامه دهند و بسیاری دیگر برای اولین بار در خانواده‌هایشان دانشگاه و کالج را تجربه کردند اما چند سال بعد همین دانشجویان متوجه شدند حتی اگر بتوانند دانشگاه را تمام کنند، بیشترشان تا خرخره در بدهی دولت خواهند بود و در مشاغلی به کار گرفته خواهند شد که درآمد ناچیزی خواهد داشت چراکه بیشتر آنها نتوانسته بودند در دانشگاه‌های عالی شیلی تحصیل کنند.
ماه مي ‌2011 بود که خشم آنها به اعتراضی گسترده تبدیل شد که آموزش خصوصی و نابرابری در جامعه را نشانه می‌رفت. آن اعتراضات تا اعتراضات سال 2019 بزرگ‌ترین تظاهرات در تاریخ شیلی دموکراتیک بود و جالب آنکه در هر دو دوره از اعتراضات رئیس‌جمهور کسی جز سباستین پينيه‌را نبود. ناکامی او در حل بحران نابرابری در شیلی، اکتبر 2019 باز هم آتش اعتراضاتی را که در واقع ادامه اعتراضات سال 2011 بودند، روشن کرد؛ اعتراضاتی که این بار قوی‌تر و خشن‌تر بود و باعث شد چندین نشست مهم در این کشور لغو شوند.
اما مسئله‌ای که خشم این اعتراضات را چندین برابر کرد، واکنش مقامات به آن بود. با گران‌شدن بلیت مترو در ساعات پرتردد روز و تشکیل نخستين تجمعات که البته کوچک و محدود به دانشجویان بودند، خوان آدرس فونتین، وزیر اقتصاد وقت شیلی، در مصاحبه‌ای گفت: «آنهایی که از این افزایش قیمت ناراضی هستند، می‌توانند صبح‌ها زودتر از خواب بیدار شوند تا هزینه کمتری برای استفاده از مترو پرداخت کنند. وقتی هزینه‌ها بالاست، راه‌حل‌های چندانی وجود ندارد». بعد از این صحبت‌ها خشم معترضان و تعدادشان چند برابر شد. اعتراضات به رهبری دانشجویان اولین اقدامش را عملی کرد: از وسایل نقلیه عمومی استفاده نکنید تا هزینه‌ای هم بابت آن پرداخت نکنید.
اما خشم معترضان شیلیایی به افزایش قیمت بلیت مترو محدود نماند و بسیار فراتر از آن رفت. آنها در کل از هزینه‌های بالای زندگی، درآمدهای پایین و شرایط بد بازنشستگی، فقدان حقوق آموزشی، سیستم بهداشت و درمان ضعیف و نابرابری رو به افزایش شکایت داشتند؛ مسائلی که تا 2020 هم آنها را در خیابان‌های شهرهای مختلف از سانتیاگوی پایتخت تا والپارایسو و کنسپسیون نگه داشت. نکته جالب اینکه تکنوکرات‌های بین‌المللی تا همین اواخر معمولا از شیلی، این کشور در آمریکای جنوبی با 18 میلیون جمعیت به دلیل ثبات سیاسی و رشد اقتصادی پایدار به عنوان «ببر آمریکای لاتین» نام می‌بردند.
اواسط اکتبر 2019 فقط چند روز پیش از اعلام حکومت‌نظامی برای مقابله با معترضان، پينيه‌را در مصاحبه‌ای با فایننشال‌تایمز گفته بود کشورش در آمریکای لاتین که سراسر درگیر ناآرامی‌های اجتماعی است، یک جزیره است. حتی کمتر تحلیلگر و محقق بین‌المللی می‌توانست پیش‌بینی کند شیلی چنین سالی را از سر خواهد گذراند، چراکه همه آمارها آنچه را که پينيه‌را درباره شیلی مي‌گفت، تأیید می‌کنند.
فضای اقتصادی این کشور برای سرمایه‌گذاران خارجی بسیار جذاب است. مدل بازار آزادی که در شیلی اجرا شده، فقر را در این کشور از 30 درصد در سال 2000 به 6.4 درصد در سال 2017 کاهش داده است. اما اگر کمی سطح را بخراشید و به عمق بروید، تصویر تیره‌تر اما واقعی از شرایط مردم این کشور و دلیل اعتراض آنها را بهتر درک خواهید کرد.
مطالعه اندیشکده SOL که در سانتیاگو مستقر است، نشان می‌دهد 50 درصد کارگران شیلیایی ماهانه کمتر از 400 هزار پزو معادل حدود 550 دلار دریافت می‌کنند؛ موضوعی که نشان می‌دهد چرا افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل می‌تواند به چنین اعتراضاتی ختم شود. در این حال، گزارش سال 2017 سازمان ملل نشان داده است ثروتمندان شیلیایی که یک درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند، 33 درصد از درآمد شیلی را به خود اختصاص داده‌اند که این آمار شیلی را در صدر جدول نابرابری اجتماعی در بین کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه قرار می‌دهد.
خولیو پیتو، استاد دانشگاه سانتیاگو که جنبش‌های اجتماعی را رصد مي‌كند، در این‌باره مي‌گويد میوه‌های رشد اقتصادی شیلی در سه دهه گذشته به شکل کاملا ناعادلانه‌ میان طبقات اجتماعی توزیع شده است و تصویری که شیلی در عرصه جهانی از خود نشان داده، کشوری پیشرفت‌کرده و توسعه‌یافته است، حال آنکه پایه‌های این تصویر بسیار سست و لرزان هستند».
اما این اعداد و ارقام فقط بخشی از داستان شیلی را روایت می‌کنند. هر چند خصوصی‌سازي خدمات درمانی و آموزش در این کشور باعث شده است دسترسی مردم به خدمات بیشتر شود اما چنین اقدامی باعث شده طبقه متوسط و فقیر جامعه با بدهی‌های روزافزون دست‌به‌گریبان شوند. سیستم بازنشستگی خصوصی شیلی با پرداخت پول ناچیزی در حدود 400 دلار بسیاری از مردم این کشور را در سنین بالا نیازمند باقی می‌گذارد، در حالی که هزینه‌های زندگی همواره رو به افزایش است. بررسی‌ها نشان می‌دهند فقط 20 درصد جمعیت شیلی درآمدی بیشتر از هزینه‌های خود دارند.
به اعتراضات برگردیم؛ هفته اول صحنه آتش و غارت بود. معترضان تلاش کردند بگویند کسانی که ایستگاه‌های مترو، دفاتر بازنشستگی، اتوبوس‌ها و حتی کلیساهای قدیمی را آتش زده و سوپرمارکت‌ها، داروخانه‌ها و انواع مغازه‌ها را غارت کرده‌اند، نه‌فقط از ما نبوده‌اند بلکه گروه‌هایی سازمان‌یافته بوده‌اند. در عوض در مرکز سانتیاگو، ساختمان‌ها یکی پس از دیگری با نقاشی‌ها و شعارهایی علیه دولت پر می‌شدند؛ دیوارهایی که روی بیشتر آنها نوشته شده بود: «شیلی بیدار شده است».
هزاران شیلیایی به سبک لاتینی خود، کسرولاسو (Cacerolazos)، با کوبیدن بر تابه‌ها و قابلمه‌ها و حضور مداوم در خیابان‌ها به اعتراضات ادامه دادند. آنها تظاهرات‌شان را تاریخی کردند؛ آن‌هم وقتی که 25 اکتبر با جمعیتی باورنکردنی در میدان مرکزی سانتیاگو جمع شدند. 1.2 میلیون نفر در این تظاهرات شرکت کردند و باعث شدند نام میدان شهر به میدان «احترام» تغییر داده شود. اما یک ماه بعد آمارها تکان‌دهنده بود: دست‌کم 22 کشته، بیش از دوهزارو 200 زخمی، 230 زخمی از ناحیه چشم و بیش از شش هزار بازداشتی. با این حال، این جنبش نه‌فقط سرکوب نشد بلکه رشد کرد اما اهداف آن همچنان در هاله‌ای از ابهام مانده است.
خلاف تظاهرات پیشین شیلی در این دوره از اعتراضات هیچ رهبر یا گروه اصلي وجود نداشت تا خواسته‌های مردم را به صورت یکپارچه منتشر کند. هر چند گروه‌های اپوزیسیون از این اعتراضات حمایت کرده‌اند اما بر همه روشن است این گروه‌ها رهبران این جنبش نیستند و دقیقا نمی‌دانند درخواست معترضان چیست.
مسئله روشن این است که خواسته‌های آنها متنوع و متعدد و بين آنها اشتراکاتی وجود دارد؛ از جمله اصلاح سیستم بازنشستگی، افزایش حداقل درآمد و البته استعفای پينيه‌را. با وجود اینکه او در برنامه‌های اصلاحاتی خود به هر دو این مسائل پرداخته است اما معترضان معتقدند هزینه‌های این برنامه‌های پیشنهادی را مردم خواهند پرداخت و نه بخش خصوصی. در این حال، خوزه پينيه‌را، برادر پينيه‌را، طراح اصلی سیستم بازنشستگی خصوصی فعلی است که البته در دوران دیکتاتوری شیلی پیشنهاد شده است. همین که این طرح به دوران دیکتاتوری شیلی برمی‌گردد، باعث شده است معترضان خواهان تغییر کلی ساختار به ساختاری سوسیالي‌تر شوند. علاوه بر این، خواسته‌هایی برای تغییر قانون اساسی مطرح شده بود چراکه قانون اساسی فعلی شیلی در دوران دیکتاتوری پیشنهاد شده است.
به این ترتیب، می‌توان خواست معترضان را این‌چنین خلاصه کرد: بازیابی حقوق اجتماعی و تغییرات سیستماتیک برای پاسخ‌دادن به افزایش هزینه‌های زندگی و درآمدهای پایین. خود معترضان هم معتقدند این اعتراضات نه برای 30 پزو افزایش قیمت مترو، بلکه برای 30 سال گذشته بوده است چراکه 30 سال از بازگشت شیلی به دموکراسی می‌گذرد اما همچنان قوانین دوران دیکتاتوری در این کشور برقرار هستند.
اعتراضات سال 2019 که از آمریکای جنوبی تا آسیا، آفریقا، خاورمیانه و اروپا را فرا گرفت، می‌توان با جنبش‌های اواخر دهه 1960 میلادی مقایسه کرد؛ زمانی که جنبش‌های حقوق شهروندی، ضد جنگ و ضد استعماری با رهبری جوانان ترکیب شد و اعتراضات دراماتیکی را در ده‌ها شهر به راه انداخت. ریشه این اعتراضات از جمله اعتراضات شیلی را باید در دل سیاست‌های دولت‌ها جست‌وجو کرد.
تضعیف مکانیسم‌هایی برای ابراز نارضایتی شامل محدودکردن فعالیت اتحادیه‌ها یا حمله به آزادی بیان، یکی از مهم‌ترین عوامل اعتراضات اخير بوده است. پاسخ به این اعتراضات هم آن‌چنان عقلانی نبوده که معترضان با امید اجرای اصلاحات به خانه‌هایشان بازگردند. تعداد اندکی از سیاست‌مداران حاکم، تغییراتی اساسی را برای پاسخ به نارضایتی مردم پیشنهاد داده‌اند. در شیلی دولت در نهایت راضی شد به طرح رفراندوم قانون اساسی تن دهد. با این حال، تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند ناآرامی‌ها در این کشور ادامه خواهد یافت چراکه حاکمیت در کوتاه‌مدت نمی‌تواند شرایط اجتماعی-اقتصادی را آن‌چنان تغییر دهد که معترضان رضایت دهند و اين در حالی است که سرکوب شدید هم‌زمان به خشم معترضان به ساختار افزوده است.

بازگشت اعتراضات
همه اين موارد منجر شد كه در دو هفته آغازین 2020 شيليايي‌ها به خيابان بازگردند. یکی از هواداران تیم فوتبال «کلوکلو» در حال بازگشت از استادیوم بود که کامیون پلیس او را زیر گرفت و کشت. به دنبال این اتفاق، هواداران فوتبالی شیلی فراخوان برگزاری اعتراض داده و هزاران نفر به این فراخوان پاسخ مثبت دادند و به بزرگداشت یکی از خودشان آمدند. با این حال و با وجود کاهش خشونت‌ها در روزهای منتهی به ماه اول سال نو میلادی، شرایط در شیلی هنوز به حالت عادی بازنگشته است و همه منتظرند با جرقه‌های کوچک دوباره همه‌چیز به آتش کشیده شود. اعتراضات گسترده در 47 کشور در سراسر جهان در سال 2019 و کشیده‌شدن بسیاری از آنها به سال 2020، این تصور را در ذهن ایجاد کرده که شاید اعتراض نه‌فقط در شیلی، بلکه در سراسر جهان در سال جدید میلادی قرار است به امری عادی
تبدیل شود.

گاهی کوچک‌ترین جرقه‌ها، بزرگ‌ترین آتش‌ها را به راه می‌اندازند؛ همان‌طور که در شیلی افزایش 30پزویی قیمت بلیت مترو در ساعات پررفت‌وآمد یکی از بزرگ‌ترین اعتراضات را در این کشور پس از 30 سال به راه انداخت. 18 اکتبر دانشجویان سانتیاگو فراخوانی را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کردند تا درس و دانشگاه را در اعتراض به این مسئله تعطیل کنند. دیگر گروه‌ها هم وقتی واکنش مقامات دولتی را دیدند، به این فراخوان پاسخ مثبت دادند و تظاهرات هر روز گسترده‌تر شد و حتی به آشوب، غارت مغازه‌ها، آتش‌افروزی و تخریب 22 ایستگاه مترو هم رسید. همان شب سباستین پينيه‌را، رئیس‌جمهور راستِ‌میانه شیلیایی‌ها، وضعیت فوق‌العاده اعلام و ارتش را روانه خیابان‌ها کرد؛ منع آمدوشد نه‌فقط در سانتیاگو، بلکه در سراسر کشور اعلام شد و این نخستين‌باری بود که پس از پایان دیکتاتوری در شیلی طی دهه‌های 1970 و 80 چنین اتفاقی می‌افتاد.
جدی‌ترین معترضان شیلیایی جوانان و به‌ویژه دانشجویان بودند اما ناامیدی‌ای که آنها را به خیابان‌ها کشاند، به سال‌ها پیش برمی‌گردد؛ به حدود یک دهه پیش. موج پیشین و مشابه این اعتراضات در شیلی در سال 2011 و به لطف نتایج سیاست دولت در وام دانشجویی رخ داد. به موجب این برنامه در سال 2007 حدود 70 درصد از جوانان شیلیایی توانستند به تحصیلات عالیه خود ادامه دهند و بسیاری دیگر برای اولین بار در خانواده‌هایشان دانشگاه و کالج را تجربه کردند اما چند سال بعد همین دانشجویان متوجه شدند حتی اگر بتوانند دانشگاه را تمام کنند، بیشترشان تا خرخره در بدهی دولت خواهند بود و در مشاغلی به کار گرفته خواهند شد که درآمد ناچیزی خواهد داشت چراکه بیشتر آنها نتوانسته بودند در دانشگاه‌های عالی شیلی تحصیل کنند.
ماه مي ‌2011 بود که خشم آنها به اعتراضی گسترده تبدیل شد که آموزش خصوصی و نابرابری در جامعه را نشانه می‌رفت. آن اعتراضات تا اعتراضات سال 2019 بزرگ‌ترین تظاهرات در تاریخ شیلی دموکراتیک بود و جالب آنکه در هر دو دوره از اعتراضات رئیس‌جمهور کسی جز سباستین پينيه‌را نبود. ناکامی او در حل بحران نابرابری در شیلی، اکتبر 2019 باز هم آتش اعتراضاتی را که در واقع ادامه اعتراضات سال 2011 بودند، روشن کرد؛ اعتراضاتی که این بار قوی‌تر و خشن‌تر بود و باعث شد چندین نشست مهم در این کشور لغو شوند.
اما مسئله‌ای که خشم این اعتراضات را چندین برابر کرد، واکنش مقامات به آن بود. با گران‌شدن بلیت مترو در ساعات پرتردد روز و تشکیل نخستين تجمعات که البته کوچک و محدود به دانشجویان بودند، خوان آدرس فونتین، وزیر اقتصاد وقت شیلی، در مصاحبه‌ای گفت: «آنهایی که از این افزایش قیمت ناراضی هستند، می‌توانند صبح‌ها زودتر از خواب بیدار شوند تا هزینه کمتری برای استفاده از مترو پرداخت کنند. وقتی هزینه‌ها بالاست، راه‌حل‌های چندانی وجود ندارد». بعد از این صحبت‌ها خشم معترضان و تعدادشان چند برابر شد. اعتراضات به رهبری دانشجویان اولین اقدامش را عملی کرد: از وسایل نقلیه عمومی استفاده نکنید تا هزینه‌ای هم بابت آن پرداخت نکنید.
اما خشم معترضان شیلیایی به افزایش قیمت بلیت مترو محدود نماند و بسیار فراتر از آن رفت. آنها در کل از هزینه‌های بالای زندگی، درآمدهای پایین و شرایط بد بازنشستگی، فقدان حقوق آموزشی، سیستم بهداشت و درمان ضعیف و نابرابری رو به افزایش شکایت داشتند؛ مسائلی که تا 2020 هم آنها را در خیابان‌های شهرهای مختلف از سانتیاگوی پایتخت تا والپارایسو و کنسپسیون نگه داشت. نکته جالب اینکه تکنوکرات‌های بین‌المللی تا همین اواخر معمولا از شیلی، این کشور در آمریکای جنوبی با 18 میلیون جمعیت به دلیل ثبات سیاسی و رشد اقتصادی پایدار به عنوان «ببر آمریکای لاتین» نام می‌بردند.
اواسط اکتبر 2019 فقط چند روز پیش از اعلام حکومت‌نظامی برای مقابله با معترضان، پينيه‌را در مصاحبه‌ای با فایننشال‌تایمز گفته بود کشورش در آمریکای لاتین که سراسر درگیر ناآرامی‌های اجتماعی است، یک جزیره است. حتی کمتر تحلیلگر و محقق بین‌المللی می‌توانست پیش‌بینی کند شیلی چنین سالی را از سر خواهد گذراند، چراکه همه آمارها آنچه را که پينيه‌را درباره شیلی مي‌گفت، تأیید می‌کنند.
فضای اقتصادی این کشور برای سرمایه‌گذاران خارجی بسیار جذاب است. مدل بازار آزادی که در شیلی اجرا شده، فقر را در این کشور از 30 درصد در سال 2000 به 6.4 درصد در سال 2017 کاهش داده است. اما اگر کمی سطح را بخراشید و به عمق بروید، تصویر تیره‌تر اما واقعی از شرایط مردم این کشور و دلیل اعتراض آنها را بهتر درک خواهید کرد.
مطالعه اندیشکده SOL که در سانتیاگو مستقر است، نشان می‌دهد 50 درصد کارگران شیلیایی ماهانه کمتر از 400 هزار پزو معادل حدود 550 دلار دریافت می‌کنند؛ موضوعی که نشان می‌دهد چرا افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل می‌تواند به چنین اعتراضاتی ختم شود. در این حال، گزارش سال 2017 سازمان ملل نشان داده است ثروتمندان شیلیایی که یک درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند، 33 درصد از درآمد شیلی را به خود اختصاص داده‌اند که این آمار شیلی را در صدر جدول نابرابری اجتماعی در بین کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه قرار می‌دهد.
خولیو پیتو، استاد دانشگاه سانتیاگو که جنبش‌های اجتماعی را رصد مي‌كند، در این‌باره مي‌گويد میوه‌های رشد اقتصادی شیلی در سه دهه گذشته به شکل کاملا ناعادلانه‌ میان طبقات اجتماعی توزیع شده است و تصویری که شیلی در عرصه جهانی از خود نشان داده، کشوری پیشرفت‌کرده و توسعه‌یافته است، حال آنکه پایه‌های این تصویر بسیار سست و لرزان هستند».
اما این اعداد و ارقام فقط بخشی از داستان شیلی را روایت می‌کنند. هر چند خصوصی‌سازي خدمات درمانی و آموزش در این کشور باعث شده است دسترسی مردم به خدمات بیشتر شود اما چنین اقدامی باعث شده طبقه متوسط و فقیر جامعه با بدهی‌های روزافزون دست‌به‌گریبان شوند. سیستم بازنشستگی خصوصی شیلی با پرداخت پول ناچیزی در حدود 400 دلار بسیاری از مردم این کشور را در سنین بالا نیازمند باقی می‌گذارد، در حالی که هزینه‌های زندگی همواره رو به افزایش است. بررسی‌ها نشان می‌دهند فقط 20 درصد جمعیت شیلی درآمدی بیشتر از هزینه‌های خود دارند.
به اعتراضات برگردیم؛ هفته اول صحنه آتش و غارت بود. معترضان تلاش کردند بگویند کسانی که ایستگاه‌های مترو، دفاتر بازنشستگی، اتوبوس‌ها و حتی کلیساهای قدیمی را آتش زده و سوپرمارکت‌ها، داروخانه‌ها و انواع مغازه‌ها را غارت کرده‌اند، نه‌فقط از ما نبوده‌اند بلکه گروه‌هایی سازمان‌یافته بوده‌اند. در عوض در مرکز سانتیاگو، ساختمان‌ها یکی پس از دیگری با نقاشی‌ها و شعارهایی علیه دولت پر می‌شدند؛ دیوارهایی که روی بیشتر آنها نوشته شده بود: «شیلی بیدار شده است».
هزاران شیلیایی به سبک لاتینی خود، کسرولاسو (Cacerolazos)، با کوبیدن بر تابه‌ها و قابلمه‌ها و حضور مداوم در خیابان‌ها به اعتراضات ادامه دادند. آنها تظاهرات‌شان را تاریخی کردند؛ آن‌هم وقتی که 25 اکتبر با جمعیتی باورنکردنی در میدان مرکزی سانتیاگو جمع شدند. 1.2 میلیون نفر در این تظاهرات شرکت کردند و باعث شدند نام میدان شهر به میدان «احترام» تغییر داده شود. اما یک ماه بعد آمارها تکان‌دهنده بود: دست‌کم 22 کشته، بیش از دوهزارو 200 زخمی، 230 زخمی از ناحیه چشم و بیش از شش هزار بازداشتی. با این حال، این جنبش نه‌فقط سرکوب نشد بلکه رشد کرد اما اهداف آن همچنان در هاله‌ای از ابهام مانده است.
خلاف تظاهرات پیشین شیلی در این دوره از اعتراضات هیچ رهبر یا گروه اصلي وجود نداشت تا خواسته‌های مردم را به صورت یکپارچه منتشر کند. هر چند گروه‌های اپوزیسیون از این اعتراضات حمایت کرده‌اند اما بر همه روشن است این گروه‌ها رهبران این جنبش نیستند و دقیقا نمی‌دانند درخواست معترضان چیست.
مسئله روشن این است که خواسته‌های آنها متنوع و متعدد و بين آنها اشتراکاتی وجود دارد؛ از جمله اصلاح سیستم بازنشستگی، افزایش حداقل درآمد و البته استعفای پينيه‌را. با وجود اینکه او در برنامه‌های اصلاحاتی خود به هر دو این مسائل پرداخته است اما معترضان معتقدند هزینه‌های این برنامه‌های پیشنهادی را مردم خواهند پرداخت و نه بخش خصوصی. در این حال، خوزه پينيه‌را، برادر پينيه‌را، طراح اصلی سیستم بازنشستگی خصوصی فعلی است که البته در دوران دیکتاتوری شیلی پیشنهاد شده است. همین که این طرح به دوران دیکتاتوری شیلی برمی‌گردد، باعث شده است معترضان خواهان تغییر کلی ساختار به ساختاری سوسیالي‌تر شوند. علاوه بر این، خواسته‌هایی برای تغییر قانون اساسی مطرح شده بود چراکه قانون اساسی فعلی شیلی در دوران دیکتاتوری پیشنهاد شده است.
به این ترتیب، می‌توان خواست معترضان را این‌چنین خلاصه کرد: بازیابی حقوق اجتماعی و تغییرات سیستماتیک برای پاسخ‌دادن به افزایش هزینه‌های زندگی و درآمدهای پایین. خود معترضان هم معتقدند این اعتراضات نه برای 30 پزو افزایش قیمت مترو، بلکه برای 30 سال گذشته بوده است چراکه 30 سال از بازگشت شیلی به دموکراسی می‌گذرد اما همچنان قوانین دوران دیکتاتوری در این کشور برقرار هستند.
اعتراضات سال 2019 که از آمریکای جنوبی تا آسیا، آفریقا، خاورمیانه و اروپا را فرا گرفت، می‌توان با جنبش‌های اواخر دهه 1960 میلادی مقایسه کرد؛ زمانی که جنبش‌های حقوق شهروندی، ضد جنگ و ضد استعماری با رهبری جوانان ترکیب شد و اعتراضات دراماتیکی را در ده‌ها شهر به راه انداخت. ریشه این اعتراضات از جمله اعتراضات شیلی را باید در دل سیاست‌های دولت‌ها جست‌وجو کرد.
تضعیف مکانیسم‌هایی برای ابراز نارضایتی شامل محدودکردن فعالیت اتحادیه‌ها یا حمله به آزادی بیان، یکی از مهم‌ترین عوامل اعتراضات اخير بوده است. پاسخ به این اعتراضات هم آن‌چنان عقلانی نبوده که معترضان با امید اجرای اصلاحات به خانه‌هایشان بازگردند. تعداد اندکی از سیاست‌مداران حاکم، تغییراتی اساسی را برای پاسخ به نارضایتی مردم پیشنهاد داده‌اند. در شیلی دولت در نهایت راضی شد به طرح رفراندوم قانون اساسی تن دهد. با این حال، تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند ناآرامی‌ها در این کشور ادامه خواهد یافت چراکه حاکمیت در کوتاه‌مدت نمی‌تواند شرایط اجتماعی-اقتصادی را آن‌چنان تغییر دهد که معترضان رضایت دهند و اين در حالی است که سرکوب شدید هم‌زمان به خشم معترضان به ساختار افزوده است.

بازگشت اعتراضات
همه اين موارد منجر شد كه در دو هفته آغازین 2020 شيليايي‌ها به خيابان بازگردند. یکی از هواداران تیم فوتبال «کلوکلو» در حال بازگشت از استادیوم بود که کامیون پلیس او را زیر گرفت و کشت. به دنبال این اتفاق، هواداران فوتبالی شیلی فراخوان برگزاری اعتراض داده و هزاران نفر به این فراخوان پاسخ مثبت دادند و به بزرگداشت یکی از خودشان آمدند. با این حال و با وجود کاهش خشونت‌ها در روزهای منتهی به ماه اول سال نو میلادی، شرایط در شیلی هنوز به حالت عادی بازنگشته است و همه منتظرند با جرقه‌های کوچک دوباره همه‌چیز به آتش کشیده شود. اعتراضات گسترده در 47 کشور در سراسر جهان در سال 2019 و کشیده‌شدن بسیاری از آنها به سال 2020، این تصور را در ذهن ایجاد کرده که شاید اعتراض نه‌فقط در شیلی، بلکه در سراسر جهان در سال جدید میلادی قرار است به امری عادی
تبدیل شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.