|

روايتي از زندگي سردار شهيد قاسم سليماني

سرباز وطن

مي‌گويند هيچ روزي شبيه ديگري نيست و نبايد باشد؛ هميشه از ميان 365 روز، فقط بعضي‌ روزها وقايع مهمي را در خود جاي مي‌دهند و مي‌روند لابه‌لاي برگ‌هاي تاريخ؛ مثل سيزدهم دي‌ماه 98؛ روز ترور. بامداد اين روز آمريکا هزاران فرسنگ دورتر از خاک خود، فرمانده قدس سپاه پاسداران را ترور و براي چند روز سايه تاريک جنگ را بر سر دنيا پهن کرد. اين گزارش اما روايت روز ترور نيست؛ روايت مختصر زندگي مردي است که در اين روز به همراه هشت نفر از همراهانش، حوالي فرودگاه بغداد با موشک‌هايي که از پهپادهاي آمريکايي شلیک شد، به شهادت رسيد؛ سردار سپهبد شهيد قاسم سليماني يا آن‌طور که خود مي‌پسنديد سرباز قاسم سليماني.

تولد، کرمان و انقلاب
در آخرين روزهاي سال 1335، حسن سليماني، از روستاييان «قنات‌ملک» در شهرستان «رابر» استان کرمان، صاحب پسري شد و نام او را «قاسم» گذاشت. قاسم بعد از پايان دبستان و در 13سالگي، اين شهر را ترک کرد و راهي کرمان شد. وقتي 18‌ساله بود، پيمانکار سازمان آب کرمان شده بود، به ورزش‌هاي رزمي علاقه داشت و از مربيان پرورش‌ اندام نيز بود. وقتي به انقلابيون پيوست، هنوز دو سال به پيروزي انقلاب اسلامي مانده بود؛ در‌حالي‌که با حجت‌الاسلام رضا کامياب، از اهالي شهر مشهد که در ماه‌هاي رمضان براي تبليغ به کرمان مي‌آمد، آشنا شده بود. هرچند رفاقت او با حجت‌الاسلام کامياب، بعد از ترور او در هفتم مرداد 60 ناتمام ماند، اما باعث شد سليماني با آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي آشنا شود. او کمي قبل نیز با پيروزي انقلاب اسلامي به سپاه پاسداران پيوسته بود.خودش در‌اين‌باره گفته است: «همه جوان بوديم و بايد به شکلي براي انقلاب فعاليت مي‌کرديم و اين‌گونه بود که وارد سپاه شدم». جبهه‌هاي کردستان آغاز حرکت او در جبهه‌هاي نبرد بود که با شروع جنگ تحميلي ادامه پيدا کرد. جنگ هشت‌ساله‌ آغاز فصل جديد زندگي جواني بود که در 24‌سالگي، فرماندهي تيپ ثارالله کرمان را عهده‌دار شد.

در طريق‌القدس مجروح شد
تابستان 59، زمانی که از مهاباد بازگشت، مسئوليت پادگان قدس سپاه در کرمان را بر عهده گرفت. جنگ آغاز شده بود و قاسم سليماني در اولين گام، چندين گروه از نيروهاي کرماني را آموزش داد؛ نيروهايي که قرار بود عازم جبهه‌هاي جنوب شوند. سال 60 خود نيز عازم سوسنگرد شد و در محور مالکيه مقابل عراق جنگيد. جنگيدن در سوسنگرد همان و ماندگار‌شدن در جبهه‌هاي دفاع مقدس همان. او خود نقش شهيد حسن باقري، از فرماندهان جنگ را در اين ماندگاري برجسته مي‌دانست: «من از همان ابتداي سال 60، مجذوب حسن شدم. شايد از عللي که باعث شد از رفتن صرف‌نظر کنم و در جنگ ماندگار شوم، شخصيت حسن بود». هر‌چه بود، او پاگير خاک جبهه شد و در تمام سال‌هاي جنگ، فرمانده لشکر 41 ثارالله بود. سه دهه بعد و در آخرين مصاحبه مطبوعاتي خود با دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبري، درباره دفاع مقدس گفت: «[دفاع مقدس] نسبت به همه دفاع‌هاي مقدس ديگري كه وجود دارد، حالت مادر را دارد؛ محوريت و قدسيت دارد...». در هشت سال دفاع مقدس، لشکري را فرماندهي کرده بود که پياده‌نظام سپاه پاسداران انقلاب اسلامي بود و از نيروهاي کرمان تشکيل مي‌شد؛ البته اين لشکر در سال 59 در قالب يک گردان سازمان‌دهي شده بود. يک سال بعد هم به تيپ ارتقا پيدا کرد و سال 61 بازهم گسترش يافت و با سه تيپ و يک گردان زرهي، به‌عنوان لشکر ۴۱ ثارالله به فعاليت ادامه داد. اين لشکر به فرماندهي سردار سليماني در بسياري از عمليات‌هاي جنگ ازجمله نصر ۴، نصر 5، کربلاي۱، کربلاي ۴، کربلاي ۵، بدر، خيبر، والفجر ۱، والفجر ۳، والفجر ۴، عمليات رمضان، بيت‌المقدس و بيت‌المقدس ۷، فتح‌المبين و طريق‌القدس حضور داشت. در عمليات طريق‌القدس دست فرمانده لشکر، يعني سردار سليماني، به دليل اصابت ترکش، مجروح شد و آثار اين جراحت سال‌ها بعد نيز روي دست او مشهود بود.

عطف دوباره؛ نيروي قدس
جنگ سال 1367 به پايان رسيد، اما سردار سليماني قرار بود تا سه دهه بعد نيز همچنان پوتين به‌ پا داشته باشد. نبرد تحت عنوان فرمانده لشکر ثارالله با قاچاقيان تا سال 1376 ادامه پيدا کرد، اما نقطه عطف ديگر زندگي او، سال 76 شکل گرفت؛ زمانی که فرمانده کل قوا، او را به فرماندهي نيروي قدس سپاه پاسداران منصوب کرد. تشکيلات نيروي قدس سپاه پاسداران، به‌عنوان يکي از نيروهاي پنج‌گانه سپاه، در سال خاتمه جنگ تحميلي سازمان پيدا کرده بود و سردار احمد وحيدي، اولين فرمانده نيروي قدس بود که از سال 1367 تا 1376 اين مسئوليت را بر عهده داشت. در سال 76 نيروي قدس هنوز نيرويي نوپا محسوب مي‌شد و عمده فعاليت‌هاي سردار وحيدي صرف آموزش نيروها و سازماندهي اوليه شده بود. سردار سليماني، دومين فرمانده اين نيرو، متولد کویر بود، هشت سال در ميدان‌هاي دفاع مقدس جنگيده بود و نبردهاي نامنظم با قاچاقچيان، ظرفيت‌هاي او را براي اين سمت بالا مي‌برد. او در دوران 22ساله حضور خود، نيروي قدس را ساماني دوباره داد؛ تا حدي که بعد از گذشت کمتر از دو دهه، اين نيرو نقشي تأثيرگذار در عرصه‌ نظامي پيدا کرد.

از ژنرال بي‌سايه تا فرمانده شماره يک
بعد از انتصاب به فرماندهي نيروي قدس، حضور سردار سليماني در مجامع عمومي و اخبار کم‌رنگ شد. سال‌ها بعد در چهارم بهمن 1389، سردار سليماني درجه سرلشکري خود را از مقام معظم رهبري دريافت کرد و حضرت آيت‌الله خامنه‌اي در تقدير از او، سردار را «شهيد زنده» ناميد. بعدها رسانه‌هاي غربي گفتند که او نقش مهمي در عقب‌راندن اسرائيل از جنوب لبنان، جنگ افغانستان، شکل‌دهي به فضاي سياسي عراق پس از سرنگوني رژيم صدام و تغيير روند جنگ داخلي سوريه داشته است. نام او اما در خرداد 93، زمانی که جنگ با داعش در عراق آغاز شد، کم‌کم به صدر اخبار آمد. او که سال‌ها از سوي بعضي رسانه‌ها «ژنرال بي‌سايه» خطاب مي‌شد، اندک‌اندک به سطح اول شناخته‌شده‌ترين رسانه‌هاي دنيا راه پيدا ‌کرد. همان روزها، روزنامه «ساندي‌تايمز انگليس»، «وال‌استريت‌ژورنال» و «نيويورک‌تايمز» مدعي شدند ايران فرماندهي ارتش ازهم‌فروپاشيده عراق را بر عهده گرفته تا با داعش بجنگد و قاسم سليماني نيز مقابله با داعش را در دفاع از بغداد بر عهده دارد. مجله تايم هم در سال 2017، سردار سليماني را بين صد چهره تأثيرگذار سال قرار داده بود. سردار سليماني پس از اين فعاليتش را به‌عنوان فرمانده ارشد نظامي شناخته‌شده ايراني در سطح بين‌المللي و داخلي ادامه داد. با اينکه همچنان جزئيات زيادي درباره نقش او در منطقه در دست نبود، اما در همه تحليل‌هاي خارجي و داخلي، از نقش برجسته او در تحولات منطقه ياد مي‌شد؛ براي مثال، نخستين‌بار خود او بود که از حضور کامل در جنگ 33‌روزه لبنان با رژيم اسرائيل سخن گفت. او در آخرين روز آذر سال 96 نیز در نامه‌اي به فرمانده کل قوا، پايان سيطره حکومت داعش را اعلام کرد.

راز سر‌به‌مهر
به گفته مقامات ايران، سردار سليماني در همه اين‌ سال‌ها نه‌فقط به‌عنوان يک فرمانده نظامي، بلکه به‌عنوان ديپلمات نيز در منطقه حضور داشت. او جلسات هفتگي مداومي با وزير خارجه داشت و وقتي محمدجواد ظريف بعد از سفر رئيس‌جمهوري سوريه به ايران استعفا داد، سردار از اولين کساني بود که در حمايت از او برآمد. بنا بر گفته مقامات ايراني و عراقي، آخرين سفر او نیز مأموريتي ديپلماتيک بود. وقتي سردار سليماني و همراهانش در نخستين ساعات روز جمعه به بغداد رسيدند، او حامل پاسخ پيامي از ايران به عربستان بود؛ ولي هنوز با دو ماشين از نيروهاي حشدالشعبي از فرودگاه دور نشده بودند که صداي چند انفجار در بغداد پيچيد. خبر اين بود: فرمانده سپاه قدس ايران و ابومهدي المهندس، فرمانده حشدالشعبي عراق، به همراه هفت نفر ديگر هدف موشک‌‌ پهپادهاي آمريکايي قرار گرفتند و به شهادت رسيدند. کاخ سفيد در بيانيه‌اي اعلام کرد اين عمليات تروريستي به دستور رئيس‌جمهوري آمريکا انجام شده است. چندي بعد دونالد ترامپ نيز مدعي شد که ترور فرمانده سپاه قدس ايران، به دليل جلوگيري از آنچه تهديد عليه نيروهاي آمريکا در منطقه ‌خواند، بوده است. آخرين مأموريت سردار سليماني به شهادت ختم شد تا راز پيامي که با خود حمل مي‌کرد، سربه‌مهر باقي بماند. خيابان‌هاي شهرهاي مختلف ايران از‌جمله پايتخت، در روزهاي تشييع او شاهد جمعيتي بودند که آخرين‌بار حداقل سه‌ دهه قبل ديده شده بود.

مي‌گويند هيچ روزي شبيه ديگري نيست و نبايد باشد؛ هميشه از ميان 365 روز، فقط بعضي‌ روزها وقايع مهمي را در خود جاي مي‌دهند و مي‌روند لابه‌لاي برگ‌هاي تاريخ؛ مثل سيزدهم دي‌ماه 98؛ روز ترور. بامداد اين روز آمريکا هزاران فرسنگ دورتر از خاک خود، فرمانده قدس سپاه پاسداران را ترور و براي چند روز سايه تاريک جنگ را بر سر دنيا پهن کرد. اين گزارش اما روايت روز ترور نيست؛ روايت مختصر زندگي مردي است که در اين روز به همراه هشت نفر از همراهانش، حوالي فرودگاه بغداد با موشک‌هايي که از پهپادهاي آمريکايي شلیک شد، به شهادت رسيد؛ سردار سپهبد شهيد قاسم سليماني يا آن‌طور که خود مي‌پسنديد سرباز قاسم سليماني.

تولد، کرمان و انقلاب
در آخرين روزهاي سال 1335، حسن سليماني، از روستاييان «قنات‌ملک» در شهرستان «رابر» استان کرمان، صاحب پسري شد و نام او را «قاسم» گذاشت. قاسم بعد از پايان دبستان و در 13سالگي، اين شهر را ترک کرد و راهي کرمان شد. وقتي 18‌ساله بود، پيمانکار سازمان آب کرمان شده بود، به ورزش‌هاي رزمي علاقه داشت و از مربيان پرورش‌ اندام نيز بود. وقتي به انقلابيون پيوست، هنوز دو سال به پيروزي انقلاب اسلامي مانده بود؛ در‌حالي‌که با حجت‌الاسلام رضا کامياب، از اهالي شهر مشهد که در ماه‌هاي رمضان براي تبليغ به کرمان مي‌آمد، آشنا شده بود. هرچند رفاقت او با حجت‌الاسلام کامياب، بعد از ترور او در هفتم مرداد 60 ناتمام ماند، اما باعث شد سليماني با آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي آشنا شود. او کمي قبل نیز با پيروزي انقلاب اسلامي به سپاه پاسداران پيوسته بود.خودش در‌اين‌باره گفته است: «همه جوان بوديم و بايد به شکلي براي انقلاب فعاليت مي‌کرديم و اين‌گونه بود که وارد سپاه شدم». جبهه‌هاي کردستان آغاز حرکت او در جبهه‌هاي نبرد بود که با شروع جنگ تحميلي ادامه پيدا کرد. جنگ هشت‌ساله‌ آغاز فصل جديد زندگي جواني بود که در 24‌سالگي، فرماندهي تيپ ثارالله کرمان را عهده‌دار شد.

در طريق‌القدس مجروح شد
تابستان 59، زمانی که از مهاباد بازگشت، مسئوليت پادگان قدس سپاه در کرمان را بر عهده گرفت. جنگ آغاز شده بود و قاسم سليماني در اولين گام، چندين گروه از نيروهاي کرماني را آموزش داد؛ نيروهايي که قرار بود عازم جبهه‌هاي جنوب شوند. سال 60 خود نيز عازم سوسنگرد شد و در محور مالکيه مقابل عراق جنگيد. جنگيدن در سوسنگرد همان و ماندگار‌شدن در جبهه‌هاي دفاع مقدس همان. او خود نقش شهيد حسن باقري، از فرماندهان جنگ را در اين ماندگاري برجسته مي‌دانست: «من از همان ابتداي سال 60، مجذوب حسن شدم. شايد از عللي که باعث شد از رفتن صرف‌نظر کنم و در جنگ ماندگار شوم، شخصيت حسن بود». هر‌چه بود، او پاگير خاک جبهه شد و در تمام سال‌هاي جنگ، فرمانده لشکر 41 ثارالله بود. سه دهه بعد و در آخرين مصاحبه مطبوعاتي خود با دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبري، درباره دفاع مقدس گفت: «[دفاع مقدس] نسبت به همه دفاع‌هاي مقدس ديگري كه وجود دارد، حالت مادر را دارد؛ محوريت و قدسيت دارد...». در هشت سال دفاع مقدس، لشکري را فرماندهي کرده بود که پياده‌نظام سپاه پاسداران انقلاب اسلامي بود و از نيروهاي کرمان تشکيل مي‌شد؛ البته اين لشکر در سال 59 در قالب يک گردان سازمان‌دهي شده بود. يک سال بعد هم به تيپ ارتقا پيدا کرد و سال 61 بازهم گسترش يافت و با سه تيپ و يک گردان زرهي، به‌عنوان لشکر ۴۱ ثارالله به فعاليت ادامه داد. اين لشکر به فرماندهي سردار سليماني در بسياري از عمليات‌هاي جنگ ازجمله نصر ۴، نصر 5، کربلاي۱، کربلاي ۴، کربلاي ۵، بدر، خيبر، والفجر ۱، والفجر ۳، والفجر ۴، عمليات رمضان، بيت‌المقدس و بيت‌المقدس ۷، فتح‌المبين و طريق‌القدس حضور داشت. در عمليات طريق‌القدس دست فرمانده لشکر، يعني سردار سليماني، به دليل اصابت ترکش، مجروح شد و آثار اين جراحت سال‌ها بعد نيز روي دست او مشهود بود.

عطف دوباره؛ نيروي قدس
جنگ سال 1367 به پايان رسيد، اما سردار سليماني قرار بود تا سه دهه بعد نيز همچنان پوتين به‌ پا داشته باشد. نبرد تحت عنوان فرمانده لشکر ثارالله با قاچاقيان تا سال 1376 ادامه پيدا کرد، اما نقطه عطف ديگر زندگي او، سال 76 شکل گرفت؛ زمانی که فرمانده کل قوا، او را به فرماندهي نيروي قدس سپاه پاسداران منصوب کرد. تشکيلات نيروي قدس سپاه پاسداران، به‌عنوان يکي از نيروهاي پنج‌گانه سپاه، در سال خاتمه جنگ تحميلي سازمان پيدا کرده بود و سردار احمد وحيدي، اولين فرمانده نيروي قدس بود که از سال 1367 تا 1376 اين مسئوليت را بر عهده داشت. در سال 76 نيروي قدس هنوز نيرويي نوپا محسوب مي‌شد و عمده فعاليت‌هاي سردار وحيدي صرف آموزش نيروها و سازماندهي اوليه شده بود. سردار سليماني، دومين فرمانده اين نيرو، متولد کویر بود، هشت سال در ميدان‌هاي دفاع مقدس جنگيده بود و نبردهاي نامنظم با قاچاقچيان، ظرفيت‌هاي او را براي اين سمت بالا مي‌برد. او در دوران 22ساله حضور خود، نيروي قدس را ساماني دوباره داد؛ تا حدي که بعد از گذشت کمتر از دو دهه، اين نيرو نقشي تأثيرگذار در عرصه‌ نظامي پيدا کرد.

از ژنرال بي‌سايه تا فرمانده شماره يک
بعد از انتصاب به فرماندهي نيروي قدس، حضور سردار سليماني در مجامع عمومي و اخبار کم‌رنگ شد. سال‌ها بعد در چهارم بهمن 1389، سردار سليماني درجه سرلشکري خود را از مقام معظم رهبري دريافت کرد و حضرت آيت‌الله خامنه‌اي در تقدير از او، سردار را «شهيد زنده» ناميد. بعدها رسانه‌هاي غربي گفتند که او نقش مهمي در عقب‌راندن اسرائيل از جنوب لبنان، جنگ افغانستان، شکل‌دهي به فضاي سياسي عراق پس از سرنگوني رژيم صدام و تغيير روند جنگ داخلي سوريه داشته است. نام او اما در خرداد 93، زمانی که جنگ با داعش در عراق آغاز شد، کم‌کم به صدر اخبار آمد. او که سال‌ها از سوي بعضي رسانه‌ها «ژنرال بي‌سايه» خطاب مي‌شد، اندک‌اندک به سطح اول شناخته‌شده‌ترين رسانه‌هاي دنيا راه پيدا ‌کرد. همان روزها، روزنامه «ساندي‌تايمز انگليس»، «وال‌استريت‌ژورنال» و «نيويورک‌تايمز» مدعي شدند ايران فرماندهي ارتش ازهم‌فروپاشيده عراق را بر عهده گرفته تا با داعش بجنگد و قاسم سليماني نيز مقابله با داعش را در دفاع از بغداد بر عهده دارد. مجله تايم هم در سال 2017، سردار سليماني را بين صد چهره تأثيرگذار سال قرار داده بود. سردار سليماني پس از اين فعاليتش را به‌عنوان فرمانده ارشد نظامي شناخته‌شده ايراني در سطح بين‌المللي و داخلي ادامه داد. با اينکه همچنان جزئيات زيادي درباره نقش او در منطقه در دست نبود، اما در همه تحليل‌هاي خارجي و داخلي، از نقش برجسته او در تحولات منطقه ياد مي‌شد؛ براي مثال، نخستين‌بار خود او بود که از حضور کامل در جنگ 33‌روزه لبنان با رژيم اسرائيل سخن گفت. او در آخرين روز آذر سال 96 نیز در نامه‌اي به فرمانده کل قوا، پايان سيطره حکومت داعش را اعلام کرد.

راز سر‌به‌مهر
به گفته مقامات ايران، سردار سليماني در همه اين‌ سال‌ها نه‌فقط به‌عنوان يک فرمانده نظامي، بلکه به‌عنوان ديپلمات نيز در منطقه حضور داشت. او جلسات هفتگي مداومي با وزير خارجه داشت و وقتي محمدجواد ظريف بعد از سفر رئيس‌جمهوري سوريه به ايران استعفا داد، سردار از اولين کساني بود که در حمايت از او برآمد. بنا بر گفته مقامات ايراني و عراقي، آخرين سفر او نیز مأموريتي ديپلماتيک بود. وقتي سردار سليماني و همراهانش در نخستين ساعات روز جمعه به بغداد رسيدند، او حامل پاسخ پيامي از ايران به عربستان بود؛ ولي هنوز با دو ماشين از نيروهاي حشدالشعبي از فرودگاه دور نشده بودند که صداي چند انفجار در بغداد پيچيد. خبر اين بود: فرمانده سپاه قدس ايران و ابومهدي المهندس، فرمانده حشدالشعبي عراق، به همراه هفت نفر ديگر هدف موشک‌‌ پهپادهاي آمريکايي قرار گرفتند و به شهادت رسيدند. کاخ سفيد در بيانيه‌اي اعلام کرد اين عمليات تروريستي به دستور رئيس‌جمهوري آمريکا انجام شده است. چندي بعد دونالد ترامپ نيز مدعي شد که ترور فرمانده سپاه قدس ايران، به دليل جلوگيري از آنچه تهديد عليه نيروهاي آمريکا در منطقه ‌خواند، بوده است. آخرين مأموريت سردار سليماني به شهادت ختم شد تا راز پيامي که با خود حمل مي‌کرد، سربه‌مهر باقي بماند. خيابان‌هاي شهرهاي مختلف ايران از‌جمله پايتخت، در روزهاي تشييع او شاهد جمعيتي بودند که آخرين‌بار حداقل سه‌ دهه قبل ديده شده بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.