|

تجدیدی در درس توسعه سیاسی

صادق زیباکلام . استاد دانشگاه تهران

صدور کارنامه صدروزه برای دولت روحانی فی‌نفسه کار شاقی است نه از باب تعارف و مجامله بلکه بیشتر از این باب که شرایط و وضعیتی که او مدیریت اجرایی کشور را در دست گرفت، شرایط خیلی جالب و مطلوبی نبود. در عرصه خارجی و باوجود دسته‌گل‌هایی که برای خودمان از جانب ملت‌ها دوست داریم ارسال کنیم با همه قدرت‌های مهم در سطح جهان (منهای روسیه و چین البته) یا رابطه‌مان قطع بود یا سرد و در حداقل ممکنه قرار داشت.
این حکم کلی شامل همسایگانمان در منطقه، جهان عرب و قدرت‌هایی همچون هند، کره‌جنوبی، برزیل، آرژانتین و امثالهم نیز می‌شد. تحریم‌ها در بهترین شرایط موانع جدی بر سر راه اقتصادمان قرار داده بود. رشد اقتصادی‌مان منفی بود و تورم به بالای 40درصد رسیده بود هرروز نیز بر تعداد واحدهای تولیدی که مجبور می‌شدند به دلیل نداشتن قطعه، مواد اولیه یا ماشین‌آلات و دستگاه‌های لازم تعطیل شوند افزوده می‌شد. ارقام واقعی بیکاران به مرز چهارمیلیون‌نفر رسیده بود. قریب به هشت‌سال مذاکرات بی‌نتیجه با 1+5 حل پرونده هسته‌ای‌مان را به رویا و حسرت تبدیل کرده بود. حجم بالای تقاضای مهاجرت فارغ‌التحصیلان بهترین دانشگاه‌های فنی و مهندسی کشورمان به وضعیتی درآمده بود که مسوولان می‌گفتند که اسم آن «فرارمغزها» نیست بلکه «سرمایه‌گذاری و سهم بالای ایران اسلامی در تولید علم جهانی است.»
بعد از افغانستان و عراق بیشترین سهم مهاجران غیرقانونی به استرالیا و هرکجای دیگر که می‌شد رفت از آن ایرانیان بود. اینها واقعیت‌های کشوری است که روحانی در 24خردادماه در آن به ریاست‌جمهوری رسید. من تعمدا پای بدهی‌های سنگین دولتی؛ به‌جای گذاشتن ارثیه شومی به نام پرداخت یارانه نقدی به همه 75میلیون‌نفر کشور (به‌علاوه چهارمیلیون‌نفر دیگر که ظاهرا وجود خارجی ندارند اما به دلیل کارآمدی سیستم آماری کشور جزو یارانه‌بگیرها محسوب می‌شوند)؛ ارثیه شوم دیگری به‌نام فروش بنزین لیتری 400تومانی که برای دولت نزدیک به دوبرابر این قیمت تمام می‌شود و... را به میان نمی‌کشم. به این فهرست باید اقلام ناشی از خلأ توسعه سیاسی را هم اضافه کرد: تعطیلی خانه سینما، در فشار بودن هنرمندان و اصحاب رسانه، فشار بر خیل عظیم جماعت روزنامه‌نگار، اهالی مطبوعات و وبلاگ‌نویس و سایت‌دار صدها دانشجوی ستاره‌دار و محروم از تحصیل، بازنشستگی اجباری و ممنوع‌التدریس شدن استادانی که از نظر دولت «مطلوب» تشخیص داده نمی‌شدند. در چنین شرایطی بود که روحانی دولتش را تشکیل داد. اصولگرایان به جای قبول مسوولیت در قبال وضعیتی که مدیریت هشت‌ساله‌شان در کشور به وجود آورده بود، بعد از یک تامل و سکوت که ناشی از ناکامی خلاف انتظارشان در انتخابات 24خرداد بود، به تدریج تلاش می‌کنند تا در برابر دولت جدید صف‌آرایی کنند.
نطق‌های نمایندگان مخالف در جلسات رای اعتماد برای وزرای پیشنهادی دولت به ویژه مخالفت آنان با پیشنهاد وزارت دکتر سجادی، حکایت از آن دارد که دست کم بخش‌های رایکال‌تر و افراطی‌تر جریان مقابل دولت همچون جبهه پایداری و همفکرانشان، بنای جدی دارند تا در برابر دولت جدید ایستادگی کنند. مخالفت تند با فرجی‌دانا، اگرچه به بهانه انتصاب «جعفرین» (جعفر توفیقی و جعفر میلی‌منفرد) صورت می‌گیرد اما واضح است که دلیل اصلی برای مخالفت‌شان، رفع ممنوعیت دانشجویان ستاره‌دار و بازگشت آنها به دانشگاه است. همچنین بازگشت برخی از استادان که ظرف چهارسال گذشته از دانشگاه‌های کشور کنار گذاشته شدند. همین وضعیت را در ارتباط با مسایل سیاسی هم می‌توان ملاحظه کرد. باید به رویکردی که موضوع توسعه سیاسی است، بنگریم، نمی‌توان نمره قبولی به دولت روحانی داد. اما می‌توان او را تجدید کرده و به وی این شانس را داد که یک‌بار دیگر در شهریورماه امتحان دهد. درواقع علت آن ذکر مصیبت که در یادداشت آمد نه به‌واسطه توجیه و تبرئه روحانی که به‌واسطه آن بود که گفته باشیم دولت وی واقعا در شرایط دشوار اقتصادی‌ و بین‌المللی به‌سر می‌برد. او انتخاب درستی کرده که همه توش و توانش را روی حل بن‌بست مساله مذاکرات هسته‌ای بگذارد. واقع مطلب آن است که اگر او نتواند بندی را که هشت‌سال است کشور در آن گرفتار آمده بگشاید، خیلی بعید به نظر می‌رسد که در عرصه‌های دیگر اعم از اقتصادی و سیاسی یا داخلی و خارجی بتواند موفقیتی به دست آورد. بنابراین مجبوریم تا «شهریورماه» صبر کنیم که او می‌تواند گردنه دشوار مذاکرات هسته‌ای را با موفقیت پشت‌سر بگذارد. اگر او درس سخت و دشوار هسته‌ای را نتواند با نمره قبولی پشت‌سر بگذارد، در آن‌صورت باید خود را برای امتحان درس توسعه سیاسی مجددا آماده کند.
صدور کارنامه صدروزه برای دولت روحانی فی‌نفسه کار شاقی است نه از باب تعارف و مجامله بلکه بیشتر از این باب که شرایط و وضعیتی که او مدیریت اجرایی کشور را در دست گرفت، شرایط خیلی جالب و مطلوبی نبود. در عرصه خارجی و باوجود دسته‌گل‌هایی که برای خودمان از جانب ملت‌ها دوست داریم ارسال کنیم با همه قدرت‌های مهم در سطح جهان (منهای روسیه و چین البته) یا رابطه‌مان قطع بود یا سرد و در حداقل ممکنه قرار داشت.
این حکم کلی شامل همسایگانمان در منطقه، جهان عرب و قدرت‌هایی همچون هند، کره‌جنوبی، برزیل، آرژانتین و امثالهم نیز می‌شد. تحریم‌ها در بهترین شرایط موانع جدی بر سر راه اقتصادمان قرار داده بود. رشد اقتصادی‌مان منفی بود و تورم به بالای 40درصد رسیده بود هرروز نیز بر تعداد واحدهای تولیدی که مجبور می‌شدند به دلیل نداشتن قطعه، مواد اولیه یا ماشین‌آلات و دستگاه‌های لازم تعطیل شوند افزوده می‌شد. ارقام واقعی بیکاران به مرز چهارمیلیون‌نفر رسیده بود. قریب به هشت‌سال مذاکرات بی‌نتیجه با 1+5 حل پرونده هسته‌ای‌مان را به رویا و حسرت تبدیل کرده بود. حجم بالای تقاضای مهاجرت فارغ‌التحصیلان بهترین دانشگاه‌های فنی و مهندسی کشورمان به وضعیتی درآمده بود که مسوولان می‌گفتند که اسم آن «فرارمغزها» نیست بلکه «سرمایه‌گذاری و سهم بالای ایران اسلامی در تولید علم جهانی است.»
بعد از افغانستان و عراق بیشترین سهم مهاجران غیرقانونی به استرالیا و هرکجای دیگر که می‌شد رفت از آن ایرانیان بود. اینها واقعیت‌های کشوری است که روحانی در 24خردادماه در آن به ریاست‌جمهوری رسید. من تعمدا پای بدهی‌های سنگین دولتی؛ به‌جای گذاشتن ارثیه شومی به نام پرداخت یارانه نقدی به همه 75میلیون‌نفر کشور (به‌علاوه چهارمیلیون‌نفر دیگر که ظاهرا وجود خارجی ندارند اما به دلیل کارآمدی سیستم آماری کشور جزو یارانه‌بگیرها محسوب می‌شوند)؛ ارثیه شوم دیگری به‌نام فروش بنزین لیتری 400تومانی که برای دولت نزدیک به دوبرابر این قیمت تمام می‌شود و... را به میان نمی‌کشم. به این فهرست باید اقلام ناشی از خلأ توسعه سیاسی را هم اضافه کرد: تعطیلی خانه سینما، در فشار بودن هنرمندان و اصحاب رسانه، فشار بر خیل عظیم جماعت روزنامه‌نگار، اهالی مطبوعات و وبلاگ‌نویس و سایت‌دار صدها دانشجوی ستاره‌دار و محروم از تحصیل، بازنشستگی اجباری و ممنوع‌التدریس شدن استادانی که از نظر دولت «مطلوب» تشخیص داده نمی‌شدند. در چنین شرایطی بود که روحانی دولتش را تشکیل داد. اصولگرایان به جای قبول مسوولیت در قبال وضعیتی که مدیریت هشت‌ساله‌شان در کشور به وجود آورده بود، بعد از یک تامل و سکوت که ناشی از ناکامی خلاف انتظارشان در انتخابات 24خرداد بود، به تدریج تلاش می‌کنند تا در برابر دولت جدید صف‌آرایی کنند.
نطق‌های نمایندگان مخالف در جلسات رای اعتماد برای وزرای پیشنهادی دولت به ویژه مخالفت آنان با پیشنهاد وزارت دکتر سجادی، حکایت از آن دارد که دست کم بخش‌های رایکال‌تر و افراطی‌تر جریان مقابل دولت همچون جبهه پایداری و همفکرانشان، بنای جدی دارند تا در برابر دولت جدید ایستادگی کنند. مخالفت تند با فرجی‌دانا، اگرچه به بهانه انتصاب «جعفرین» (جعفر توفیقی و جعفر میلی‌منفرد) صورت می‌گیرد اما واضح است که دلیل اصلی برای مخالفت‌شان، رفع ممنوعیت دانشجویان ستاره‌دار و بازگشت آنها به دانشگاه است. همچنین بازگشت برخی از استادان که ظرف چهارسال گذشته از دانشگاه‌های کشور کنار گذاشته شدند. همین وضعیت را در ارتباط با مسایل سیاسی هم می‌توان ملاحظه کرد. باید به رویکردی که موضوع توسعه سیاسی است، بنگریم، نمی‌توان نمره قبولی به دولت روحانی داد. اما می‌توان او را تجدید کرده و به وی این شانس را داد که یک‌بار دیگر در شهریورماه امتحان دهد. درواقع علت آن ذکر مصیبت که در یادداشت آمد نه به‌واسطه توجیه و تبرئه روحانی که به‌واسطه آن بود که گفته باشیم دولت وی واقعا در شرایط دشوار اقتصادی‌ و بین‌المللی به‌سر می‌برد. او انتخاب درستی کرده که همه توش و توانش را روی حل بن‌بست مساله مذاکرات هسته‌ای بگذارد. واقع مطلب آن است که اگر او نتواند بندی را که هشت‌سال است کشور در آن گرفتار آمده بگشاید، خیلی بعید به نظر می‌رسد که در عرصه‌های دیگر اعم از اقتصادی و سیاسی یا داخلی و خارجی بتواند موفقیتی به دست آورد. بنابراین مجبوریم تا «شهریورماه» صبر کنیم که او می‌تواند گردنه دشوار مذاکرات هسته‌ای را با موفقیت پشت‌سر بگذارد. اگر او درس سخت و دشوار هسته‌ای را نتواند با نمره قبولی پشت‌سر بگذارد، در آن‌صورت باید خود را برای امتحان درس توسعه سیاسی مجددا آماده کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.