|

در آسمان راهي نيست

شرق: «هنگامي كه مسئول بخش سازه‌اي مؤسسه هواپيمايي سلطنتي در فارنبورو شدم، سي‌وچهار سال بيشتر نداشتم. اين موضوع در ابتدا مشكلات كوچكي برايم به بار آورد؛ چرا‌كه سن بيشتر اعضاي پژوهشگر اين بخش بسيار بيش از من بود و بيشتر آنها اين انتصاب را چيز عجيب‌وغريبي مي‌دانستند. گذشته از اين، از ميان كارمندان فارنبورو هم انتخاب نشده بودم. من كار را از اداره تنش فلزات در صنعت هواپيمايي شروع كرده بودم و از بوسكوم داون كه سه سال در آنجا معاون فني پروازهاي آزمايشي بودم، به فارنبورو منتقل شده بودم. البته پيش‌از‌آن، چندين‌بار به فارنبورو آمده بودم و تا اندازه‌اي با برخي از كارمندان بخش جديدم آشنا بودم؛ آنها هميشه براي من جمع عجيب‌وغريبي بودند. بعدها هم كه از نزديك با آنها آشنا شدم، همچنان بر اين عقيده باقي ماندم. با آنكه انتصاب من از بيرون مؤسسه بود، اعضاي آنجا را داراي روحيه بالايي براي همكاري ديدم؛ اما همه آنها آدم‌هاي پابه‌سن گذاشته‌اي بودند كه بيشتر به بازنشستگي فكر مي‌كردند تا به پيشرفت‌هاي شغلي». اين آغاز رماني است از نويل شوت با عنوان «راهي نيست» كه به‌تازگي با ترجمه علي كهربايي در نشر نو منتشر شده است.
نويل شوت، رمان‌نويس و مهندس پرواز، در سال 1899 در انگلستان متولد شد. او در طول سه دهه فعاليت ادبي‌اش، بيست‌وپنج رمان نوشت كه بر‌اساس برخي از آنها فيلم‌هايي نيز ساخته شده است. «راهي نيست؟» و «شهري چون آليس» از آثار مشهورتر نويل شوت به شمار مي‌روند كه مورد اقتباس سينمايي قرار گرفته‌اند. بر‌اساس «راهي نيست؟»، فيلمي با عنوان «در آسمان راهي نيست» به كارگرداني هنري كاستر در سال 1951 ساخته شد كه جيمز استوارت و مارلين ديتريش در آن بازي كرده‌اند. با اقتباس از رمان «شهري چون آليس» نيز در سال 1956 فيلمي با همين نام توسط جك لي ساخته شد كه ويرجينيا مكنا و پيتر فينچ بازيگران آن بودند.
«شهري چون آليس» نيز با ترجمه علي كهربايي به فارسي منتشر شده است. اين كتاب رمانی است که به جنگ مربوط است و روایتی از اتفاقات جنگ دوم جهانی در شرق دور ارائه مي‌دهد. این رمان، ماجرای زندگی و سرگذشت زنی با نام جین است که در طول جنگ توسط نیروهای ژاپنی دستگیر و اسیر می‌شود و در کنار عده‌ای دیگر از اسرا وضعیت دشواری را سپري مي‌كند. جین که زنی جوان و انگلیسی است، در میان حوادث جنگ دوم جهانی در مالایا زندگی می‌کند. او به همراه تعداد زیادی از زنان و کودکان به اسارت نیروهای ژاپنی درمی‌آید. ژاپنی‌ها این اسیران را به طی‌کردن راهی طولانی و جان‌فرسا در مسیری خطرناک وامی‌دارند. خاطرات کابوس‌وار این سفر پرخطر و فرسایشی سال‌ها پس از پایان جنگ همچنان در ذهن جین باقی است و به‌عنوان مسئله‌ای حل‌نشده برایش مطرح است. فضای رعب‌آور و خفه‌کننده اردوگاه اسرا و نیز اتفاقات بعدی باعث می‌شوند تا نوعی حس ناامیدی درباره آینده بشری در ذهن جین شکل بگیرد. جین با وجود این وضعیت و آشفتگی‌های ذهنی‌اش به دلیلی مجبور می‌شود به مالایا بازگردد. در اینجاست که می‌فهمد سربازی استرالیایی با نام جو که در آن دوران خود را برای نجات اسیران به خطر انداخته بود، توانسته از مهلکه جان به در برد و ظاهرا هنوز زنده است. در نتیجه جین برای یافتن سرباز استرالیایی به نقطه‌ای پرت و دورافتاده در استرالیا می‌رود.
آن‌طور كه پيش‌تر اشاره شده، نويل شوت علاوه بر نويسندگي به‌عنوان خلبان و مكانيك پرواز و مهندس علوم هوانوردي هم به فعاليت مي‌پرداخت و رد اين حرفه او در رمان «راهي نيست؟» ديده مي‌شود. در ماجراي اين رمان، هاني كه قهرماني اصلي داستان است، فرضيه‌اي دارد مبني بر اينكه خستگي فلزات و فشارهاي وارده بر بال و دم هواپيما باعث مي‌شود كه ساختار اين قطعات پس از ميزان مشخصي ساعت پرواز بدون هيچ اخطار و نشانه قبلي، ناگهان دچار فروپاشي شود و در نهايت به سقوط هواپيما منجر شود. او ضمن پرواز در يك سفر تحقيقاتي درمي‌يابد كه ساعت پرواز آن هواپيما به دليل بهره‌برداري در چند خط هوايي مختلف، به رقم پيش‌بيني‌شده در فرضيه او نزديك است و تصميم مي‌گيرد به هر شكل ممكن از وقوع فاجعه پيشگيري كند. در بخشي ديگر از رمان مي‌خوانيم: «سه روز بعد، خسته و هلاك به انگلستان برگشتم. بسيار كم خوابيده بودم؛ زيرا به خانه هم كه رسيدم، هنوز گرفتار خارش شديدي بودم كه از گزش حشرات جنگل ناشي شده بود؛ درواقع دو هفته‌اي طول كشيد تا بالاخره از شر آنها خلاص شدم. علاوه‌بر‌آن، تنش و اضطراب مسافرت و كار جست‌وجو، تأثير خود را به‌جا گذاشته و از خواب جلوگيري مي‌كرد. بايد به پزشكي مراجعه مي‌كردم و دارويي مي‌گرفتم؛ اما وقت اين كار را نداشتم. مي‌خواستم بي‌هيچ تأخيري به فارنبورو برگردم. نزديك ظهر در فرودگاه هيترو به زمين نشستيم. اتومبيلي در انتظارم بود؛ صندوق بزرگ چوبي را كه همراه داشتم، به‌سختي در صندلي عقب جا دادم و به سمت فارنبورو حركت كردم. يكسر به ساختمان اصلي و به دفتر رئيس آمدم. وارد دفتر شدم كه بي‌درنگ او را ببينم. گفتم: صبح‌بخير قربان. تلگرامم به دست‌تان رسيد؟ از جا برخاست: بله متشكرم. نگاهم كرد و سپس گفت: سفر سختي بود؟ گفتم: مدتي نگران بودم. ديگر داشتم از پيدا‌كردنش نااميد مي‌شدم. پرسيد: نمونه‌ها را كه با خودت آورده‌اي؟ اوه، بله. بيرون توي صندوق است. البته نمي‌توانستم همه‌اش را بياورم، اين بود كه قسمت‌هايي را كه به نظر مهم مي‌رسيدند، بريدم. به قسمت حمل‌ونقل گفته‌ام كه آن را به بخش متالوژي منتقل كنند. قربان، كاملا واضح است. يك شكستگي ناشي از خستگي در تيرك جلويي، فلانش تيرك بالايي. و بعد برايش توضيح دادم كه چه شكلي دارد».
نويل شوت مدتي مدير يك پروژه تحقيقاتي مهم هوانوردي بود و تجربيات و دانش هوانوردي خود را با جزئيات در اين رمانش به كار بسته است. «جاده تنهايي»، «ويرانشهر»، «پاستورال» و «در ساحل» از ديگر آثار شوت است. رمان‌هاي نويل شوت غالبا به قوت قصه‌پردازي‌شان مشهور هستند. او نويسنده‌اي بود كه داستانش را سرراست روايت مي‌كرد و كمتر از خط اصلي قصه‌اش خارج مي‌شد.

شرق: «هنگامي كه مسئول بخش سازه‌اي مؤسسه هواپيمايي سلطنتي در فارنبورو شدم، سي‌وچهار سال بيشتر نداشتم. اين موضوع در ابتدا مشكلات كوچكي برايم به بار آورد؛ چرا‌كه سن بيشتر اعضاي پژوهشگر اين بخش بسيار بيش از من بود و بيشتر آنها اين انتصاب را چيز عجيب‌وغريبي مي‌دانستند. گذشته از اين، از ميان كارمندان فارنبورو هم انتخاب نشده بودم. من كار را از اداره تنش فلزات در صنعت هواپيمايي شروع كرده بودم و از بوسكوم داون كه سه سال در آنجا معاون فني پروازهاي آزمايشي بودم، به فارنبورو منتقل شده بودم. البته پيش‌از‌آن، چندين‌بار به فارنبورو آمده بودم و تا اندازه‌اي با برخي از كارمندان بخش جديدم آشنا بودم؛ آنها هميشه براي من جمع عجيب‌وغريبي بودند. بعدها هم كه از نزديك با آنها آشنا شدم، همچنان بر اين عقيده باقي ماندم. با آنكه انتصاب من از بيرون مؤسسه بود، اعضاي آنجا را داراي روحيه بالايي براي همكاري ديدم؛ اما همه آنها آدم‌هاي پابه‌سن گذاشته‌اي بودند كه بيشتر به بازنشستگي فكر مي‌كردند تا به پيشرفت‌هاي شغلي». اين آغاز رماني است از نويل شوت با عنوان «راهي نيست» كه به‌تازگي با ترجمه علي كهربايي در نشر نو منتشر شده است.
نويل شوت، رمان‌نويس و مهندس پرواز، در سال 1899 در انگلستان متولد شد. او در طول سه دهه فعاليت ادبي‌اش، بيست‌وپنج رمان نوشت كه بر‌اساس برخي از آنها فيلم‌هايي نيز ساخته شده است. «راهي نيست؟» و «شهري چون آليس» از آثار مشهورتر نويل شوت به شمار مي‌روند كه مورد اقتباس سينمايي قرار گرفته‌اند. بر‌اساس «راهي نيست؟»، فيلمي با عنوان «در آسمان راهي نيست» به كارگرداني هنري كاستر در سال 1951 ساخته شد كه جيمز استوارت و مارلين ديتريش در آن بازي كرده‌اند. با اقتباس از رمان «شهري چون آليس» نيز در سال 1956 فيلمي با همين نام توسط جك لي ساخته شد كه ويرجينيا مكنا و پيتر فينچ بازيگران آن بودند.
«شهري چون آليس» نيز با ترجمه علي كهربايي به فارسي منتشر شده است. اين كتاب رمانی است که به جنگ مربوط است و روایتی از اتفاقات جنگ دوم جهانی در شرق دور ارائه مي‌دهد. این رمان، ماجرای زندگی و سرگذشت زنی با نام جین است که در طول جنگ توسط نیروهای ژاپنی دستگیر و اسیر می‌شود و در کنار عده‌ای دیگر از اسرا وضعیت دشواری را سپري مي‌كند. جین که زنی جوان و انگلیسی است، در میان حوادث جنگ دوم جهانی در مالایا زندگی می‌کند. او به همراه تعداد زیادی از زنان و کودکان به اسارت نیروهای ژاپنی درمی‌آید. ژاپنی‌ها این اسیران را به طی‌کردن راهی طولانی و جان‌فرسا در مسیری خطرناک وامی‌دارند. خاطرات کابوس‌وار این سفر پرخطر و فرسایشی سال‌ها پس از پایان جنگ همچنان در ذهن جین باقی است و به‌عنوان مسئله‌ای حل‌نشده برایش مطرح است. فضای رعب‌آور و خفه‌کننده اردوگاه اسرا و نیز اتفاقات بعدی باعث می‌شوند تا نوعی حس ناامیدی درباره آینده بشری در ذهن جین شکل بگیرد. جین با وجود این وضعیت و آشفتگی‌های ذهنی‌اش به دلیلی مجبور می‌شود به مالایا بازگردد. در اینجاست که می‌فهمد سربازی استرالیایی با نام جو که در آن دوران خود را برای نجات اسیران به خطر انداخته بود، توانسته از مهلکه جان به در برد و ظاهرا هنوز زنده است. در نتیجه جین برای یافتن سرباز استرالیایی به نقطه‌ای پرت و دورافتاده در استرالیا می‌رود.
آن‌طور كه پيش‌تر اشاره شده، نويل شوت علاوه بر نويسندگي به‌عنوان خلبان و مكانيك پرواز و مهندس علوم هوانوردي هم به فعاليت مي‌پرداخت و رد اين حرفه او در رمان «راهي نيست؟» ديده مي‌شود. در ماجراي اين رمان، هاني كه قهرماني اصلي داستان است، فرضيه‌اي دارد مبني بر اينكه خستگي فلزات و فشارهاي وارده بر بال و دم هواپيما باعث مي‌شود كه ساختار اين قطعات پس از ميزان مشخصي ساعت پرواز بدون هيچ اخطار و نشانه قبلي، ناگهان دچار فروپاشي شود و در نهايت به سقوط هواپيما منجر شود. او ضمن پرواز در يك سفر تحقيقاتي درمي‌يابد كه ساعت پرواز آن هواپيما به دليل بهره‌برداري در چند خط هوايي مختلف، به رقم پيش‌بيني‌شده در فرضيه او نزديك است و تصميم مي‌گيرد به هر شكل ممكن از وقوع فاجعه پيشگيري كند. در بخشي ديگر از رمان مي‌خوانيم: «سه روز بعد، خسته و هلاك به انگلستان برگشتم. بسيار كم خوابيده بودم؛ زيرا به خانه هم كه رسيدم، هنوز گرفتار خارش شديدي بودم كه از گزش حشرات جنگل ناشي شده بود؛ درواقع دو هفته‌اي طول كشيد تا بالاخره از شر آنها خلاص شدم. علاوه‌بر‌آن، تنش و اضطراب مسافرت و كار جست‌وجو، تأثير خود را به‌جا گذاشته و از خواب جلوگيري مي‌كرد. بايد به پزشكي مراجعه مي‌كردم و دارويي مي‌گرفتم؛ اما وقت اين كار را نداشتم. مي‌خواستم بي‌هيچ تأخيري به فارنبورو برگردم. نزديك ظهر در فرودگاه هيترو به زمين نشستيم. اتومبيلي در انتظارم بود؛ صندوق بزرگ چوبي را كه همراه داشتم، به‌سختي در صندلي عقب جا دادم و به سمت فارنبورو حركت كردم. يكسر به ساختمان اصلي و به دفتر رئيس آمدم. وارد دفتر شدم كه بي‌درنگ او را ببينم. گفتم: صبح‌بخير قربان. تلگرامم به دست‌تان رسيد؟ از جا برخاست: بله متشكرم. نگاهم كرد و سپس گفت: سفر سختي بود؟ گفتم: مدتي نگران بودم. ديگر داشتم از پيدا‌كردنش نااميد مي‌شدم. پرسيد: نمونه‌ها را كه با خودت آورده‌اي؟ اوه، بله. بيرون توي صندوق است. البته نمي‌توانستم همه‌اش را بياورم، اين بود كه قسمت‌هايي را كه به نظر مهم مي‌رسيدند، بريدم. به قسمت حمل‌ونقل گفته‌ام كه آن را به بخش متالوژي منتقل كنند. قربان، كاملا واضح است. يك شكستگي ناشي از خستگي در تيرك جلويي، فلانش تيرك بالايي. و بعد برايش توضيح دادم كه چه شكلي دارد».
نويل شوت مدتي مدير يك پروژه تحقيقاتي مهم هوانوردي بود و تجربيات و دانش هوانوردي خود را با جزئيات در اين رمانش به كار بسته است. «جاده تنهايي»، «ويرانشهر»، «پاستورال» و «در ساحل» از ديگر آثار شوت است. رمان‌هاي نويل شوت غالبا به قوت قصه‌پردازي‌شان مشهور هستند. او نويسنده‌اي بود كه داستانش را سرراست روايت مي‌كرد و كمتر از خط اصلي قصه‌اش خارج مي‌شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.