|

درباره نمايش «تنها خرچنگ خانگي لاي ملافه‌ها خانه مي‌کند، اتللو»

اتللوي بندري

محسن اردشير. نويسنده و کارگردان

ابراهيم پشت‌کوهي شاعر، نويسنده و کارگردان تئاتر و آنچه او را از بقيه کارگردان‌هاي تئاتر ايران متمايز مي‌کند، وابستگي او به اصالت و ريشه‌هاي فرهنگي و زادگاه مادري‌اش است که در کارهاي او به‌وفور يافت مي‌شود.

پشت‌کوهي با ريشه‌هاي فرهنگي تنيده در زادگاه مادري‌اش همچون درختي پر از ريشه عمل مي‌کند؛ درختي که خاکش را با خود حمل مي‌کند تا هميشه سبز بماند با ميوه‌هاي اصيل درخت اصالت. او خاک و ريشه را با خود و به روي صحنه به همراه مي‌آورد تا آنچه ديده شود فضا و فرهنگ و موسيقي بندرعباسي باشد با طعم گس اتللو که در جاي‌جاي صحنه طنين‌انداز است.
«تنها خرچنگ خانگي لاي ملافه‌ها خانه مي‌کند، اتللو» اقتباسي از نمايش‌نامه اتللوي (مغربي) اثر ويليام شکسپير است با مضمون عشق و خيانت. در تراژدي اُتللو شخصيت اصلي مرد داستان که فرمانده مغربي در ارتش ونيز است به تحريک يکي از زير‌دستانش به نام ياگو به وفاداري همسر خود، دِزدمونا، شک مي‌کند و بي‌آنکه مسئله را با زن در ميان بگذارد بي‌رحمانه او را مي‌کشد، اما بعد از قتل به بي‌گناهي همسر وفادارش پي مي‌برد که بسيار دير است، در‌نتيجه دست به خود‌کشي مي‌زند. نمايش‌نامه اتللو هنوز هم در بسياري از مجامع حرفه‌اي تئاتر جهان محبوبيت زيادي دارد و حتي مبنای بسياري از آثار اپرايي و فيلم و اقتباس‌هاي ادبي شناخته مي‌شود. و اين نمايش نيز با اقتباسي از اين اثر شکسپير به‌دنبال ارتباط با تماشاگرانش است.
وقتي ابراهيم پشت‌کوهي را بشناسيد و کارهايش را ديده باشيد حتما مي‌دانيد که او به زادگاهش وفادار است و هرچه را در صحنه ارائه مي‌دهد همچون لورکا در خود شعر و زبان و موسيقي سرزمين مادری‌اش و نحوه زندگي مردم و امضاي خود را در صحنه به جاي مي‌گذارد تا ردي تأثيرگذار از فرهنگ و آيين و سنن مردمش بر جاي بماند.‌
روايت اتللو از ديدگاه پشت‌کوهي روايت اتللويی است که در بندرعباس زيست مي‌کند در کنار ياورها، لنج‌ها و فلافل‌ها و خليج هميشه فارسش... ياور {يا همان ياگو در نمايش‌نامه شکسپير‌} که از‌قضا کاپيتان کشتي نيز هست سکان زندگي اتللو را در دست گرفته است و اتللو را هر جا که دوست دارد با خود مي‌برد و سرانجام اتللو را در دام خود چون تور ماهيگيري قرار مي‌دهد و به دام مي‌اندازد. اثر جديد پشت‌کوهي که مبتني‌بر رئاليسم جادويي است، ساختار‌هاي واقعيت متني شکسپير را دگرگون مي‌‌کند و دنياي واقعي را با روابط علت‌و‌معلولي خاص خود مي‌آفريند. او اتللوي مغربي را به جنوب ايران مي‌آورد. او اتللو را چنان براي خود مي‌آفريند که چاره‌اي جز پذيرا‌بودن اتللوي بندر‌عباسي براي تماشاگرش نمي‌گذارد.
ترکيب واقعيت افسانه و تاريخ
موسيقي زيبايي بندرعباس و طراحي لباسي زيبا از مردمان همين خطه و بازيگران همگي پتانسيل بالايي دارند و اين خود در کيفيت نمايش تأثيرگذار است، بازي زيباي مسيح کاظمي در نقش خدمتکار اولين سؤال را براي بيننده به‌وجود مي‌آورد که به‌راستي چرا بازيگري در اين حد هنوز چندان شناخته‌شده نيست و همچنين در اين ميان بازي زيباي گاتا عابدي براي اولين‌بار بر روي صحنه در نقش مونا يا همان دزدمونا را ديدني‌تر مي‌کند و براي اولين اجرايش بايد به گاتا عابدي تبريک گفت، آن هم در کنار اساتيدي چون اصغر همت و ناهيد مسلمي. دکور نمايش که با توجه به کاربردش در جايي از صحنه آپارتمان گاه لنج می‌شود، گاه خيابان، گاه عابر‌پياده، گاه اتاق خواب و کوچه و گاه پلکان براي نشستن روبه‌روي خليج هميشه فارس، به‌دلیل کوچک‌بودن سالن نمايش قشقايي نتوانسته زيبايي خود را به تماشاگر ارائه دهد؛ دکور کاربردي و زيبايي که به کوچک‌بودن سالن قشقايي گويا تن داده است، دستمال آييني اتللو با بته‌جقه زيباي ايراني روي آن به ما يادآوري مي‌کند که هر آنچه در حال رخ‌دادن است در ايران اکنون ماست. او با اقتباس از يکي از بهترين آثار شکسپير، نمايش تنها خرچنگ خانگي لاي ملافه‌ها خانه مي‌کند، اتللو را مي‌آفريند و با ايجاد پارادوکس در اجرا ،گاه کمدي و گاه تراژدي را با موقعيتي موازي با لهجه دلچسب و شيرين بندرعباسي به پيش مي‌برد و تماشاگر را با خود همراه مي‌کند. ابراهيم پشت‌کوهي بار ديگر در مقام کارگردان و نويسنده ثابت کرده است که هنوز تئاتر ايران زنده است و نفس مي‌کشد. با وجود نمايش‌هاي بي‌در‌و‌پيکر و پر از ادا و اصول اين روزها و دزدي‌هاي ناشيانه بعضي از هنرمندان تئاتر از آثار اروپايي در اين بازار آشفته تئاتر بايد بگويم با اثري درجه يک و زيبا روبه‌رو مي‌شويم. آنچه امروزه تئاتر ايران فراموش کرده است خود‌بودن و اصالت است. از اين نظر ابراهيم پشت‌کوهي با بهره‌گيري از فرهنگ ايراني و وفاداري به خطه مادري‌اش کارهايش را به اثري دلچسب و زيبا تبديل کرده است. اتللوي بندرعباسي و لورکاي ايراني را ببينيد و لذت ببريد تا باز هم يادمان بيايد که تنها اصل ماندن در ماندن است. پس بي‌‌دلیل نيست که ابراهيم پشت‌کوهي را لورکاي تئاتر ايران بناميم.

ابراهيم پشت‌کوهي شاعر، نويسنده و کارگردان تئاتر و آنچه او را از بقيه کارگردان‌هاي تئاتر ايران متمايز مي‌کند، وابستگي او به اصالت و ريشه‌هاي فرهنگي و زادگاه مادري‌اش است که در کارهاي او به‌وفور يافت مي‌شود.

پشت‌کوهي با ريشه‌هاي فرهنگي تنيده در زادگاه مادري‌اش همچون درختي پر از ريشه عمل مي‌کند؛ درختي که خاکش را با خود حمل مي‌کند تا هميشه سبز بماند با ميوه‌هاي اصيل درخت اصالت. او خاک و ريشه را با خود و به روي صحنه به همراه مي‌آورد تا آنچه ديده شود فضا و فرهنگ و موسيقي بندرعباسي باشد با طعم گس اتللو که در جاي‌جاي صحنه طنين‌انداز است.
«تنها خرچنگ خانگي لاي ملافه‌ها خانه مي‌کند، اتللو» اقتباسي از نمايش‌نامه اتللوي (مغربي) اثر ويليام شکسپير است با مضمون عشق و خيانت. در تراژدي اُتللو شخصيت اصلي مرد داستان که فرمانده مغربي در ارتش ونيز است به تحريک يکي از زير‌دستانش به نام ياگو به وفاداري همسر خود، دِزدمونا، شک مي‌کند و بي‌آنکه مسئله را با زن در ميان بگذارد بي‌رحمانه او را مي‌کشد، اما بعد از قتل به بي‌گناهي همسر وفادارش پي مي‌برد که بسيار دير است، در‌نتيجه دست به خود‌کشي مي‌زند. نمايش‌نامه اتللو هنوز هم در بسياري از مجامع حرفه‌اي تئاتر جهان محبوبيت زيادي دارد و حتي مبنای بسياري از آثار اپرايي و فيلم و اقتباس‌هاي ادبي شناخته مي‌شود. و اين نمايش نيز با اقتباسي از اين اثر شکسپير به‌دنبال ارتباط با تماشاگرانش است.
وقتي ابراهيم پشت‌کوهي را بشناسيد و کارهايش را ديده باشيد حتما مي‌دانيد که او به زادگاهش وفادار است و هرچه را در صحنه ارائه مي‌دهد همچون لورکا در خود شعر و زبان و موسيقي سرزمين مادری‌اش و نحوه زندگي مردم و امضاي خود را در صحنه به جاي مي‌گذارد تا ردي تأثيرگذار از فرهنگ و آيين و سنن مردمش بر جاي بماند.‌
روايت اتللو از ديدگاه پشت‌کوهي روايت اتللويی است که در بندرعباس زيست مي‌کند در کنار ياورها، لنج‌ها و فلافل‌ها و خليج هميشه فارسش... ياور {يا همان ياگو در نمايش‌نامه شکسپير‌} که از‌قضا کاپيتان کشتي نيز هست سکان زندگي اتللو را در دست گرفته است و اتللو را هر جا که دوست دارد با خود مي‌برد و سرانجام اتللو را در دام خود چون تور ماهيگيري قرار مي‌دهد و به دام مي‌اندازد. اثر جديد پشت‌کوهي که مبتني‌بر رئاليسم جادويي است، ساختار‌هاي واقعيت متني شکسپير را دگرگون مي‌‌کند و دنياي واقعي را با روابط علت‌و‌معلولي خاص خود مي‌آفريند. او اتللوي مغربي را به جنوب ايران مي‌آورد. او اتللو را چنان براي خود مي‌آفريند که چاره‌اي جز پذيرا‌بودن اتللوي بندر‌عباسي براي تماشاگرش نمي‌گذارد.
ترکيب واقعيت افسانه و تاريخ
موسيقي زيبايي بندرعباس و طراحي لباسي زيبا از مردمان همين خطه و بازيگران همگي پتانسيل بالايي دارند و اين خود در کيفيت نمايش تأثيرگذار است، بازي زيباي مسيح کاظمي در نقش خدمتکار اولين سؤال را براي بيننده به‌وجود مي‌آورد که به‌راستي چرا بازيگري در اين حد هنوز چندان شناخته‌شده نيست و همچنين در اين ميان بازي زيباي گاتا عابدي براي اولين‌بار بر روي صحنه در نقش مونا يا همان دزدمونا را ديدني‌تر مي‌کند و براي اولين اجرايش بايد به گاتا عابدي تبريک گفت، آن هم در کنار اساتيدي چون اصغر همت و ناهيد مسلمي. دکور نمايش که با توجه به کاربردش در جايي از صحنه آپارتمان گاه لنج می‌شود، گاه خيابان، گاه عابر‌پياده، گاه اتاق خواب و کوچه و گاه پلکان براي نشستن روبه‌روي خليج هميشه فارس، به‌دلیل کوچک‌بودن سالن نمايش قشقايي نتوانسته زيبايي خود را به تماشاگر ارائه دهد؛ دکور کاربردي و زيبايي که به کوچک‌بودن سالن قشقايي گويا تن داده است، دستمال آييني اتللو با بته‌جقه زيباي ايراني روي آن به ما يادآوري مي‌کند که هر آنچه در حال رخ‌دادن است در ايران اکنون ماست. او با اقتباس از يکي از بهترين آثار شکسپير، نمايش تنها خرچنگ خانگي لاي ملافه‌ها خانه مي‌کند، اتللو را مي‌آفريند و با ايجاد پارادوکس در اجرا ،گاه کمدي و گاه تراژدي را با موقعيتي موازي با لهجه دلچسب و شيرين بندرعباسي به پيش مي‌برد و تماشاگر را با خود همراه مي‌کند. ابراهيم پشت‌کوهي بار ديگر در مقام کارگردان و نويسنده ثابت کرده است که هنوز تئاتر ايران زنده است و نفس مي‌کشد. با وجود نمايش‌هاي بي‌در‌و‌پيکر و پر از ادا و اصول اين روزها و دزدي‌هاي ناشيانه بعضي از هنرمندان تئاتر از آثار اروپايي در اين بازار آشفته تئاتر بايد بگويم با اثري درجه يک و زيبا روبه‌رو مي‌شويم. آنچه امروزه تئاتر ايران فراموش کرده است خود‌بودن و اصالت است. از اين نظر ابراهيم پشت‌کوهي با بهره‌گيري از فرهنگ ايراني و وفاداري به خطه مادري‌اش کارهايش را به اثري دلچسب و زيبا تبديل کرده است. اتللوي بندرعباسي و لورکاي ايراني را ببينيد و لذت ببريد تا باز هم يادمان بيايد که تنها اصل ماندن در ماندن است. پس بي‌‌دلیل نيست که ابراهيم پشت‌کوهي را لورکاي تئاتر ايران بناميم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.