بچهها باید دروغ میگفتند
شرق: سُفی اُکسانِن، نمایشنامهنویس فنلاندی معاصر، اگرچه برای مخاطبان فارسیزبان ادبیات نمایشی نامی ناشناخته است، اما نمایشنامههایش به زبانهای زیادی ترجمه شده و در اروپا و آمریکای شمالی او را از طریق آثارش خوب میشناسند. «وقتی کبوترها ناپدید شدند» نخستین نمایشنامه اُکسانِن است که به فارسی ترجمه شده. چنانکه در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی آن آمده اُکسانن نمایشنامهنویسی است که «وقایع مستند را دستمایه نمایشهایش قرار میدهد و پیش از آغاز نگارش، دست به پژوهشها و سفرهایی اکتشافی میزند که بیشتر به کاوشهای تاریخی و اجتماعی میمانند». همچنین به چیرهدستی اُکسانِن در قصهگویی، شخصیتپردازی و غافلگیریهای هولناک بهعنوان دلیل توفیق جهانی او اشاره شده. او متولد فنلاند است و فرزند مادری اهل استونی. این ریشه استونیایی در نمایشنامه «وقتی کبوترها ناپدید شدند» تأثیر خود را بهجا گذاشته است. داستان این نمایشنامه در استونی و در فاصله سالهای دهه 1930 تا 1966 اتفاق میافتد و چنانکه در پشت جلد کتاب اشاره شده حول یک لاپوشانی میگردد؛ حولِ چیزی که برای حفظ آبروی عمومی لاپوشانی شده و نمایشنامه از آن پرده برداشته است.
ترجمه فارسی نمایشنامه «وقتی کبوترها ناپدید شدند» با جُستاری از خود سُفی اُکسانِن همراه است به نام «تاببازی با پرده آهنین». اُکسانِن این جُستار را خطاب به خوانندههای ایرانی این نمایشنامه و برای همین ترجمه فارسی نوشته است. او در این جُستار تصویری به دست میدهد از استونی در دورانی که این کشور در اشغال شوروی بوده و از تأثیر سیطره شوروی بر این کشور و از دغدغههای خود درباره این موضوع. جُستار او اینگونه آغاز میشود: «در اتحاد شوروی، پدر و مادرها باید تصمیم سختی میگرفتند: اگر درباره گذشته به فرزندشان دروغ میگفتند، بچهها مجبور نبودند در زندگیِ بیرون از خانه دروغ بگویند. اما اگر تصمیم میگرفتند با بچههایشان روراست باشند، بچهها بهناچار میبایست بیرون از چهاردیواریِ خانه دروغ میگفتند». آنچه میخوانید قسمتی از نمایشنامه «وقتی کبوترها ناپدید شدند» است:
«یودیت: بیا امروزو بازی درنیاریم. (درنگ) تو ساحل مث سگ با گلوله آبکشش کردن. بهخاطر من. همهش تقصیر من بود! منم برگشتم تیر انداختم. به آلمانیایی که بیخ گوشمون میاومدن. شایدم استونیایی بودن. چه میدونم. تیرام خطا رفت. دستبهتفنگم بده. اگه تیراندازیم بهتر بود شاید جونشو نجات داده بودم. همونجور که تو ساحل افتاده بود، ولش کرده بودم به امون خدا. هی ماشه رو چکوندم، اونوقت فرار کردم. میخواستم همهشونو بکشم. (درنگ) هر روز منتظرشونم. از محاکمههای آین اِروین مِرِه و رالف گِرِتس ویان ویک به بعد، عینِ هر روز منتظرشونم بیان سروقتم و ببرنم...
ادگار: بعید میدونم شب دارشون زده باشن. شاید بریم بیرون بهتر باشه.
یودیت: نه بذار بشنون. (فریاد میزند). امروز تولد عشق آلمانیمه!
ادگار: ساکت شو! گوش کن، واقعا باید با هم حرف بزنیم. بیا بریم بیرون.
یودیت: هر غروب و هر شب گوشبهزنگم. نمیتونم بخوابم. بیدار دراز میکشم منتظرشون. هیچوقت بهم نگفتی تو پلیس سیاسی آلمان کارِت چی بوده. دریغ از یه کلمه».
شرق: سُفی اُکسانِن، نمایشنامهنویس فنلاندی معاصر، اگرچه برای مخاطبان فارسیزبان ادبیات نمایشی نامی ناشناخته است، اما نمایشنامههایش به زبانهای زیادی ترجمه شده و در اروپا و آمریکای شمالی او را از طریق آثارش خوب میشناسند. «وقتی کبوترها ناپدید شدند» نخستین نمایشنامه اُکسانِن است که به فارسی ترجمه شده. چنانکه در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی آن آمده اُکسانن نمایشنامهنویسی است که «وقایع مستند را دستمایه نمایشهایش قرار میدهد و پیش از آغاز نگارش، دست به پژوهشها و سفرهایی اکتشافی میزند که بیشتر به کاوشهای تاریخی و اجتماعی میمانند». همچنین به چیرهدستی اُکسانِن در قصهگویی، شخصیتپردازی و غافلگیریهای هولناک بهعنوان دلیل توفیق جهانی او اشاره شده. او متولد فنلاند است و فرزند مادری اهل استونی. این ریشه استونیایی در نمایشنامه «وقتی کبوترها ناپدید شدند» تأثیر خود را بهجا گذاشته است. داستان این نمایشنامه در استونی و در فاصله سالهای دهه 1930 تا 1966 اتفاق میافتد و چنانکه در پشت جلد کتاب اشاره شده حول یک لاپوشانی میگردد؛ حولِ چیزی که برای حفظ آبروی عمومی لاپوشانی شده و نمایشنامه از آن پرده برداشته است.
ترجمه فارسی نمایشنامه «وقتی کبوترها ناپدید شدند» با جُستاری از خود سُفی اُکسانِن همراه است به نام «تاببازی با پرده آهنین». اُکسانِن این جُستار را خطاب به خوانندههای ایرانی این نمایشنامه و برای همین ترجمه فارسی نوشته است. او در این جُستار تصویری به دست میدهد از استونی در دورانی که این کشور در اشغال شوروی بوده و از تأثیر سیطره شوروی بر این کشور و از دغدغههای خود درباره این موضوع. جُستار او اینگونه آغاز میشود: «در اتحاد شوروی، پدر و مادرها باید تصمیم سختی میگرفتند: اگر درباره گذشته به فرزندشان دروغ میگفتند، بچهها مجبور نبودند در زندگیِ بیرون از خانه دروغ بگویند. اما اگر تصمیم میگرفتند با بچههایشان روراست باشند، بچهها بهناچار میبایست بیرون از چهاردیواریِ خانه دروغ میگفتند». آنچه میخوانید قسمتی از نمایشنامه «وقتی کبوترها ناپدید شدند» است:
«یودیت: بیا امروزو بازی درنیاریم. (درنگ) تو ساحل مث سگ با گلوله آبکشش کردن. بهخاطر من. همهش تقصیر من بود! منم برگشتم تیر انداختم. به آلمانیایی که بیخ گوشمون میاومدن. شایدم استونیایی بودن. چه میدونم. تیرام خطا رفت. دستبهتفنگم بده. اگه تیراندازیم بهتر بود شاید جونشو نجات داده بودم. همونجور که تو ساحل افتاده بود، ولش کرده بودم به امون خدا. هی ماشه رو چکوندم، اونوقت فرار کردم. میخواستم همهشونو بکشم. (درنگ) هر روز منتظرشونم. از محاکمههای آین اِروین مِرِه و رالف گِرِتس ویان ویک به بعد، عینِ هر روز منتظرشونم بیان سروقتم و ببرنم...
ادگار: بعید میدونم شب دارشون زده باشن. شاید بریم بیرون بهتر باشه.
یودیت: نه بذار بشنون. (فریاد میزند). امروز تولد عشق آلمانیمه!
ادگار: ساکت شو! گوش کن، واقعا باید با هم حرف بزنیم. بیا بریم بیرون.
یودیت: هر غروب و هر شب گوشبهزنگم. نمیتونم بخوابم. بیدار دراز میکشم منتظرشون. هیچوقت بهم نگفتی تو پلیس سیاسی آلمان کارِت چی بوده. دریغ از یه کلمه».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.