|

کار خیر از دوران کودکی آموزش داده شود

سید‌حسن موسوی‌چلک- رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران

تأملی بر زندگی انسان‌ها در جوامع مختلف نشان می‌دهد که یکی از کار‌های ارزشمند در همه این جوامع پرداختن به امور خیر و احسان به دیگران است که در انجام این کار‌های خیر نباید انتظار و چشم‌داشتی هم از افردی داشت. گر‌چه خداوند وعده پاداش نیکو را به نیکوکاران داده است و از آنجا که وعده الهی حق است، تحقق هم پیدا می‌کند. ضمن اینکه حیثیت و حرمت افراد هم باید حفظ شود. چرا‌که خدمت با منت که موجب آزار خدمت‌گیرنده شود، مورد تأیید نبوده و نخواهد بود. در حدیثی از امام علی(ع) نقل شده که بهترين مردم، نافع‌ترين آنها برای مردم است. در ادبیات ما هم بسیار به این موضوع توجه شده است. فردوسی، شاعر بلند‌آوازه ایران‌زمین، این‌گونه به انجام کار نیک توجه می‌کند:

نباشد همی نیک و بد پایدار/ همان به که نیکی بود یادگار/ دراز است دست فلک بر بدی/ همه نیکویی کن اگر بخردی. در قرآن هم بار‌ها به این موضوع اشاره و بر آن تأکید شده است. توضیح این نکته را ضروری می‌دانم که انجام کار خیر فقط پول‌دادن یا بناکردن خانه، بیمارستان، مدرسه‌ و ساختن مرکز معلولان و سالمندان‌ و... نیست که این می‌تواند بخشی از امور خیریه محسوب شود. تأملی بر این موضوع نشان می‌دهد که معمولا افراد دارای تمکن مالی در اواخر عمرشان و در هنگام بی‌نیازی مطلق (‌زمانی که دارایی زیادی دارند)، اقدام به انجام کار‌های خیریه‌ای می‌کنند که در جای خود قابل سپاسگزاری است. اما فکر می‌کنم انجام کار‌های خیر و نیک را از دوران کودکی باید به فرزندان آموخت تا این روحیه خیرخواهانه در جامعه نهادینه شود و به عنوان یک پشتوانه قوی محسوب شود. اگر کار خیر را فقط به پول‌دادن بسنده و خلاصه نکنیم. خیلی از امور هستند که به‌دست کودکان هم می‌تواند انجام شود. گر‌چه به‌صورت نمادین با توزیع قلک‌ها در مدارس و مهد‌های کودک در هنگام وقوع بحران‌ها یا برخی از مناسبت‌ها از قبیل نوروز، جشن عاطفه‌ها و... تلاش می‌شود که به این موضوع توجه شود. ولی نباید فراموش کرد که کار خیر فقط در این شرایط نیست. انجام کار خیر را باید از کودکی به فرزندانمان آموزش بدهیم. در حقیقت آموزش کار خیر به فرزندانمان کاری سخت ولی بزرگ با تأثیری همیشگی است و این فرصت را به ما می‌دهد تا آنها را در ارزش‌هایی که برای جامعه اهمیت دارد شریک کنیم. تأملی بر منابع مکتوب نشان می‌دهد که انجام کار خیر صورت‌های فراوانی دارد. از کمک مالی به افراد بی‌خانمان و فقیر در خیابان گرفته تا آموزش و درس‌دادن به کودکانی که امکان تحصیل در مدرسه را ندارند. در این میان «فعالیت‌های داوطلبانه» برای کمک به افراد نیازمند معمولا تأثیر بیشتر و بهتری هم برای فرد کمک‌کننده و هم برای فرد نیازمند کمک دارند. زمانی که کودکان شما به‌صورت داوطلبانه به دیگران کمک می‌کنند هم احساس قدرت و توانایی بیشتری دارند و هم ارتباط بهتر و تنگاتنگ‌تری با اجتماع برقرار می‌کنند. در حقیقت انجام کار خیر یکی از ارکان اصلی آموزش به کودکان هم هست؛ به عبارت دیگر، آموزش انجام کار خیر، نه فقط در فرهنگ ایرانی و اسلامی ما بلکه در عموم فرهنگ‌های جهان از وظایف مهم والدین و بخشی از مهارت‌های مورد نیاز و اساسی کودکان است که ما موظفیم آن را با جدیت به آنها آموزش دهیم. یکی از این راه‌ها رفتار والدین برای انجام کار‌های خیر به شکل‌های مختلف است‌. از کمک مالی برای ساختن مرکز، خانه و... تا سرکشی به افراد بیمار، درس‌دادن به افرادی که به آموزش بیشتر نیاز دارند، یا کارکردن داوطلبانه برای سایر افرادی که به تخصص و توان ما نیاز دارند. گاهی اوقات وقت‌گذاشتن برای کودکانی است که ممکن است سرپرستی نداشته باشند. تشویق کودکان به انجام کار‌های خیر می‌تواند انگیزه مشارکتشان را افزایش دهد و نهادینه کند. در برخی از منابع علمی تأکید شده است که «لازم است اجازه دهیم فرزندان، هرکدام از نمونه‌های امور خیریه را که دوست می‌دارند، نسبت به انجام آن اقدام کنند. لذا مربیان مهدهای کودک، مادران و پدران، باید در به‌کارگیری شیوه‌های نیکوکاری در جامعه، حتما فرزندان را دخالت دهند. انجام فعل صدقه، در موقعیت‌های اجتماعی، مثل انداختن پول در صندوق صدقات، درصورتی‌که فرزندان حضور داشته باشند، بهتر است که به‌دست آنها انجام شود. مهدهای کودک، با مساعدت خانواده، از کودکان یتیم و بی‌سرپرست، دستگیری کنند و فرزندان، از خردسالی، در این امور مشارکت کنند و برای مثال، به خواست خودشان، بعضی از اسباب‌بازی‌هایشان را هدیه دهند و ازسوی بزرگ‌ترها، مورد تشویق قرار بگیرند. احسان و نیکوکاری در مهدکودک نیز امکان‌پذیر است، کودکان از داشته‌ها‌، فرصت‌ها و امکانات خود، در‌صورتی‌که چیزی را به دوستشان هدیه کردند، مدیریت مهدکودک و مربیان، برای چنین اقدامی از‌سوی کودکان، به‌ویژه در مراسم صبحگاهی، آنها را مورد تشویق قرار دهند». کودک اگر بیاموزد که انجام کار خیر یک فرصت و پشتوانه برای او و مردم جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، محسوب می‌شود رفتار‌های خیرخواهانه را به شکل‌های مختلف در خود نهاینه خواهد کرد و مصداق این شعر حافظ شیراز خواهد شد: ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون/ نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

تأملی بر زندگی انسان‌ها در جوامع مختلف نشان می‌دهد که یکی از کار‌های ارزشمند در همه این جوامع پرداختن به امور خیر و احسان به دیگران است که در انجام این کار‌های خیر نباید انتظار و چشم‌داشتی هم از افردی داشت. گر‌چه خداوند وعده پاداش نیکو را به نیکوکاران داده است و از آنجا که وعده الهی حق است، تحقق هم پیدا می‌کند. ضمن اینکه حیثیت و حرمت افراد هم باید حفظ شود. چرا‌که خدمت با منت که موجب آزار خدمت‌گیرنده شود، مورد تأیید نبوده و نخواهد بود. در حدیثی از امام علی(ع) نقل شده که بهترين مردم، نافع‌ترين آنها برای مردم است. در ادبیات ما هم بسیار به این موضوع توجه شده است. فردوسی، شاعر بلند‌آوازه ایران‌زمین، این‌گونه به انجام کار نیک توجه می‌کند:

نباشد همی نیک و بد پایدار/ همان به که نیکی بود یادگار/ دراز است دست فلک بر بدی/ همه نیکویی کن اگر بخردی. در قرآن هم بار‌ها به این موضوع اشاره و بر آن تأکید شده است. توضیح این نکته را ضروری می‌دانم که انجام کار خیر فقط پول‌دادن یا بناکردن خانه، بیمارستان، مدرسه‌ و ساختن مرکز معلولان و سالمندان‌ و... نیست که این می‌تواند بخشی از امور خیریه محسوب شود. تأملی بر این موضوع نشان می‌دهد که معمولا افراد دارای تمکن مالی در اواخر عمرشان و در هنگام بی‌نیازی مطلق (‌زمانی که دارایی زیادی دارند)، اقدام به انجام کار‌های خیریه‌ای می‌کنند که در جای خود قابل سپاسگزاری است. اما فکر می‌کنم انجام کار‌های خیر و نیک را از دوران کودکی باید به فرزندان آموخت تا این روحیه خیرخواهانه در جامعه نهادینه شود و به عنوان یک پشتوانه قوی محسوب شود. اگر کار خیر را فقط به پول‌دادن بسنده و خلاصه نکنیم. خیلی از امور هستند که به‌دست کودکان هم می‌تواند انجام شود. گر‌چه به‌صورت نمادین با توزیع قلک‌ها در مدارس و مهد‌های کودک در هنگام وقوع بحران‌ها یا برخی از مناسبت‌ها از قبیل نوروز، جشن عاطفه‌ها و... تلاش می‌شود که به این موضوع توجه شود. ولی نباید فراموش کرد که کار خیر فقط در این شرایط نیست. انجام کار خیر را باید از کودکی به فرزندانمان آموزش بدهیم. در حقیقت آموزش کار خیر به فرزندانمان کاری سخت ولی بزرگ با تأثیری همیشگی است و این فرصت را به ما می‌دهد تا آنها را در ارزش‌هایی که برای جامعه اهمیت دارد شریک کنیم. تأملی بر منابع مکتوب نشان می‌دهد که انجام کار خیر صورت‌های فراوانی دارد. از کمک مالی به افراد بی‌خانمان و فقیر در خیابان گرفته تا آموزش و درس‌دادن به کودکانی که امکان تحصیل در مدرسه را ندارند. در این میان «فعالیت‌های داوطلبانه» برای کمک به افراد نیازمند معمولا تأثیر بیشتر و بهتری هم برای فرد کمک‌کننده و هم برای فرد نیازمند کمک دارند. زمانی که کودکان شما به‌صورت داوطلبانه به دیگران کمک می‌کنند هم احساس قدرت و توانایی بیشتری دارند و هم ارتباط بهتر و تنگاتنگ‌تری با اجتماع برقرار می‌کنند. در حقیقت انجام کار خیر یکی از ارکان اصلی آموزش به کودکان هم هست؛ به عبارت دیگر، آموزش انجام کار خیر، نه فقط در فرهنگ ایرانی و اسلامی ما بلکه در عموم فرهنگ‌های جهان از وظایف مهم والدین و بخشی از مهارت‌های مورد نیاز و اساسی کودکان است که ما موظفیم آن را با جدیت به آنها آموزش دهیم. یکی از این راه‌ها رفتار والدین برای انجام کار‌های خیر به شکل‌های مختلف است‌. از کمک مالی برای ساختن مرکز، خانه و... تا سرکشی به افراد بیمار، درس‌دادن به افرادی که به آموزش بیشتر نیاز دارند، یا کارکردن داوطلبانه برای سایر افرادی که به تخصص و توان ما نیاز دارند. گاهی اوقات وقت‌گذاشتن برای کودکانی است که ممکن است سرپرستی نداشته باشند. تشویق کودکان به انجام کار‌های خیر می‌تواند انگیزه مشارکتشان را افزایش دهد و نهادینه کند. در برخی از منابع علمی تأکید شده است که «لازم است اجازه دهیم فرزندان، هرکدام از نمونه‌های امور خیریه را که دوست می‌دارند، نسبت به انجام آن اقدام کنند. لذا مربیان مهدهای کودک، مادران و پدران، باید در به‌کارگیری شیوه‌های نیکوکاری در جامعه، حتما فرزندان را دخالت دهند. انجام فعل صدقه، در موقعیت‌های اجتماعی، مثل انداختن پول در صندوق صدقات، درصورتی‌که فرزندان حضور داشته باشند، بهتر است که به‌دست آنها انجام شود. مهدهای کودک، با مساعدت خانواده، از کودکان یتیم و بی‌سرپرست، دستگیری کنند و فرزندان، از خردسالی، در این امور مشارکت کنند و برای مثال، به خواست خودشان، بعضی از اسباب‌بازی‌هایشان را هدیه دهند و ازسوی بزرگ‌ترها، مورد تشویق قرار بگیرند. احسان و نیکوکاری در مهدکودک نیز امکان‌پذیر است، کودکان از داشته‌ها‌، فرصت‌ها و امکانات خود، در‌صورتی‌که چیزی را به دوستشان هدیه کردند، مدیریت مهدکودک و مربیان، برای چنین اقدامی از‌سوی کودکان، به‌ویژه در مراسم صبحگاهی، آنها را مورد تشویق قرار دهند». کودک اگر بیاموزد که انجام کار خیر یک فرصت و پشتوانه برای او و مردم جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، محسوب می‌شود رفتار‌های خیرخواهانه را به شکل‌های مختلف در خود نهاینه خواهد کرد و مصداق این شعر حافظ شیراز خواهد شد: ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون/ نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.