نگاهی به نمایش «الویرا 2020» کار بابک کریمی
کلاس هنرپیشگی
احمد طالبينژاد
تصور کنید در یک کلاس بازیگری نشستهاید و بابک کریمی، بازیگر شناختهشده سینما و فرزند زندهیاد نصرت کریمی، با همکاری سه نفر از هنرجویانش دارد تکنیکها و روشهای بازیگری روی صحنه و جلوی دوربین را به شما درس میدهد. این همان چیزی است که بهعنوان نمایش «الویرا 2020»، این روزها در سالن کارگاه نمایش تئاتر شهر، واقع در زیرزمین این مجموعه بر صحنه است. یک نمایش تجربی - واقعا تجربی - که مرز میان صحنه و پشت صحنه را برداشته تا به جوهر نمایش برسد. همان چیزی که روزگاری فاصلهگذاری میگفتندش و امروز با اینهمه تحولی که در تئاتر به وقوع پیوسته، نمیدانم چه نامی بر این شیوه که شکل ثابتی هم ندارد میتوان گذاشت. باری متن این نمایش ظاهرا نوشته بریژیت ژاک است که تاکنون در ادبیات نمایشی نامی از وی نشنیدهایم. لااقل من نشنیدهام؛ با ترجمه مشترک علی شمس، بابک کریمی و پریسا نظریآما، کریمی پس از اتمام نمایش خطاب به تماشاگرانی که آماده خروج از سالن هستند، میگوید «متن نمایش بر اساس درسگفتارهای لویی ژوو، کارگردان و مدرس تئاتر در اواسط دهه 1940 تنظیم شده و درواقع مجموعهای از اتودهای وی در کلاس درس بازیگری بوده است. از جمله شاگردان کلاس او، عبدالحسین نوشین، پدر تئاتر مدرن ایران هم بوده که بعدها به ایران برمیگردد و میدانیم که کلاسهایی در همین زمینه برگزار میکند. یکی از شاگردان این کلاس نوجوانی 15، 16 ساله بوده است به نام نصرت کریمی، پدر همین بابک که بعدها خود وی از بزرگان سینمای پیش از انقلاب شد و البته مقداری از استعداد و خلاقیتش را به پسرش نیز منتقل کرده است. اصلا اجرای این نمایش با شیوهای که اشاره شد یکجور خلاقیت ویژه میخواهد که کار هر کسی نیست. در بسیاری از صحنهها کریمی در نقش استاد و کارگردان - لابد به همان شیوه لویی ژوو- شخصیت واقعی خودش بهعنوان بازیگر فیلم جدایی نادر از سیمین را وارد نمایش میکند و از تجربههایش برای دستیافتن به نقش قاضی دادگاه در آن فیلم میگوید؛ آن هم به شیوهای که گویی بداههسازی میکند. اما میدانیم که چنین نیست و او خارج از متن نوشتهشده عمل نمیکند. بازی با متن و بداههگویی، از جمله ویژگیهای اصلی این اجراست که تصور نمیکنم کسی غیر از کریمی میتوانست این درهمآمیزی را به شکل متقاعدکنندهای از کار درآورد. متن اصلی البته اقتباسی است از نمایشنامه «دون ژوان» اثر مولیر. در متن اصلی الویرا، یکی از معشوقههای سابق دون ژوان که تارک دنیا و راهبه شده، شبانه به کاخ این مرد عیاش میآید تا به او خبر بدهد که خداوند برای گناهانی که مرتکب شده مجازات سختی در نظر میگیرد و از وی میخواهد در باقیمانده عمر دست از رذالت و شهوتپرستی بردارد. یک فصل از متن مولیر توسط سه هنرجوی کلاس با بازی مهدخت مولایی، آریا تقیپوریان و علیرضا مجیدی در حال تمرین است؛ اما استاد (کریمی) چنان مو را از ماست میکشد که طفلی بازیگر نقش الویرا (مهدخت مولایی) را لهولورده میکند تا از او بازیگری با درک بهتر از نقش بسازد. همه نمایش، همین است. تمرین و تمرین و نفی و غرزدن استاد و کلکلکردن با هر سه بازیگر و خلاصه اینکه شما به تماشای یک نمایش نمینشینید. این واقعیت است که در مقابل چشم شما جلوهگر میشود؛ تا حدی که گاه احساس میکنید باید از جا بلند شوید و بروید یک سیلی محکم توی گوش کریمی بزنید تا این دخترک لاغراندام اما بیقرار (مولایی) را اینقدر مازوخیستی شکنجه ندهد. اما نمایش چنان با قدرت پیش میرود که از تصمیمتان کوتاه میآیید، بهویژه هنگامی که در انتهای نمایش متن اصلی به شکل درخشانی اجرا میشود و ما نتیجه آنهمه شکنجه روحی و روانی را میبینیم. در قیاس با نمایش پیشین کریمی با نام حرفهای که سالها پیش در فرهنگسرای نیاوران اجرا شد و راستش ناامیدکننده بود، الویرا 2020، یک جهش فوقالعاده است. به علاقهمندان بازیگری و دانشجویان و هنرجویان تئاتر و سینما میشود توصیه کرد این کلاس درس جذاب را از دست ندهند.
تصور کنید در یک کلاس بازیگری نشستهاید و بابک کریمی، بازیگر شناختهشده سینما و فرزند زندهیاد نصرت کریمی، با همکاری سه نفر از هنرجویانش دارد تکنیکها و روشهای بازیگری روی صحنه و جلوی دوربین را به شما درس میدهد. این همان چیزی است که بهعنوان نمایش «الویرا 2020»، این روزها در سالن کارگاه نمایش تئاتر شهر، واقع در زیرزمین این مجموعه بر صحنه است. یک نمایش تجربی - واقعا تجربی - که مرز میان صحنه و پشت صحنه را برداشته تا به جوهر نمایش برسد. همان چیزی که روزگاری فاصلهگذاری میگفتندش و امروز با اینهمه تحولی که در تئاتر به وقوع پیوسته، نمیدانم چه نامی بر این شیوه که شکل ثابتی هم ندارد میتوان گذاشت. باری متن این نمایش ظاهرا نوشته بریژیت ژاک است که تاکنون در ادبیات نمایشی نامی از وی نشنیدهایم. لااقل من نشنیدهام؛ با ترجمه مشترک علی شمس، بابک کریمی و پریسا نظریآما، کریمی پس از اتمام نمایش خطاب به تماشاگرانی که آماده خروج از سالن هستند، میگوید «متن نمایش بر اساس درسگفتارهای لویی ژوو، کارگردان و مدرس تئاتر در اواسط دهه 1940 تنظیم شده و درواقع مجموعهای از اتودهای وی در کلاس درس بازیگری بوده است. از جمله شاگردان کلاس او، عبدالحسین نوشین، پدر تئاتر مدرن ایران هم بوده که بعدها به ایران برمیگردد و میدانیم که کلاسهایی در همین زمینه برگزار میکند. یکی از شاگردان این کلاس نوجوانی 15، 16 ساله بوده است به نام نصرت کریمی، پدر همین بابک که بعدها خود وی از بزرگان سینمای پیش از انقلاب شد و البته مقداری از استعداد و خلاقیتش را به پسرش نیز منتقل کرده است. اصلا اجرای این نمایش با شیوهای که اشاره شد یکجور خلاقیت ویژه میخواهد که کار هر کسی نیست. در بسیاری از صحنهها کریمی در نقش استاد و کارگردان - لابد به همان شیوه لویی ژوو- شخصیت واقعی خودش بهعنوان بازیگر فیلم جدایی نادر از سیمین را وارد نمایش میکند و از تجربههایش برای دستیافتن به نقش قاضی دادگاه در آن فیلم میگوید؛ آن هم به شیوهای که گویی بداههسازی میکند. اما میدانیم که چنین نیست و او خارج از متن نوشتهشده عمل نمیکند. بازی با متن و بداههگویی، از جمله ویژگیهای اصلی این اجراست که تصور نمیکنم کسی غیر از کریمی میتوانست این درهمآمیزی را به شکل متقاعدکنندهای از کار درآورد. متن اصلی البته اقتباسی است از نمایشنامه «دون ژوان» اثر مولیر. در متن اصلی الویرا، یکی از معشوقههای سابق دون ژوان که تارک دنیا و راهبه شده، شبانه به کاخ این مرد عیاش میآید تا به او خبر بدهد که خداوند برای گناهانی که مرتکب شده مجازات سختی در نظر میگیرد و از وی میخواهد در باقیمانده عمر دست از رذالت و شهوتپرستی بردارد. یک فصل از متن مولیر توسط سه هنرجوی کلاس با بازی مهدخت مولایی، آریا تقیپوریان و علیرضا مجیدی در حال تمرین است؛ اما استاد (کریمی) چنان مو را از ماست میکشد که طفلی بازیگر نقش الویرا (مهدخت مولایی) را لهولورده میکند تا از او بازیگری با درک بهتر از نقش بسازد. همه نمایش، همین است. تمرین و تمرین و نفی و غرزدن استاد و کلکلکردن با هر سه بازیگر و خلاصه اینکه شما به تماشای یک نمایش نمینشینید. این واقعیت است که در مقابل چشم شما جلوهگر میشود؛ تا حدی که گاه احساس میکنید باید از جا بلند شوید و بروید یک سیلی محکم توی گوش کریمی بزنید تا این دخترک لاغراندام اما بیقرار (مولایی) را اینقدر مازوخیستی شکنجه ندهد. اما نمایش چنان با قدرت پیش میرود که از تصمیمتان کوتاه میآیید، بهویژه هنگامی که در انتهای نمایش متن اصلی به شکل درخشانی اجرا میشود و ما نتیجه آنهمه شکنجه روحی و روانی را میبینیم. در قیاس با نمایش پیشین کریمی با نام حرفهای که سالها پیش در فرهنگسرای نیاوران اجرا شد و راستش ناامیدکننده بود، الویرا 2020، یک جهش فوقالعاده است. به علاقهمندان بازیگری و دانشجویان و هنرجویان تئاتر و سینما میشود توصیه کرد این کلاس درس جذاب را از دست ندهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.