|

نگاهي به فيلم «1917»، ساخته سم مندس

بازخواني معنوي يک خاطره

محمدعلي افتخاري: فيلم «1917» دو شعار مشخص دارد؛ شعار اول ضميمه انسان‌دوستانه‌اي است که سفر قهرمان فيلم را به سياهي مخرب و جبران‌ناپذير جنگ پيوند مي‌دهد و شعار دوم ملي‌گرايي موجود در روايت فيلم است که کنش شخصيت اسکوفيلد و منش فداکارانه او را به‌عنوان عاملي برتر در جنگ ميان نيروي نظامي انگليس و آلمان معرفي مي‌کند. اگر شعار اول را بپذيريم، شايد فيلم «1917» را فيلمي ضد‌جنگ و بي‌طرفانه در نظر بگيريم و به نظر مي‌رسد که فيلم‌نامه فيلم نيز چنين رويکردي را دنبال مي‌کند؛ اما آيا قرار‌دادن کنش شخصيت اصلي فيلم در الگوي «سفر قهرمان» و طراحي موقعيت‌هاي کليدي فيلم در پوششي معنوي و فداکارانه مي‌تواند فيلم «1917» را به‌عنوان تصويري از سياهي جنگ معرفي کند؟
ژنرال اوينمور، سرباز بليک را فرا مي‌خواند و احساس او را براي نجات برادرش دستاويز رساندن يک پيغام مهم قرار مي‌دهد. بليک و اسکوفيلد بايد پيش از سپيده‌دم پيغام ژنرال را به سرهنگ مکنزي برسانند و در واقع از حمله‌اي جلوگيري کنند که يک استراتژي آلماني هدفمند براي نابودي هزارو 600 سرباز انگليسي است. بليک براي نجات جان برادرش با شهامت تمام مأموريت را مي‌پذيرد و اسکوفيلد را نيز با خود مي‌برد. اسکوفيلد قهرمان اصلي فيلم است و از همان ابتدا موضعش را درباره جنگ مشخص مي‌کند: «بليک: تو که اونجا (عمليات تيوفال) خوب خدمت کردي. چرا مدالش رو به سينت نمي‌زني؟ اسکوفيلد: مدالم رو گم کردم. [...] زندگي بهتر از افتخاره!». ميزانسن اين صحنه به‌درستي در خدمت روايت است؛ در اين لحظه اسکوفيلد که تا اينجا پيش از بليک قدم بر‌مي‌داشت، چند قدم جلو مي‌افتد و با شهامت گام بر‌مي‌دارد. هرچند چارچوب اصلي روايت فيلم و بازخواني خاطره‌اي از يک جنگ سياه، حضوري متفاوت از يک سرباز خسته را ارائه مي‌دهد؛ اما کنش قهرمان قصه در نقاط عطف فيلم‌نامه، حضور متفاوت اسکوفيلد و پيام‌هاي ضد‌جنگش را در روح پنهان ناسيوناليسم فيلم از بين مي‌برد. نگاهي به بخش‌هايي از پيرنگ فيلم «1917» شرح اين موضوع را آسان مي‌کند.
چيزي که اسکوفيلد را وا مي‌دارد تا بعد از کشته‌شدن بليک سفر ناتمام او را به پايان برساند، احساسات انساني اوست و نه روح جنگ‌طلبي و خشونت. او از خونريزي پرهيز مي‌کند و تا‌جايي‌که ممکن است، دست به اسلحه نمي‌برد و وقتي در خرابه‌هاي شهر ايکوست، سربازان آلماني به او تيراندازي مي‌کنند، ترجيح مي‌دهد با شتاب صحنه را ترک کند. در اين ميان در صحنه‌اي آکنده از معنويت با زني روبه‌رو مي‌شود که به کودک بي‌سرپرستي پناه داده است. اسکوفيلد براي کودک ترانه اميدبخشي را زمزمه مي‌کند و با تأسف از آنها جدا مي‌شود. در ادامه با وجود اينکه مورد حمله سربازان آلماني قرار مي‌گيرد، دست به اسلحه نمي‌برد و ترس او از اين مهلکه با افتادن به رودخانه و آرام‌گرفتن در آب روان پايان مي‌پذيرد. منش صلح‌طلبانه اسکوفيلد با رسيدن به جنگل کروسيل و شنيدن صداي گوش‌نواز هم‌رزمش که ترانه‌اي مادرانه مي‌خواند، دو‌چندان مي‌شود و اين سفر معنوي ادامه دارد تا او بعد از پايان موفقيت‌آميز مأموريت انساني‌اش با تني بي‌جان در کنار درختي آرام مي‌گيرد.
اين جلوه از شخصيت اسکوفيلد در فيلم «1917» به‌ظاهر قرار است تصويري بي‌طرفانه و کمابيش پاك از او در ماجراي خون‌آلود جنگ ارائه کند. کارگرداني و صحنه‌پردازي که به بهترين نحو ممکن و با انتخاب‌هاي سنجيده در راستاي نزديک‌شدن به واقعيت عمل مي‌کند، نيز در ارائه اين جلوه از کنش شخصيت بسيار تأثيرگذار است. در واقع فيلم «1917» به بهترين شکل ممکن تماشاگر را چند ساعتي به ديدن جنگ فرا‌مي‌خواند و تجربه بودن در کنار اسکوفيلد و تحمل رنج حاصل از تحمل جنگي سياه را براي او مهيا مي‌کند؛ اما نزديک‌شدن به اين واقعيت برخلاف آنچه عناصر روايي فيلم بيان مي‌کنند، نگاهي يک‌سويه و قهرمان‌محور به پديده جنگ دارد. سربازان آلماني در فيلم «1917» به‌نوعي آنتاگونيست‌هاي موجود در مقابل قهرمان فيلم هستند و آشکارا خلق‌و‌خوي متفاوتي با سربازان انگليسي دارند. وقتي هواپيماي آلماني سقوط مي‌کند، بليک و اسکوفيلد به کمک‌ خلبان مي‌روند و جان او را نجات مي‌دهند. بليک از اسکوفيلد مي‌خواهد که براي خلبان آب بياورد. بليک و خلبان تنها مي‌شوند. خلبان از فرصت استفاده مي‌کند و بليک را به ضرب چاقو زخمي مي‌کند. بليک کشته مي‌شود و از اسکوفيلد مي‌خواهد که راه ناتمام او را ادامه دهد. حضور کم‌رنگ اما تأثيرگذار آنتاگونيست‌ها پرده از پاكي اسکوفيلد و سفر مقدس او بر‌مي‌دارد. اين تناقض روايي در فيلم‌نامه، به سفر قهرمان و خواسته‌اش جلوه‌اي متظاهرانه مي‌بخشد.
از‌اين‌رو واقعيتي که طراهي هنري فيلم به بهترين شکل ارائه مي‌دهد، تماشاگر را از واقعيتي اصيل و پنهان دور نگه مي‌دارد. رويدادي به نام جنگ و به‌ویژه آشوب ضد‌انساني که در فيلم «1917» ديده مي‌شود، حاصل زياده‌خواهي منفعت‌طلبانِ هر دو کشور است و نمي‌توان اين پديده را يک‌سويه به قضاوت نشست. در اين رويداد همان‌قدر که اسکوفيلد گرفتار شده و راهي جز ادامه جنگ ندارد، سربازان آلماني هم در بند خواسته‌هاي فاشيستي دولتمردان آلمان دست‌و‌پا مي‌زنند. نيز زنان، مردان و کودکان غيرنظامي در هر جنگي از اين آسيب جبران‌ناپذير محروم نيستند؛ بنابراين فيلم 1917 با وجود صحنه‌پردازي مرعوب‌کننده‌اش و همچنين شعار‌هاي ضد‌جنگي که از طريق کنش شخصيت‌هايش بيان مي‌کند، نمي‌تواند تصويري متفاوت از جنگ ارائه دهد و مانند دیگر آثار مربوط به جنگ ناخواسته از روحي ملي‌گرايانه آکنده است.

محمدعلي افتخاري: فيلم «1917» دو شعار مشخص دارد؛ شعار اول ضميمه انسان‌دوستانه‌اي است که سفر قهرمان فيلم را به سياهي مخرب و جبران‌ناپذير جنگ پيوند مي‌دهد و شعار دوم ملي‌گرايي موجود در روايت فيلم است که کنش شخصيت اسکوفيلد و منش فداکارانه او را به‌عنوان عاملي برتر در جنگ ميان نيروي نظامي انگليس و آلمان معرفي مي‌کند. اگر شعار اول را بپذيريم، شايد فيلم «1917» را فيلمي ضد‌جنگ و بي‌طرفانه در نظر بگيريم و به نظر مي‌رسد که فيلم‌نامه فيلم نيز چنين رويکردي را دنبال مي‌کند؛ اما آيا قرار‌دادن کنش شخصيت اصلي فيلم در الگوي «سفر قهرمان» و طراحي موقعيت‌هاي کليدي فيلم در پوششي معنوي و فداکارانه مي‌تواند فيلم «1917» را به‌عنوان تصويري از سياهي جنگ معرفي کند؟
ژنرال اوينمور، سرباز بليک را فرا مي‌خواند و احساس او را براي نجات برادرش دستاويز رساندن يک پيغام مهم قرار مي‌دهد. بليک و اسکوفيلد بايد پيش از سپيده‌دم پيغام ژنرال را به سرهنگ مکنزي برسانند و در واقع از حمله‌اي جلوگيري کنند که يک استراتژي آلماني هدفمند براي نابودي هزارو 600 سرباز انگليسي است. بليک براي نجات جان برادرش با شهامت تمام مأموريت را مي‌پذيرد و اسکوفيلد را نيز با خود مي‌برد. اسکوفيلد قهرمان اصلي فيلم است و از همان ابتدا موضعش را درباره جنگ مشخص مي‌کند: «بليک: تو که اونجا (عمليات تيوفال) خوب خدمت کردي. چرا مدالش رو به سينت نمي‌زني؟ اسکوفيلد: مدالم رو گم کردم. [...] زندگي بهتر از افتخاره!». ميزانسن اين صحنه به‌درستي در خدمت روايت است؛ در اين لحظه اسکوفيلد که تا اينجا پيش از بليک قدم بر‌مي‌داشت، چند قدم جلو مي‌افتد و با شهامت گام بر‌مي‌دارد. هرچند چارچوب اصلي روايت فيلم و بازخواني خاطره‌اي از يک جنگ سياه، حضوري متفاوت از يک سرباز خسته را ارائه مي‌دهد؛ اما کنش قهرمان قصه در نقاط عطف فيلم‌نامه، حضور متفاوت اسکوفيلد و پيام‌هاي ضد‌جنگش را در روح پنهان ناسيوناليسم فيلم از بين مي‌برد. نگاهي به بخش‌هايي از پيرنگ فيلم «1917» شرح اين موضوع را آسان مي‌کند.
چيزي که اسکوفيلد را وا مي‌دارد تا بعد از کشته‌شدن بليک سفر ناتمام او را به پايان برساند، احساسات انساني اوست و نه روح جنگ‌طلبي و خشونت. او از خونريزي پرهيز مي‌کند و تا‌جايي‌که ممکن است، دست به اسلحه نمي‌برد و وقتي در خرابه‌هاي شهر ايکوست، سربازان آلماني به او تيراندازي مي‌کنند، ترجيح مي‌دهد با شتاب صحنه را ترک کند. در اين ميان در صحنه‌اي آکنده از معنويت با زني روبه‌رو مي‌شود که به کودک بي‌سرپرستي پناه داده است. اسکوفيلد براي کودک ترانه اميدبخشي را زمزمه مي‌کند و با تأسف از آنها جدا مي‌شود. در ادامه با وجود اينکه مورد حمله سربازان آلماني قرار مي‌گيرد، دست به اسلحه نمي‌برد و ترس او از اين مهلکه با افتادن به رودخانه و آرام‌گرفتن در آب روان پايان مي‌پذيرد. منش صلح‌طلبانه اسکوفيلد با رسيدن به جنگل کروسيل و شنيدن صداي گوش‌نواز هم‌رزمش که ترانه‌اي مادرانه مي‌خواند، دو‌چندان مي‌شود و اين سفر معنوي ادامه دارد تا او بعد از پايان موفقيت‌آميز مأموريت انساني‌اش با تني بي‌جان در کنار درختي آرام مي‌گيرد.
اين جلوه از شخصيت اسکوفيلد در فيلم «1917» به‌ظاهر قرار است تصويري بي‌طرفانه و کمابيش پاك از او در ماجراي خون‌آلود جنگ ارائه کند. کارگرداني و صحنه‌پردازي که به بهترين نحو ممکن و با انتخاب‌هاي سنجيده در راستاي نزديک‌شدن به واقعيت عمل مي‌کند، نيز در ارائه اين جلوه از کنش شخصيت بسيار تأثيرگذار است. در واقع فيلم «1917» به بهترين شکل ممکن تماشاگر را چند ساعتي به ديدن جنگ فرا‌مي‌خواند و تجربه بودن در کنار اسکوفيلد و تحمل رنج حاصل از تحمل جنگي سياه را براي او مهيا مي‌کند؛ اما نزديک‌شدن به اين واقعيت برخلاف آنچه عناصر روايي فيلم بيان مي‌کنند، نگاهي يک‌سويه و قهرمان‌محور به پديده جنگ دارد. سربازان آلماني در فيلم «1917» به‌نوعي آنتاگونيست‌هاي موجود در مقابل قهرمان فيلم هستند و آشکارا خلق‌و‌خوي متفاوتي با سربازان انگليسي دارند. وقتي هواپيماي آلماني سقوط مي‌کند، بليک و اسکوفيلد به کمک‌ خلبان مي‌روند و جان او را نجات مي‌دهند. بليک از اسکوفيلد مي‌خواهد که براي خلبان آب بياورد. بليک و خلبان تنها مي‌شوند. خلبان از فرصت استفاده مي‌کند و بليک را به ضرب چاقو زخمي مي‌کند. بليک کشته مي‌شود و از اسکوفيلد مي‌خواهد که راه ناتمام او را ادامه دهد. حضور کم‌رنگ اما تأثيرگذار آنتاگونيست‌ها پرده از پاكي اسکوفيلد و سفر مقدس او بر‌مي‌دارد. اين تناقض روايي در فيلم‌نامه، به سفر قهرمان و خواسته‌اش جلوه‌اي متظاهرانه مي‌بخشد.
از‌اين‌رو واقعيتي که طراهي هنري فيلم به بهترين شکل ارائه مي‌دهد، تماشاگر را از واقعيتي اصيل و پنهان دور نگه مي‌دارد. رويدادي به نام جنگ و به‌ویژه آشوب ضد‌انساني که در فيلم «1917» ديده مي‌شود، حاصل زياده‌خواهي منفعت‌طلبانِ هر دو کشور است و نمي‌توان اين پديده را يک‌سويه به قضاوت نشست. در اين رويداد همان‌قدر که اسکوفيلد گرفتار شده و راهي جز ادامه جنگ ندارد، سربازان آلماني هم در بند خواسته‌هاي فاشيستي دولتمردان آلمان دست‌و‌پا مي‌زنند. نيز زنان، مردان و کودکان غيرنظامي در هر جنگي از اين آسيب جبران‌ناپذير محروم نيستند؛ بنابراين فيلم 1917 با وجود صحنه‌پردازي مرعوب‌کننده‌اش و همچنين شعار‌هاي ضد‌جنگي که از طريق کنش شخصيت‌هايش بيان مي‌کند، نمي‌تواند تصويري متفاوت از جنگ ارائه دهد و مانند دیگر آثار مربوط به جنگ ناخواسته از روحي ملي‌گرايانه آکنده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.