|

«روز صفر» قابليت‌هاي فني و صنعتي سينماي ايران را به رخ مي‌کشد

پرويز جاهد- منتقد

موضوع ژانر در سينماي ايران، اهميتی ويژه‌ دارد و فيلم‌سازاني که سعي مي‌کنند در ژانر کار کنند براي من اهميت ويژه تري دارند. خصوصا ژانرماجرايي- جاسوسي-پليسي که طرفداران خاص خودش را دارد وبه سليقه من هم نزديک تر است. بدون شک وجود چنين ژانري در سينماي ايران تا حد زيادي خالي است و خلأ آن کاملا احساس مي‌شود. ساخته‌شدن فيلم‌هايي شبيه «روز صفر» توانايي و قابليت‌هاي فني و صنعتي سينماي ايران را به رخ مي‌کشد و در اين فيلم بخصوص، تلاش سعيد ملکان قابل ستايش است و مي‌توان آن را فيلمی موفق توصيف کرد. در فيلم «روز صفر» با واقعه و شخصيت محوري روبه‌رو هستيم که بيننده نسبت به آن پيش‌آگاهي دارد و جزئياتي از اين رويداد برايش تصوير مي‌شود که تا پيش از اين درباره‌اش آگاهي نداشته است. از اين جهت، نمي‌توان گفت از ابتدا به تماشاي فيلمي مي‌نشينيم که هيچ ذهنيتي از داستانش نداريم. اما خوب مي‌دانيم در روايت‌هاي اين‌چنيني، تصويري که از سوی کارگردان براي مخاطبش ساخته مي‌شود، اهميت دارد و به نظرم «روز صفر» با مهارت تماشاچيانش را تا پايان با خود همراه مي‌کند. در اين فيلم با تعقيب و دستگيري عبدالمالک ريگي همراه مي‌شويم و مونتاژ موازي فيلم، همراه با عملياتي که قرار است در شهرهاي مختلف ايران صورت گيرد، به کشش بيشتر آن کمک کرده است. نبايد از شروع جذاب فيلم غافل شد. ديدن چنين تصاويري بسيار ترسناک و دلهره‌آور است؛ اينکه چطور چنين تشکيلات وسيعي، به وسیله گروه تروريستي تجهيز مي‌شود و به عنوان مخاطب در طول ديدن فيلم مدام به اين موضوع فکر مي‌کني اگر چنين گروه تروريستي موفق شوند، چه بلايي بر سر مردم بي‌گناه مي‌آيد؟ ديدن اين فيلم از اين زاويه جذاب‌تر است. اينکه چطور تلاش مأموران امنيتي براي مبارزه با اين گروه تروريستي شر بزرگي را از سر کشور کم کرده است. از طرف ديگر، کارگرداني چنين فيلمي با داشتن لوکيشن‌هاي متعدد، بازيگران و هنروران بسيار و کار در شرايط سخت به هيچ‌وجه آسان نيست و جدا از عملکرد موفق تک‌تک عوامل، ردپاي مغز هدايت‌کننده در به‌سرانجام‌رسيدن درست فيلم به‌خوبي ديده مي‌شود و ملکان به‌خوبي از پس کارگرداني فيلم بر آمده است. علاوه بر اينکه تجربه ساليان سعيد ملکان و بهرام توکلي و تجربه نگارش فيلم‌نامه در «روز صفر» بار ديگر تجربه‌ای موفق را رقم زده است. فيلم‌برداري و تدوين خوب از ديگر شاخصه‌هاي اين فيلم سينمايي است. از طرف ديگر، مي‌توان به بازي‌هاي فيلم از زاويه‌ای ديگر نگاه کرد. امير جديدي در شمايل قهرماني که داراي قدرت فيزيکي و فکري و سرعت عمل بالايي است، خوش درخشيده و به عنوان شخصيت فيلم‌هاي اکشن که به قابليت‌هاي اين‌چنيني نیاز دارد، کاملا به چشم مي‌آيد؛ هر چند امير جديدي در چند سال اخير تجربه‌هاي موفق ديگري از جمله بازي در«تنگه ابوقريب» را در کارنامه‌اش دارد. بازي ساعد سهيلي در نقش عبدالمالک ريگي نيز قابل قبول است. در يک‌سوم ابتدايي فيلم وقتي او را در حال سخنراني مي‌بينيم، بازي او براي من به عنوان مخاطب غافلگيرکننده است. سهيلي کاملا شبيه آدم‌هاي محيطي شده است که از آنها صحبت مي‌شود. شايد براي من به عنوان مخاطب ترسيم رابطه سياوش و کارول کمي گنگ به نظر مي‌رسد و مي‌توان از برخي صحنه‌هاي اين‌چنيني صرف‌نظر کرد و شايد تا حدودي سرعت بالاي فيلم در نشان‌دادن مسير حرکت جديدي در تعقيب ريگي براي مخاطب گيج‌کننده به نظر مي‌رسد. علاوه بر اينکه معتقدم براي درک بهتر موقعيت قهرمان فيلم، روايت راوي از واقعه را زودتر بشنويم. در نهايت تصور مي‌کنم فيلم‌هايي که در محدوده ژانر کار مي‌کنند، اساسا مسيری دشوارتر براي ترسيم فضاي مورد نظرشان دارند. در فيلم‌هايي که تمرکز آنها روي کانون ظهور و شکل‌گيري گروه‌هاي تروريستي است، بايد به موضوعاتی مهم توجه کرد. اينکه فقر، تبعيض و تضادهاي فرهنگي منطقه کدام‌يک از اين موارد عامل به‌وجودآمدن چنين شرايطي است؟ و محيط را براي شکل‌گيري و عضوگيري گروه‌هاي تروريستي از کودکان و ‌‌جوانان منطقه آماده مي‌کند. معتقدم در فيلم ژانرمحور بايد به اين زمينه‌ها نيز توجه کرد.

موضوع ژانر در سينماي ايران، اهميتی ويژه‌ دارد و فيلم‌سازاني که سعي مي‌کنند در ژانر کار کنند براي من اهميت ويژه تري دارند. خصوصا ژانرماجرايي- جاسوسي-پليسي که طرفداران خاص خودش را دارد وبه سليقه من هم نزديک تر است. بدون شک وجود چنين ژانري در سينماي ايران تا حد زيادي خالي است و خلأ آن کاملا احساس مي‌شود. ساخته‌شدن فيلم‌هايي شبيه «روز صفر» توانايي و قابليت‌هاي فني و صنعتي سينماي ايران را به رخ مي‌کشد و در اين فيلم بخصوص، تلاش سعيد ملکان قابل ستايش است و مي‌توان آن را فيلمی موفق توصيف کرد. در فيلم «روز صفر» با واقعه و شخصيت محوري روبه‌رو هستيم که بيننده نسبت به آن پيش‌آگاهي دارد و جزئياتي از اين رويداد برايش تصوير مي‌شود که تا پيش از اين درباره‌اش آگاهي نداشته است. از اين جهت، نمي‌توان گفت از ابتدا به تماشاي فيلمي مي‌نشينيم که هيچ ذهنيتي از داستانش نداريم. اما خوب مي‌دانيم در روايت‌هاي اين‌چنيني، تصويري که از سوی کارگردان براي مخاطبش ساخته مي‌شود، اهميت دارد و به نظرم «روز صفر» با مهارت تماشاچيانش را تا پايان با خود همراه مي‌کند. در اين فيلم با تعقيب و دستگيري عبدالمالک ريگي همراه مي‌شويم و مونتاژ موازي فيلم، همراه با عملياتي که قرار است در شهرهاي مختلف ايران صورت گيرد، به کشش بيشتر آن کمک کرده است. نبايد از شروع جذاب فيلم غافل شد. ديدن چنين تصاويري بسيار ترسناک و دلهره‌آور است؛ اينکه چطور چنين تشکيلات وسيعي، به وسیله گروه تروريستي تجهيز مي‌شود و به عنوان مخاطب در طول ديدن فيلم مدام به اين موضوع فکر مي‌کني اگر چنين گروه تروريستي موفق شوند، چه بلايي بر سر مردم بي‌گناه مي‌آيد؟ ديدن اين فيلم از اين زاويه جذاب‌تر است. اينکه چطور تلاش مأموران امنيتي براي مبارزه با اين گروه تروريستي شر بزرگي را از سر کشور کم کرده است. از طرف ديگر، کارگرداني چنين فيلمي با داشتن لوکيشن‌هاي متعدد، بازيگران و هنروران بسيار و کار در شرايط سخت به هيچ‌وجه آسان نيست و جدا از عملکرد موفق تک‌تک عوامل، ردپاي مغز هدايت‌کننده در به‌سرانجام‌رسيدن درست فيلم به‌خوبي ديده مي‌شود و ملکان به‌خوبي از پس کارگرداني فيلم بر آمده است. علاوه بر اينکه تجربه ساليان سعيد ملکان و بهرام توکلي و تجربه نگارش فيلم‌نامه در «روز صفر» بار ديگر تجربه‌ای موفق را رقم زده است. فيلم‌برداري و تدوين خوب از ديگر شاخصه‌هاي اين فيلم سينمايي است. از طرف ديگر، مي‌توان به بازي‌هاي فيلم از زاويه‌ای ديگر نگاه کرد. امير جديدي در شمايل قهرماني که داراي قدرت فيزيکي و فکري و سرعت عمل بالايي است، خوش درخشيده و به عنوان شخصيت فيلم‌هاي اکشن که به قابليت‌هاي اين‌چنيني نیاز دارد، کاملا به چشم مي‌آيد؛ هر چند امير جديدي در چند سال اخير تجربه‌هاي موفق ديگري از جمله بازي در«تنگه ابوقريب» را در کارنامه‌اش دارد. بازي ساعد سهيلي در نقش عبدالمالک ريگي نيز قابل قبول است. در يک‌سوم ابتدايي فيلم وقتي او را در حال سخنراني مي‌بينيم، بازي او براي من به عنوان مخاطب غافلگيرکننده است. سهيلي کاملا شبيه آدم‌هاي محيطي شده است که از آنها صحبت مي‌شود. شايد براي من به عنوان مخاطب ترسيم رابطه سياوش و کارول کمي گنگ به نظر مي‌رسد و مي‌توان از برخي صحنه‌هاي اين‌چنيني صرف‌نظر کرد و شايد تا حدودي سرعت بالاي فيلم در نشان‌دادن مسير حرکت جديدي در تعقيب ريگي براي مخاطب گيج‌کننده به نظر مي‌رسد. علاوه بر اينکه معتقدم براي درک بهتر موقعيت قهرمان فيلم، روايت راوي از واقعه را زودتر بشنويم. در نهايت تصور مي‌کنم فيلم‌هايي که در محدوده ژانر کار مي‌کنند، اساسا مسيری دشوارتر براي ترسيم فضاي مورد نظرشان دارند. در فيلم‌هايي که تمرکز آنها روي کانون ظهور و شکل‌گيري گروه‌هاي تروريستي است، بايد به موضوعاتی مهم توجه کرد. اينکه فقر، تبعيض و تضادهاي فرهنگي منطقه کدام‌يک از اين موارد عامل به‌وجودآمدن چنين شرايطي است؟ و محيط را براي شکل‌گيري و عضوگيري گروه‌هاي تروريستي از کودکان و ‌‌جوانان منطقه آماده مي‌کند. معتقدم در فيلم ژانرمحور بايد به اين زمينه‌ها نيز توجه کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.