عراقچی: به میزان خوبی به توافق نزدیک شدهایم
یک گام تا توافق هستهای
زینب اسماعیلی، خبرنگار اعزامی «شرق» به «ژنو»: دستیابی به توافقی با ایران ، انگیزه ای شد تا وزرای خارجه کشورهای «1+5» بری بار دوم راهی مذاکرات هسته ای «ژنو» شوند. از عصر جمعه خبر آمدن وزرای خارجه به ژنو جدی شد، سرگئی لاوروف به«ژنو» رسید، در زمانی کوتاه پس از آن سخنگوی وزارت خارجه امریکا اعلام کرد که جان کری وزیر خارجه امریکا نیز به «ژنو» میآید. حضور وزرای خارجه انگلیس و فرانسه نیز در محل مذاکرات قطعی شد. اگر چه گفته میشود که روز سوم مذاکره (جمعه) به چانهزنی در مرحله نگارش تفاهمنامه و تنظیم سند گذشته، اما از متن ومحتوای این تفاهمنامه، اطلاعی به دست خبرنگاران نرسیده است. جواد ظریف شبانگاه جمعه در اظهارنظر کوتاهی گفت: «وارد مرحله نگارش چند مورد اختلاف شدهایم. مذاکرات وارد مرحله جدی شده است واکنون، امکان رسیدن به نتیجه وجود دارد.» وزیر خارجه ایران در حالی به نتیجه مذاکرات امیدوار است که خبر آمدن وزرای خارجه به «ژنو» نیز توسط منابع خبری آنها تایید میشود. «جن ساکی» سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا از سفر «جان کری» وزیر امور خارجه این کشور به «ژنو» برای پیوستن به مذاکرات هستهای خبر داد. پیش
از آن رسانههای آمریکایی از احتمال سفر جان کری برای پیوستن به مذاکرات هستهای میان گروه «1+5» و تهران خبر داده بودند. این سخنگو گفته که «هدف جان کری کمک به کاهش اختلاف و تلاش برای دستیابی به توافقی در این زمینه و نزدیک تر کردن زمان دستیابی به توافق است.» پیش از «ساکی»، «آلن ایر»، سخنگوی فارسی زبان وزرات خارجه امریکا نیز تاکید کرده بود که «در صورت لزوم جان کری به مذاکرات میپیوندد.» عصر جمعه یکی از سخنگویان کاخ سفید برای رسیدن به توافق در ژنو ابراز امیدواری کرده بود. در همین حال خبر راهی شدن وزیر خارجه چین به ژنو نیز منتشر شد. در مذاکرات پیشین «ژنو» هم، وزرای خارجه 5 کشور امریکا، فرانسه، انگلیس، آلمان و روسیه به نشست پیوستند و آخرین نفر نیز قائم مقام وزیر خارجه چین بود که به جمع مذاکره کنندگان اضافه شد. حضور وزرای خارجه در مذاکرات، از سوی ناظران به عنوان نشانه ای مهم برای رسیدن طرفین به توافق، تلقی شده است.
اما اولین وزیر خارجهای که وارد «ژنو» شد ،سرگئی لاوروف بود که عصر جمعه دیداری بیش از نیم ساعت با ظریف داشت اما از دیدار دوجانبه آنها تنها عکس های خندانی منتشر شد. پیش ا زآن ظریف و اشتون در دیداری که بیش از دو ساعت طول کشید با یکدیگر صحبت کردند، قرار بود در این مذاکره آنها به جمع بندی برسند. اما دور دیگری از مذاکره برنامهریزی شد که ساعت 10 به وقت محلی آغاز شد. در خلال این دو دیدار برخی دیدارهای دوجانبه آغاز شد. اگر چه هیات ایرانی قصد داشت که تنها با کاترین اشتون به عنوان هماهنگ کننده سیاست 1+5 مذاکره کند اما دو کشوری که احتمال دارد بازی را به هم بزنند، در اولویت مذاکرات دوجانبه قرار گرفتند؛ امریکا و فرانسه. برای دیدار با وندی شرمن رئیس هیات امریکایی در مذاکرات مجید تخت روانچی و عباس عراقچی دو معاون ظریف راهی اتاق مذاکره شدند و مذاکره دوجانبه بعدی مذاکره عباس عراقچی با هیات فرانسوی و رئیس آن «ژاک او دبیر» بود. عراقچی پیش از مذاکره با نماینده فرانسه گفت: «امروز پیشرفتهایی در مذاکرات حاصل شد، اما بعضی از موارد اصلی همچنان باقی مانده است.» همچنین او تاکید کرد که «به میزان خوبی در مذاکرات به توافق نزدیک شدهایم.» معاون وزیر امورخارجه که در جمع خبرنگاران حرف میزد در پاسخ به این سوال که آیا اظهارنظر یک دیپلمات غربی مبنی بر اینکه 1+5 حق غنی سازی ایران را پذیرفته است را تایید میکنید؟ گفت: «از آنجا که مذاکرات هنوز نهایی نشده است؛ نه تکذیب می کنم و نه تایید.» عراقچی در پاسخ به این سوال که آیا اختلافات زیاد است یا نه؟ گفت: «توافق تا وقتی نهایی نشده است هیچ قسمتی از آن نهایی نیست.» معاون حقوقی و بین المللی وزیر امورخارجه در عین حال افزود: «به میزان خوبی در مذاکرات به توافق نزدیک شده ایم.» سومین روز مذاکره «ژنو 3» با احتمال ورود همه اعضای وزرای خارجه «1+5» به «ژنو» و قوت گرفتن احتمال دستیابی به توافق به ساعات آخرین شب می رسد. هیات های اعزامی همچنان پشت درهای بسته مشغول مذاکره هستند و خبرنگاران ، مشتاقانه دنبال دستیابی به خبر.
جمعه پرشایعه
یک قاعده پذیرفته شده؛ «خبر» که نباشد، «شایعه» رشد میکند. روز جمعه و به ویژه تا پیش از اعلام سفر وزرای خارجه به «ژنو»، خبر پشت درهای بسته محبوس است و بیخبری در میان جستوجوگران مشتاق خبر، موج انتظار و دغدغه، برمیانگیزاند. این، جدیترین نکته سومین دور مذاکرات است، در میانه چنین هنگامهای، شایعه پیوستن وزرای خارجه «1+5» و مهمترین شخصیتهای سیاسی دنیا به مذاکرات «ژنو» تمام فضا را مینوردد. جمعه، سومین روز، سومین دور مذاکره، مثل روزهای پیشین، به مذاکره «محمدجواد ظریف»، رییس هیات مذاکرهکننده ایرانی و «کاترین اشتون» به نمایندگی از گروه «1+5» گذشت و البته توقفهای طولانی در فاصله مذاکره. در مذاکره سوم تصمیم گرفته شد تا مذاکرهکنندگان ایرانی تنها با کاترین اشتون بهعنوان نماینده ششکشور مذاکره کنند و غیر از مذاکرات دوجانبه کوتاه در روز اول، مذاکرهکنندگان، مذاکره دوجانبهای با یکدیگر نداشتند. ظریف و اشتون تا ظهر جمعه، چهار دور با یکدیگر مذاکره کردند و در فواصل مذاکره دوجانبه آنها، گروه «1+5» و هیات ایرانی بهطور جداگانه با یکدیگر مذاکره و مشورت کردند. در این «تایماوت»ها، تماس با پایتختها نیز از بخشهای جدی مذاکره است تا دیپلماتها به تعیینتکلیف نهایی نزدیکتر شوند. از مذاکراتی که پشت درهای بسته انجام میشود، رابط خبری مذاکرات، تنها، اعلام آغاز و پایان مذاکره را برای خبرنگاران ایرانی «ایمیل» میکند خبری که فقط از بیخبری بهتر است و نه بیشتر. روند مذاکرات در سومین دور مذاکره «ژنو» تغییر محسوسی یافته است، ایران برای ملاقاتهای دوجانبه با اعضای «1+5» رغبت چندانی نشان نمیدهد و بهجای آن مذاکره با شخص «اشتون» را در پیش گرفته است. روز پنجشنبه، سهساعت مذاکره ظریف و «اشتون» با حضور معاونانشان، در صبح و بعدازظهر نیز بیش از یکساعت مذاکره میکنند. روز جمعه نیز یکساعت مذاکره در صبح و ادامه آن در بعدازظهر که زمان نوشتن گزارش حدود دوساعت به طول میانجامد. ظریف پیش از دیدار بعدازظهر در پست «فیسبوک» خود مینویسد: «دیروز و امروز نزدیک ششساعت مذاکره فشرده رسمی با خانم اشتون و ساعتها مذاکرات رسمی و غیررسمی با اعضای 1+5 داشتیم. آنها هم چندین ساعت مذاکره در بین خودشان برای هماهنگکردن مواضع داشتهاند. مذاکرات خوب پیش میرود ولی هنوز در موارد معدودی اختلافنظر داریم.» عباس عراقچی نیز پیرامون مذاکرات دوجانبه میگوید: «تصور ما این است که تا وقتی با «اشتون» به نتیجه نرسیم جلسهای با دیگر اعضا نداشته باشیم، زیرا بحثکردن درباره جزییات مذاکرات در یک جمع بزرگ مشکل است. آنها به اشتون وکالت دادهاند و ایشان از طرف سایرین این مذاکرات را دنبال میکنند.» تجربه مذاکره پیشین نشان میدهد که مذاکرات دوجانبه در این مرحله کمک چندانی نمیکند. در حالیکه همه نگران موضعگیری فرانسه بهعنوان عضو خرابکار مذاکره پیشین هستند، وزیر امور خارجه فرانسه در گفتوگو با شبکه دو تلویزیون فرانسه گفته «امیدوار است توافق با ایران این هفته حاصل شود.» البته او تاکید کرده «غرب باید در تعامل با ایران درباره برنامه هستهایاش قاطعانه عمل کند.»
توافق؛ کمی دور، کمی نزدیک
تقریبا تا عصر جمعه هیچچیز مشخص نیست، حتی اینکه مذاکره به روز چهارم (یعنی شنبه) کشیده میشود. حوالی ظهر جمعه چند اظهارنظر مثبت بحران بیخبری را کمرنگ میکند. «مجید تختروانچی» عضو هیات مذاکرهکننده ایرانی بعد از مذاکره کمتر از یکساعت صبح به خبرنگاران میگوید «جلسه مثبت و مفیدی داشتیم و نظرات به یکدیگر نزدیکتر شده است اما هنوز برای قضاوت زود است.» او در همین حال احتمال میدهد که مذاکرات به روز چهارم هم کشیده شود. جواد ظریف پس از آن با خبرنگار شبکه خبر گفتوگو میکند. «ظریف» میگوید: «بعضی از هماهنگیها با پایتختها نتیجهبخش بوده است و میتواند ما را با نتیجه و توافق نزدیکتر کند.» او البته برخی موارد را نیازمند زمان و مذاکره بیشتر میداند که «آنهم طبیعی است». «مواردی 10سال است که مورد اختلاف ایران و برخی کشورهای گروه 1+5 است میزان پیشرفتمان با توجه به اینکه ما تاکنون سهدور مذاکره داشتهایم، خوب بوده. اگر اراده سیاسی و تمایل به رسیدن به تفاهم وجود داشته باشد و به شرطی که در موارد اختلافی به نتیجه برسیم، ممکن است مذاکرات امروز (جمعه) تمام شود.» عباس عراقچی در آخرین ساعات پنجشنبه خبر داده بود «ما روی سند (تفاهم) کار میکنیم.»
کلمات معجزهگر، کلمات اختلافساز
مذاکره دوم در ژنو که حدود 10روز پیش در همین شهر پاییزی پی گرفته شد، به مرز توافق نزدیک شده بود. گزارشها نشان میدهد که گره اصلی مذاکره بر سر کلمات است و مذاکرهکنندگان به پیشنویس توافقی رسیده بودند که فرانسه بهعنوان یکی از اعضای هیات «1+5» موارد بیشتری را به آن توافق اضافه کرد. همین موجب شد که ایران نیز مذاکره بر آن پیشنویس را ادامه ندهد، اگرچه اعضای هیات ایرانی از ابتدای مذاکره «ژنو3» اعلام کردند که متن جدیدی روی میز مطرح نیست و خبری هم از محتوای مذاکرات به بیرون درز نکرد. برخی شنیدهها اواسط بعدازظهر جمعه نشان میدهد که مهمترین موضوع مورد اختلاف در مذاکره، پذیرش حق غنیسازی اورانیوم و در مرحله بعد، رآکتور تحقیقاتی اراک است. هیات مذاکرهکننده ایرانی تاکید دارد که در مورد اصل غنیسازی اورانیوم ایران مذاکره نمیکنند و این موضوع جزو خطوط قرمزشان است اما «در مورد ابعاد، اندازه، سطح و مکان آن مذاکره میکنند.» این را عباس عراقچی، عضو هیات مذاکرهکننده به خبرنگار «شرق» میگوید و میافزاید: «اینکه چه تصمیمی گرفته شود، در مذاکره مشخص میشود.» او در عین حال تاکید میکند که «رفع تحریمهای بانکی و نفتی، بخشی از اقدامات طرف مقابل در گام نخست خواهد بود.»حوالی بعدازظهر خبری در خبرگزاریهای ایرانی به نقل از یک دیپلمات غربی منتشر میشود که ««1+5» حق غنیسازی ایران را پذیرفته و در حال مذاکره بر سر رآکتور تحقیقاتی اراک هستند.» اما این خبر از سوی خبرگزاریهای غربی بازنشر نمیشود.
امتیاز در مقابل امتیاز
خبرهای دیگری به نقل از هیاتهای مذاکرهکننده غربی در حال ارایه ارقامی هستند که نشان میدهد آمریکاییها در ازای دریافت چه امتیازی از ایران، حاضر به آزادسازی چه میزانی از داراییهای بلوکهشده ایران هستند. فراز و فرود رقم اعلامشده در رسانهها از 10 تا 50میلیارددلار است. در این بین خبر نسبتا مثبتی اعلام میشود: «سنای آمریکا تا ماه میلادی آینده به رییسجمهوری آمریکا وقت میدهد و پس از آن تحریمهای جدید علیه ایران را به پیش خواهد برد.»عباس عراقچی در دیدار صبح پنجشنبهاش با خبرنگاران ایرانی در مورد اظهارات «وندی شرمن» گفت: «بر سر میز مذاکره تاکید شده است که اقدامهای دو طرف در گام اول و گامهای بعدی باید متعادل و متناسب باشد. اگر طرف مقابل در گام اول اقدامهای کوچکی انجام دهد از جانب ایران هم با گامهای کوتاهتر روبهرو خواهد شد.»از سوی دیگر «تخت روانچی» درباره اخبار منتشرشده در رسانهها مبنی بر شروط چهارگانه فرانسه در مذاکرات با ایران و انجام بازرسی از تاسیسات هستهای ایران گفت: «نمیتوانم آنچه که در رسانهها دراینباره منتشر شده است را تایید کنم، اما موضع ما درباره بازرسیهای مکرر این است که ما با آژانس، همکاریهایی داریم و اخیرا در تهران هم سندی را امضا کردیم که نشاندهنده این است که آمادگی داریم با آژانس فراتر از گذشته همکاری کنیم و این فرآیند را ادامه خواهیم داد.»
90درصد پیشرفت
در حالی که شایعه آمدن وزرای خارجه به «ژنو» قوت میگیرد، جواد ظریف اگرچه از تناقض خبرها آگاه است، میگوید نسبت به شب پنجشنبه احتمال آمدن وزرا بیشتر شده است. ظریف عصر جمعه پس از دیدار با اخضر ابراهیمی، نماینده سازمان ملل در مورد سوریه، میگوید: «بالاخره امروز باید معلوم شود در این دور مذاکرات میخواهیم به نتیجه برسیم یا به بحث بیشتری نیاز است.» بهزعم او میزان پیشرفت کار در عدد و رقم 90درصد است «اما یکی، دو موضوع باقیمانده از اهمیت زیادی برخوردار است.» ظریف میگوید: «اگر ببینیم رسیدن به نتیجه امکانپذیر است احتمال آمدن وزیران خارجه وجود دارد.» اما عباس عراقچی ارایه اظهارنظرهای جدی و کمی منفیتر را برعهده گرفته. او معتقد است: «مذاکرهکنندگان در مواضع خود نرمش زیادی ندارند و اگر انعطاف لازم در طرف مقابل وجود داشته باشد، امکان توافق و پیشرفت وجود دارد.»او که همین روزها در شبکه «توییتر» عضو شده در پیامی در روز سوم مذاکرات نوشت: «ارادهها جدی است. پیشرفت اندک است، ولی هنوز نمیتوان قضاوت کرد.»
اما اولین وزیر خارجهای که وارد «ژنو» شد ،سرگئی لاوروف بود که عصر جمعه دیداری بیش از نیم ساعت با ظریف داشت اما از دیدار دوجانبه آنها تنها عکس های خندانی منتشر شد. پیش ا زآن ظریف و اشتون در دیداری که بیش از دو ساعت طول کشید با یکدیگر صحبت کردند، قرار بود در این مذاکره آنها به جمع بندی برسند. اما دور دیگری از مذاکره برنامهریزی شد که ساعت 10 به وقت محلی آغاز شد. در خلال این دو دیدار برخی دیدارهای دوجانبه آغاز شد. اگر چه هیات ایرانی قصد داشت که تنها با کاترین اشتون به عنوان هماهنگ کننده سیاست 1+5 مذاکره کند اما دو کشوری که احتمال دارد بازی را به هم بزنند، در اولویت مذاکرات دوجانبه قرار گرفتند؛ امریکا و فرانسه. برای دیدار با وندی شرمن رئیس هیات امریکایی در مذاکرات مجید تخت روانچی و عباس عراقچی دو معاون ظریف راهی اتاق مذاکره شدند و مذاکره دوجانبه بعدی مذاکره عباس عراقچی با هیات فرانسوی و رئیس آن «ژاک او دبیر» بود. عراقچی پیش از مذاکره با نماینده فرانسه گفت: «امروز پیشرفتهایی در مذاکرات حاصل شد، اما بعضی از موارد اصلی همچنان باقی مانده است.» همچنین او تاکید کرد که «به میزان خوبی در مذاکرات به توافق نزدیک شدهایم.» معاون وزیر امورخارجه که در جمع خبرنگاران حرف میزد در پاسخ به این سوال که آیا اظهارنظر یک دیپلمات غربی مبنی بر اینکه 1+5 حق غنی سازی ایران را پذیرفته است را تایید میکنید؟ گفت: «از آنجا که مذاکرات هنوز نهایی نشده است؛ نه تکذیب می کنم و نه تایید.» عراقچی در پاسخ به این سوال که آیا اختلافات زیاد است یا نه؟ گفت: «توافق تا وقتی نهایی نشده است هیچ قسمتی از آن نهایی نیست.» معاون حقوقی و بین المللی وزیر امورخارجه در عین حال افزود: «به میزان خوبی در مذاکرات به توافق نزدیک شده ایم.» سومین روز مذاکره «ژنو 3» با احتمال ورود همه اعضای وزرای خارجه «1+5» به «ژنو» و قوت گرفتن احتمال دستیابی به توافق به ساعات آخرین شب می رسد. هیات های اعزامی همچنان پشت درهای بسته مشغول مذاکره هستند و خبرنگاران ، مشتاقانه دنبال دستیابی به خبر.
جمعه پرشایعه
یک قاعده پذیرفته شده؛ «خبر» که نباشد، «شایعه» رشد میکند. روز جمعه و به ویژه تا پیش از اعلام سفر وزرای خارجه به «ژنو»، خبر پشت درهای بسته محبوس است و بیخبری در میان جستوجوگران مشتاق خبر، موج انتظار و دغدغه، برمیانگیزاند. این، جدیترین نکته سومین دور مذاکرات است، در میانه چنین هنگامهای، شایعه پیوستن وزرای خارجه «1+5» و مهمترین شخصیتهای سیاسی دنیا به مذاکرات «ژنو» تمام فضا را مینوردد. جمعه، سومین روز، سومین دور مذاکره، مثل روزهای پیشین، به مذاکره «محمدجواد ظریف»، رییس هیات مذاکرهکننده ایرانی و «کاترین اشتون» به نمایندگی از گروه «1+5» گذشت و البته توقفهای طولانی در فاصله مذاکره. در مذاکره سوم تصمیم گرفته شد تا مذاکرهکنندگان ایرانی تنها با کاترین اشتون بهعنوان نماینده ششکشور مذاکره کنند و غیر از مذاکرات دوجانبه کوتاه در روز اول، مذاکرهکنندگان، مذاکره دوجانبهای با یکدیگر نداشتند. ظریف و اشتون تا ظهر جمعه، چهار دور با یکدیگر مذاکره کردند و در فواصل مذاکره دوجانبه آنها، گروه «1+5» و هیات ایرانی بهطور جداگانه با یکدیگر مذاکره و مشورت کردند. در این «تایماوت»ها، تماس با پایتختها نیز از بخشهای جدی مذاکره است تا دیپلماتها به تعیینتکلیف نهایی نزدیکتر شوند. از مذاکراتی که پشت درهای بسته انجام میشود، رابط خبری مذاکرات، تنها، اعلام آغاز و پایان مذاکره را برای خبرنگاران ایرانی «ایمیل» میکند خبری که فقط از بیخبری بهتر است و نه بیشتر. روند مذاکرات در سومین دور مذاکره «ژنو» تغییر محسوسی یافته است، ایران برای ملاقاتهای دوجانبه با اعضای «1+5» رغبت چندانی نشان نمیدهد و بهجای آن مذاکره با شخص «اشتون» را در پیش گرفته است. روز پنجشنبه، سهساعت مذاکره ظریف و «اشتون» با حضور معاونانشان، در صبح و بعدازظهر نیز بیش از یکساعت مذاکره میکنند. روز جمعه نیز یکساعت مذاکره در صبح و ادامه آن در بعدازظهر که زمان نوشتن گزارش حدود دوساعت به طول میانجامد. ظریف پیش از دیدار بعدازظهر در پست «فیسبوک» خود مینویسد: «دیروز و امروز نزدیک ششساعت مذاکره فشرده رسمی با خانم اشتون و ساعتها مذاکرات رسمی و غیررسمی با اعضای 1+5 داشتیم. آنها هم چندین ساعت مذاکره در بین خودشان برای هماهنگکردن مواضع داشتهاند. مذاکرات خوب پیش میرود ولی هنوز در موارد معدودی اختلافنظر داریم.» عباس عراقچی نیز پیرامون مذاکرات دوجانبه میگوید: «تصور ما این است که تا وقتی با «اشتون» به نتیجه نرسیم جلسهای با دیگر اعضا نداشته باشیم، زیرا بحثکردن درباره جزییات مذاکرات در یک جمع بزرگ مشکل است. آنها به اشتون وکالت دادهاند و ایشان از طرف سایرین این مذاکرات را دنبال میکنند.» تجربه مذاکره پیشین نشان میدهد که مذاکرات دوجانبه در این مرحله کمک چندانی نمیکند. در حالیکه همه نگران موضعگیری فرانسه بهعنوان عضو خرابکار مذاکره پیشین هستند، وزیر امور خارجه فرانسه در گفتوگو با شبکه دو تلویزیون فرانسه گفته «امیدوار است توافق با ایران این هفته حاصل شود.» البته او تاکید کرده «غرب باید در تعامل با ایران درباره برنامه هستهایاش قاطعانه عمل کند.»
توافق؛ کمی دور، کمی نزدیک
تقریبا تا عصر جمعه هیچچیز مشخص نیست، حتی اینکه مذاکره به روز چهارم (یعنی شنبه) کشیده میشود. حوالی ظهر جمعه چند اظهارنظر مثبت بحران بیخبری را کمرنگ میکند. «مجید تختروانچی» عضو هیات مذاکرهکننده ایرانی بعد از مذاکره کمتر از یکساعت صبح به خبرنگاران میگوید «جلسه مثبت و مفیدی داشتیم و نظرات به یکدیگر نزدیکتر شده است اما هنوز برای قضاوت زود است.» او در همین حال احتمال میدهد که مذاکرات به روز چهارم هم کشیده شود. جواد ظریف پس از آن با خبرنگار شبکه خبر گفتوگو میکند. «ظریف» میگوید: «بعضی از هماهنگیها با پایتختها نتیجهبخش بوده است و میتواند ما را با نتیجه و توافق نزدیکتر کند.» او البته برخی موارد را نیازمند زمان و مذاکره بیشتر میداند که «آنهم طبیعی است». «مواردی 10سال است که مورد اختلاف ایران و برخی کشورهای گروه 1+5 است میزان پیشرفتمان با توجه به اینکه ما تاکنون سهدور مذاکره داشتهایم، خوب بوده. اگر اراده سیاسی و تمایل به رسیدن به تفاهم وجود داشته باشد و به شرطی که در موارد اختلافی به نتیجه برسیم، ممکن است مذاکرات امروز (جمعه) تمام شود.» عباس عراقچی در آخرین ساعات پنجشنبه خبر داده بود «ما روی سند (تفاهم) کار میکنیم.»
کلمات معجزهگر، کلمات اختلافساز
مذاکره دوم در ژنو که حدود 10روز پیش در همین شهر پاییزی پی گرفته شد، به مرز توافق نزدیک شده بود. گزارشها نشان میدهد که گره اصلی مذاکره بر سر کلمات است و مذاکرهکنندگان به پیشنویس توافقی رسیده بودند که فرانسه بهعنوان یکی از اعضای هیات «1+5» موارد بیشتری را به آن توافق اضافه کرد. همین موجب شد که ایران نیز مذاکره بر آن پیشنویس را ادامه ندهد، اگرچه اعضای هیات ایرانی از ابتدای مذاکره «ژنو3» اعلام کردند که متن جدیدی روی میز مطرح نیست و خبری هم از محتوای مذاکرات به بیرون درز نکرد. برخی شنیدهها اواسط بعدازظهر جمعه نشان میدهد که مهمترین موضوع مورد اختلاف در مذاکره، پذیرش حق غنیسازی اورانیوم و در مرحله بعد، رآکتور تحقیقاتی اراک است. هیات مذاکرهکننده ایرانی تاکید دارد که در مورد اصل غنیسازی اورانیوم ایران مذاکره نمیکنند و این موضوع جزو خطوط قرمزشان است اما «در مورد ابعاد، اندازه، سطح و مکان آن مذاکره میکنند.» این را عباس عراقچی، عضو هیات مذاکرهکننده به خبرنگار «شرق» میگوید و میافزاید: «اینکه چه تصمیمی گرفته شود، در مذاکره مشخص میشود.» او در عین حال تاکید میکند که «رفع تحریمهای بانکی و نفتی، بخشی از اقدامات طرف مقابل در گام نخست خواهد بود.»حوالی بعدازظهر خبری در خبرگزاریهای ایرانی به نقل از یک دیپلمات غربی منتشر میشود که ««1+5» حق غنیسازی ایران را پذیرفته و در حال مذاکره بر سر رآکتور تحقیقاتی اراک هستند.» اما این خبر از سوی خبرگزاریهای غربی بازنشر نمیشود.
امتیاز در مقابل امتیاز
خبرهای دیگری به نقل از هیاتهای مذاکرهکننده غربی در حال ارایه ارقامی هستند که نشان میدهد آمریکاییها در ازای دریافت چه امتیازی از ایران، حاضر به آزادسازی چه میزانی از داراییهای بلوکهشده ایران هستند. فراز و فرود رقم اعلامشده در رسانهها از 10 تا 50میلیارددلار است. در این بین خبر نسبتا مثبتی اعلام میشود: «سنای آمریکا تا ماه میلادی آینده به رییسجمهوری آمریکا وقت میدهد و پس از آن تحریمهای جدید علیه ایران را به پیش خواهد برد.»عباس عراقچی در دیدار صبح پنجشنبهاش با خبرنگاران ایرانی در مورد اظهارات «وندی شرمن» گفت: «بر سر میز مذاکره تاکید شده است که اقدامهای دو طرف در گام اول و گامهای بعدی باید متعادل و متناسب باشد. اگر طرف مقابل در گام اول اقدامهای کوچکی انجام دهد از جانب ایران هم با گامهای کوتاهتر روبهرو خواهد شد.»از سوی دیگر «تخت روانچی» درباره اخبار منتشرشده در رسانهها مبنی بر شروط چهارگانه فرانسه در مذاکرات با ایران و انجام بازرسی از تاسیسات هستهای ایران گفت: «نمیتوانم آنچه که در رسانهها دراینباره منتشر شده است را تایید کنم، اما موضع ما درباره بازرسیهای مکرر این است که ما با آژانس، همکاریهایی داریم و اخیرا در تهران هم سندی را امضا کردیم که نشاندهنده این است که آمادگی داریم با آژانس فراتر از گذشته همکاری کنیم و این فرآیند را ادامه خواهیم داد.»
90درصد پیشرفت
در حالی که شایعه آمدن وزرای خارجه به «ژنو» قوت میگیرد، جواد ظریف اگرچه از تناقض خبرها آگاه است، میگوید نسبت به شب پنجشنبه احتمال آمدن وزرا بیشتر شده است. ظریف عصر جمعه پس از دیدار با اخضر ابراهیمی، نماینده سازمان ملل در مورد سوریه، میگوید: «بالاخره امروز باید معلوم شود در این دور مذاکرات میخواهیم به نتیجه برسیم یا به بحث بیشتری نیاز است.» بهزعم او میزان پیشرفت کار در عدد و رقم 90درصد است «اما یکی، دو موضوع باقیمانده از اهمیت زیادی برخوردار است.» ظریف میگوید: «اگر ببینیم رسیدن به نتیجه امکانپذیر است احتمال آمدن وزیران خارجه وجود دارد.» اما عباس عراقچی ارایه اظهارنظرهای جدی و کمی منفیتر را برعهده گرفته. او معتقد است: «مذاکرهکنندگان در مواضع خود نرمش زیادی ندارند و اگر انعطاف لازم در طرف مقابل وجود داشته باشد، امکان توافق و پیشرفت وجود دارد.»او که همین روزها در شبکه «توییتر» عضو شده در پیامی در روز سوم مذاکرات نوشت: «ارادهها جدی است. پیشرفت اندک است، ولی هنوز نمیتوان قضاوت کرد.»
زینب اسماعیلی، خبرنگار اعزامی «شرق» به «ژنو»: دستیابی به توافقی با ایران ، انگیزه ای شد تا وزرای خارجه کشورهای «1+5» بری بار دوم راهی مذاکرات هسته ای «ژنو» شوند. از عصر جمعه خبر آمدن وزرای خارجه به ژنو جدی شد، سرگئی لاوروف به«ژنو» رسید، در زمانی کوتاه پس از آن سخنگوی وزارت خارجه امریکا اعلام کرد که جان کری وزیر خارجه امریکا نیز به «ژنو» میآید. حضور وزرای خارجه انگلیس و فرانسه نیز در محل مذاکرات قطعی شد. اگر چه گفته میشود که روز سوم مذاکره (جمعه) به چانهزنی در مرحله نگارش تفاهمنامه و تنظیم سند گذشته، اما از متن ومحتوای این تفاهمنامه، اطلاعی به دست خبرنگاران نرسیده است. جواد ظریف شبانگاه جمعه در اظهارنظر کوتاهی گفت: «وارد مرحله نگارش چند مورد اختلاف شدهایم. مذاکرات وارد مرحله جدی شده است واکنون، امکان رسیدن به نتیجه وجود دارد.» وزیر خارجه ایران در حالی به نتیجه مذاکرات امیدوار است که خبر آمدن وزرای خارجه به «ژنو» نیز توسط منابع خبری آنها تایید میشود. «جن ساکی» سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا از سفر «جان کری» وزیر امور خارجه این کشور به «ژنو» برای پیوستن به مذاکرات هستهای خبر داد. پیش
از آن رسانههای آمریکایی از احتمال سفر جان کری برای پیوستن به مذاکرات هستهای میان گروه «1+5» و تهران خبر داده بودند. این سخنگو گفته که «هدف جان کری کمک به کاهش اختلاف و تلاش برای دستیابی به توافقی در این زمینه و نزدیک تر کردن زمان دستیابی به توافق است.» پیش از «ساکی»، «آلن ایر»، سخنگوی فارسی زبان وزرات خارجه امریکا نیز تاکید کرده بود که «در صورت لزوم جان کری به مذاکرات میپیوندد.» عصر جمعه یکی از سخنگویان کاخ سفید برای رسیدن به توافق در ژنو ابراز امیدواری کرده بود. در همین حال خبر راهی شدن وزیر خارجه چین به ژنو نیز منتشر شد. در مذاکرات پیشین «ژنو» هم، وزرای خارجه 5 کشور امریکا، فرانسه، انگلیس، آلمان و روسیه به نشست پیوستند و آخرین نفر نیز قائم مقام وزیر خارجه چین بود که به جمع مذاکره کنندگان اضافه شد. حضور وزرای خارجه در مذاکرات، از سوی ناظران به عنوان نشانه ای مهم برای رسیدن طرفین به توافق، تلقی شده است.
اما اولین وزیر خارجهای که وارد «ژنو» شد ،سرگئی لاوروف بود که عصر جمعه دیداری بیش از نیم ساعت با ظریف داشت اما از دیدار دوجانبه آنها تنها عکس های خندانی منتشر شد. پیش ا زآن ظریف و اشتون در دیداری که بیش از دو ساعت طول کشید با یکدیگر صحبت کردند، قرار بود در این مذاکره آنها به جمع بندی برسند. اما دور دیگری از مذاکره برنامهریزی شد که ساعت 10 به وقت محلی آغاز شد. در خلال این دو دیدار برخی دیدارهای دوجانبه آغاز شد. اگر چه هیات ایرانی قصد داشت که تنها با کاترین اشتون به عنوان هماهنگ کننده سیاست 1+5 مذاکره کند اما دو کشوری که احتمال دارد بازی را به هم بزنند، در اولویت مذاکرات دوجانبه قرار گرفتند؛ امریکا و فرانسه. برای دیدار با وندی شرمن رئیس هیات امریکایی در مذاکرات مجید تخت روانچی و عباس عراقچی دو معاون ظریف راهی اتاق مذاکره شدند و مذاکره دوجانبه بعدی مذاکره عباس عراقچی با هیات فرانسوی و رئیس آن «ژاک او دبیر» بود. عراقچی پیش از مذاکره با نماینده فرانسه گفت: «امروز پیشرفتهایی در مذاکرات حاصل شد، اما بعضی از موارد اصلی همچنان باقی مانده است.» همچنین او تاکید کرد که «به میزان خوبی در مذاکرات به توافق نزدیک شدهایم.» معاون وزیر امورخارجه که در جمع خبرنگاران حرف میزد در پاسخ به این سوال که آیا اظهارنظر یک دیپلمات غربی مبنی بر اینکه 1+5 حق غنی سازی ایران را پذیرفته است را تایید میکنید؟ گفت: «از آنجا که مذاکرات هنوز نهایی نشده است؛ نه تکذیب می کنم و نه تایید.» عراقچی در پاسخ به این سوال که آیا اختلافات زیاد است یا نه؟ گفت: «توافق تا وقتی نهایی نشده است هیچ قسمتی از آن نهایی نیست.» معاون حقوقی و بین المللی وزیر امورخارجه در عین حال افزود: «به میزان خوبی در مذاکرات به توافق نزدیک شده ایم.» سومین روز مذاکره «ژنو 3» با احتمال ورود همه اعضای وزرای خارجه «1+5» به «ژنو» و قوت گرفتن احتمال دستیابی به توافق به ساعات آخرین شب می رسد. هیات های اعزامی همچنان پشت درهای بسته مشغول مذاکره هستند و خبرنگاران ، مشتاقانه دنبال دستیابی به خبر.
جمعه پرشایعه
یک قاعده پذیرفته شده؛ «خبر» که نباشد، «شایعه» رشد میکند. روز جمعه و به ویژه تا پیش از اعلام سفر وزرای خارجه به «ژنو»، خبر پشت درهای بسته محبوس است و بیخبری در میان جستوجوگران مشتاق خبر، موج انتظار و دغدغه، برمیانگیزاند. این، جدیترین نکته سومین دور مذاکرات است، در میانه چنین هنگامهای، شایعه پیوستن وزرای خارجه «1+5» و مهمترین شخصیتهای سیاسی دنیا به مذاکرات «ژنو» تمام فضا را مینوردد. جمعه، سومین روز، سومین دور مذاکره، مثل روزهای پیشین، به مذاکره «محمدجواد ظریف»، رییس هیات مذاکرهکننده ایرانی و «کاترین اشتون» به نمایندگی از گروه «1+5» گذشت و البته توقفهای طولانی در فاصله مذاکره. در مذاکره سوم تصمیم گرفته شد تا مذاکرهکنندگان ایرانی تنها با کاترین اشتون بهعنوان نماینده ششکشور مذاکره کنند و غیر از مذاکرات دوجانبه کوتاه در روز اول، مذاکرهکنندگان، مذاکره دوجانبهای با یکدیگر نداشتند. ظریف و اشتون تا ظهر جمعه، چهار دور با یکدیگر مذاکره کردند و در فواصل مذاکره دوجانبه آنها، گروه «1+5» و هیات ایرانی بهطور جداگانه با یکدیگر مذاکره و مشورت کردند. در این «تایماوت»ها، تماس با پایتختها نیز از بخشهای جدی مذاکره است تا دیپلماتها به تعیینتکلیف نهایی نزدیکتر شوند. از مذاکراتی که پشت درهای بسته انجام میشود، رابط خبری مذاکرات، تنها، اعلام آغاز و پایان مذاکره را برای خبرنگاران ایرانی «ایمیل» میکند خبری که فقط از بیخبری بهتر است و نه بیشتر. روند مذاکرات در سومین دور مذاکره «ژنو» تغییر محسوسی یافته است، ایران برای ملاقاتهای دوجانبه با اعضای «1+5» رغبت چندانی نشان نمیدهد و بهجای آن مذاکره با شخص «اشتون» را در پیش گرفته است. روز پنجشنبه، سهساعت مذاکره ظریف و «اشتون» با حضور معاونانشان، در صبح و بعدازظهر نیز بیش از یکساعت مذاکره میکنند. روز جمعه نیز یکساعت مذاکره در صبح و ادامه آن در بعدازظهر که زمان نوشتن گزارش حدود دوساعت به طول میانجامد. ظریف پیش از دیدار بعدازظهر در پست «فیسبوک» خود مینویسد: «دیروز و امروز نزدیک ششساعت مذاکره فشرده رسمی با خانم اشتون و ساعتها مذاکرات رسمی و غیررسمی با اعضای 1+5 داشتیم. آنها هم چندین ساعت مذاکره در بین خودشان برای هماهنگکردن مواضع داشتهاند. مذاکرات خوب پیش میرود ولی هنوز در موارد معدودی اختلافنظر داریم.» عباس عراقچی نیز پیرامون مذاکرات دوجانبه میگوید: «تصور ما این است که تا وقتی با «اشتون» به نتیجه نرسیم جلسهای با دیگر اعضا نداشته باشیم، زیرا بحثکردن درباره جزییات مذاکرات در یک جمع بزرگ مشکل است. آنها به اشتون وکالت دادهاند و ایشان از طرف سایرین این مذاکرات را دنبال میکنند.» تجربه مذاکره پیشین نشان میدهد که مذاکرات دوجانبه در این مرحله کمک چندانی نمیکند. در حالیکه همه نگران موضعگیری فرانسه بهعنوان عضو خرابکار مذاکره پیشین هستند، وزیر امور خارجه فرانسه در گفتوگو با شبکه دو تلویزیون فرانسه گفته «امیدوار است توافق با ایران این هفته حاصل شود.» البته او تاکید کرده «غرب باید در تعامل با ایران درباره برنامه هستهایاش قاطعانه عمل کند.»
توافق؛ کمی دور، کمی نزدیک
تقریبا تا عصر جمعه هیچچیز مشخص نیست، حتی اینکه مذاکره به روز چهارم (یعنی شنبه) کشیده میشود. حوالی ظهر جمعه چند اظهارنظر مثبت بحران بیخبری را کمرنگ میکند. «مجید تختروانچی» عضو هیات مذاکرهکننده ایرانی بعد از مذاکره کمتر از یکساعت صبح به خبرنگاران میگوید «جلسه مثبت و مفیدی داشتیم و نظرات به یکدیگر نزدیکتر شده است اما هنوز برای قضاوت زود است.» او در همین حال احتمال میدهد که مذاکرات به روز چهارم هم کشیده شود. جواد ظریف پس از آن با خبرنگار شبکه خبر گفتوگو میکند. «ظریف» میگوید: «بعضی از هماهنگیها با پایتختها نتیجهبخش بوده است و میتواند ما را با نتیجه و توافق نزدیکتر کند.» او البته برخی موارد را نیازمند زمان و مذاکره بیشتر میداند که «آنهم طبیعی است». «مواردی 10سال است که مورد اختلاف ایران و برخی کشورهای گروه 1+5 است میزان پیشرفتمان با توجه به اینکه ما تاکنون سهدور مذاکره داشتهایم، خوب بوده. اگر اراده سیاسی و تمایل به رسیدن به تفاهم وجود داشته باشد و به شرطی که در موارد اختلافی به نتیجه برسیم، ممکن است مذاکرات امروز (جمعه) تمام شود.» عباس عراقچی در آخرین ساعات پنجشنبه خبر داده بود «ما روی سند (تفاهم) کار میکنیم.»
کلمات معجزهگر، کلمات اختلافساز
مذاکره دوم در ژنو که حدود 10روز پیش در همین شهر پاییزی پی گرفته شد، به مرز توافق نزدیک شده بود. گزارشها نشان میدهد که گره اصلی مذاکره بر سر کلمات است و مذاکرهکنندگان به پیشنویس توافقی رسیده بودند که فرانسه بهعنوان یکی از اعضای هیات «1+5» موارد بیشتری را به آن توافق اضافه کرد. همین موجب شد که ایران نیز مذاکره بر آن پیشنویس را ادامه ندهد، اگرچه اعضای هیات ایرانی از ابتدای مذاکره «ژنو3» اعلام کردند که متن جدیدی روی میز مطرح نیست و خبری هم از محتوای مذاکرات به بیرون درز نکرد. برخی شنیدهها اواسط بعدازظهر جمعه نشان میدهد که مهمترین موضوع مورد اختلاف در مذاکره، پذیرش حق غنیسازی اورانیوم و در مرحله بعد، رآکتور تحقیقاتی اراک است. هیات مذاکرهکننده ایرانی تاکید دارد که در مورد اصل غنیسازی اورانیوم ایران مذاکره نمیکنند و این موضوع جزو خطوط قرمزشان است اما «در مورد ابعاد، اندازه، سطح و مکان آن مذاکره میکنند.» این را عباس عراقچی، عضو هیات مذاکرهکننده به خبرنگار «شرق» میگوید و میافزاید: «اینکه چه تصمیمی گرفته شود، در مذاکره مشخص میشود.» او در عین حال تاکید میکند که «رفع تحریمهای بانکی و نفتی، بخشی از اقدامات طرف مقابل در گام نخست خواهد بود.»حوالی بعدازظهر خبری در خبرگزاریهای ایرانی به نقل از یک دیپلمات غربی منتشر میشود که ««1+5» حق غنیسازی ایران را پذیرفته و در حال مذاکره بر سر رآکتور تحقیقاتی اراک هستند.» اما این خبر از سوی خبرگزاریهای غربی بازنشر نمیشود.
امتیاز در مقابل امتیاز
خبرهای دیگری به نقل از هیاتهای مذاکرهکننده غربی در حال ارایه ارقامی هستند که نشان میدهد آمریکاییها در ازای دریافت چه امتیازی از ایران، حاضر به آزادسازی چه میزانی از داراییهای بلوکهشده ایران هستند. فراز و فرود رقم اعلامشده در رسانهها از 10 تا 50میلیارددلار است. در این بین خبر نسبتا مثبتی اعلام میشود: «سنای آمریکا تا ماه میلادی آینده به رییسجمهوری آمریکا وقت میدهد و پس از آن تحریمهای جدید علیه ایران را به پیش خواهد برد.»عباس عراقچی در دیدار صبح پنجشنبهاش با خبرنگاران ایرانی در مورد اظهارات «وندی شرمن» گفت: «بر سر میز مذاکره تاکید شده است که اقدامهای دو طرف در گام اول و گامهای بعدی باید متعادل و متناسب باشد. اگر طرف مقابل در گام اول اقدامهای کوچکی انجام دهد از جانب ایران هم با گامهای کوتاهتر روبهرو خواهد شد.»از سوی دیگر «تخت روانچی» درباره اخبار منتشرشده در رسانهها مبنی بر شروط چهارگانه فرانسه در مذاکرات با ایران و انجام بازرسی از تاسیسات هستهای ایران گفت: «نمیتوانم آنچه که در رسانهها دراینباره منتشر شده است را تایید کنم، اما موضع ما درباره بازرسیهای مکرر این است که ما با آژانس، همکاریهایی داریم و اخیرا در تهران هم سندی را امضا کردیم که نشاندهنده این است که آمادگی داریم با آژانس فراتر از گذشته همکاری کنیم و این فرآیند را ادامه خواهیم داد.»
90درصد پیشرفت
در حالی که شایعه آمدن وزرای خارجه به «ژنو» قوت میگیرد، جواد ظریف اگرچه از تناقض خبرها آگاه است، میگوید نسبت به شب پنجشنبه احتمال آمدن وزرا بیشتر شده است. ظریف عصر جمعه پس از دیدار با اخضر ابراهیمی، نماینده سازمان ملل در مورد سوریه، میگوید: «بالاخره امروز باید معلوم شود در این دور مذاکرات میخواهیم به نتیجه برسیم یا به بحث بیشتری نیاز است.» بهزعم او میزان پیشرفت کار در عدد و رقم 90درصد است «اما یکی، دو موضوع باقیمانده از اهمیت زیادی برخوردار است.» ظریف میگوید: «اگر ببینیم رسیدن به نتیجه امکانپذیر است احتمال آمدن وزیران خارجه وجود دارد.» اما عباس عراقچی ارایه اظهارنظرهای جدی و کمی منفیتر را برعهده گرفته. او معتقد است: «مذاکرهکنندگان در مواضع خود نرمش زیادی ندارند و اگر انعطاف لازم در طرف مقابل وجود داشته باشد، امکان توافق و پیشرفت وجود دارد.»او که همین روزها در شبکه «توییتر» عضو شده در پیامی در روز سوم مذاکرات نوشت: «ارادهها جدی است. پیشرفت اندک است، ولی هنوز نمیتوان قضاوت کرد.»
اما اولین وزیر خارجهای که وارد «ژنو» شد ،سرگئی لاوروف بود که عصر جمعه دیداری بیش از نیم ساعت با ظریف داشت اما از دیدار دوجانبه آنها تنها عکس های خندانی منتشر شد. پیش ا زآن ظریف و اشتون در دیداری که بیش از دو ساعت طول کشید با یکدیگر صحبت کردند، قرار بود در این مذاکره آنها به جمع بندی برسند. اما دور دیگری از مذاکره برنامهریزی شد که ساعت 10 به وقت محلی آغاز شد. در خلال این دو دیدار برخی دیدارهای دوجانبه آغاز شد. اگر چه هیات ایرانی قصد داشت که تنها با کاترین اشتون به عنوان هماهنگ کننده سیاست 1+5 مذاکره کند اما دو کشوری که احتمال دارد بازی را به هم بزنند، در اولویت مذاکرات دوجانبه قرار گرفتند؛ امریکا و فرانسه. برای دیدار با وندی شرمن رئیس هیات امریکایی در مذاکرات مجید تخت روانچی و عباس عراقچی دو معاون ظریف راهی اتاق مذاکره شدند و مذاکره دوجانبه بعدی مذاکره عباس عراقچی با هیات فرانسوی و رئیس آن «ژاک او دبیر» بود. عراقچی پیش از مذاکره با نماینده فرانسه گفت: «امروز پیشرفتهایی در مذاکرات حاصل شد، اما بعضی از موارد اصلی همچنان باقی مانده است.» همچنین او تاکید کرد که «به میزان خوبی در مذاکرات به توافق نزدیک شدهایم.» معاون وزیر امورخارجه که در جمع خبرنگاران حرف میزد در پاسخ به این سوال که آیا اظهارنظر یک دیپلمات غربی مبنی بر اینکه 1+5 حق غنی سازی ایران را پذیرفته است را تایید میکنید؟ گفت: «از آنجا که مذاکرات هنوز نهایی نشده است؛ نه تکذیب می کنم و نه تایید.» عراقچی در پاسخ به این سوال که آیا اختلافات زیاد است یا نه؟ گفت: «توافق تا وقتی نهایی نشده است هیچ قسمتی از آن نهایی نیست.» معاون حقوقی و بین المللی وزیر امورخارجه در عین حال افزود: «به میزان خوبی در مذاکرات به توافق نزدیک شده ایم.» سومین روز مذاکره «ژنو 3» با احتمال ورود همه اعضای وزرای خارجه «1+5» به «ژنو» و قوت گرفتن احتمال دستیابی به توافق به ساعات آخرین شب می رسد. هیات های اعزامی همچنان پشت درهای بسته مشغول مذاکره هستند و خبرنگاران ، مشتاقانه دنبال دستیابی به خبر.
جمعه پرشایعه
یک قاعده پذیرفته شده؛ «خبر» که نباشد، «شایعه» رشد میکند. روز جمعه و به ویژه تا پیش از اعلام سفر وزرای خارجه به «ژنو»، خبر پشت درهای بسته محبوس است و بیخبری در میان جستوجوگران مشتاق خبر، موج انتظار و دغدغه، برمیانگیزاند. این، جدیترین نکته سومین دور مذاکرات است، در میانه چنین هنگامهای، شایعه پیوستن وزرای خارجه «1+5» و مهمترین شخصیتهای سیاسی دنیا به مذاکرات «ژنو» تمام فضا را مینوردد. جمعه، سومین روز، سومین دور مذاکره، مثل روزهای پیشین، به مذاکره «محمدجواد ظریف»، رییس هیات مذاکرهکننده ایرانی و «کاترین اشتون» به نمایندگی از گروه «1+5» گذشت و البته توقفهای طولانی در فاصله مذاکره. در مذاکره سوم تصمیم گرفته شد تا مذاکرهکنندگان ایرانی تنها با کاترین اشتون بهعنوان نماینده ششکشور مذاکره کنند و غیر از مذاکرات دوجانبه کوتاه در روز اول، مذاکرهکنندگان، مذاکره دوجانبهای با یکدیگر نداشتند. ظریف و اشتون تا ظهر جمعه، چهار دور با یکدیگر مذاکره کردند و در فواصل مذاکره دوجانبه آنها، گروه «1+5» و هیات ایرانی بهطور جداگانه با یکدیگر مذاکره و مشورت کردند. در این «تایماوت»ها، تماس با پایتختها نیز از بخشهای جدی مذاکره است تا دیپلماتها به تعیینتکلیف نهایی نزدیکتر شوند. از مذاکراتی که پشت درهای بسته انجام میشود، رابط خبری مذاکرات، تنها، اعلام آغاز و پایان مذاکره را برای خبرنگاران ایرانی «ایمیل» میکند خبری که فقط از بیخبری بهتر است و نه بیشتر. روند مذاکرات در سومین دور مذاکره «ژنو» تغییر محسوسی یافته است، ایران برای ملاقاتهای دوجانبه با اعضای «1+5» رغبت چندانی نشان نمیدهد و بهجای آن مذاکره با شخص «اشتون» را در پیش گرفته است. روز پنجشنبه، سهساعت مذاکره ظریف و «اشتون» با حضور معاونانشان، در صبح و بعدازظهر نیز بیش از یکساعت مذاکره میکنند. روز جمعه نیز یکساعت مذاکره در صبح و ادامه آن در بعدازظهر که زمان نوشتن گزارش حدود دوساعت به طول میانجامد. ظریف پیش از دیدار بعدازظهر در پست «فیسبوک» خود مینویسد: «دیروز و امروز نزدیک ششساعت مذاکره فشرده رسمی با خانم اشتون و ساعتها مذاکرات رسمی و غیررسمی با اعضای 1+5 داشتیم. آنها هم چندین ساعت مذاکره در بین خودشان برای هماهنگکردن مواضع داشتهاند. مذاکرات خوب پیش میرود ولی هنوز در موارد معدودی اختلافنظر داریم.» عباس عراقچی نیز پیرامون مذاکرات دوجانبه میگوید: «تصور ما این است که تا وقتی با «اشتون» به نتیجه نرسیم جلسهای با دیگر اعضا نداشته باشیم، زیرا بحثکردن درباره جزییات مذاکرات در یک جمع بزرگ مشکل است. آنها به اشتون وکالت دادهاند و ایشان از طرف سایرین این مذاکرات را دنبال میکنند.» تجربه مذاکره پیشین نشان میدهد که مذاکرات دوجانبه در این مرحله کمک چندانی نمیکند. در حالیکه همه نگران موضعگیری فرانسه بهعنوان عضو خرابکار مذاکره پیشین هستند، وزیر امور خارجه فرانسه در گفتوگو با شبکه دو تلویزیون فرانسه گفته «امیدوار است توافق با ایران این هفته حاصل شود.» البته او تاکید کرده «غرب باید در تعامل با ایران درباره برنامه هستهایاش قاطعانه عمل کند.»
توافق؛ کمی دور، کمی نزدیک
تقریبا تا عصر جمعه هیچچیز مشخص نیست، حتی اینکه مذاکره به روز چهارم (یعنی شنبه) کشیده میشود. حوالی ظهر جمعه چند اظهارنظر مثبت بحران بیخبری را کمرنگ میکند. «مجید تختروانچی» عضو هیات مذاکرهکننده ایرانی بعد از مذاکره کمتر از یکساعت صبح به خبرنگاران میگوید «جلسه مثبت و مفیدی داشتیم و نظرات به یکدیگر نزدیکتر شده است اما هنوز برای قضاوت زود است.» او در همین حال احتمال میدهد که مذاکرات به روز چهارم هم کشیده شود. جواد ظریف پس از آن با خبرنگار شبکه خبر گفتوگو میکند. «ظریف» میگوید: «بعضی از هماهنگیها با پایتختها نتیجهبخش بوده است و میتواند ما را با نتیجه و توافق نزدیکتر کند.» او البته برخی موارد را نیازمند زمان و مذاکره بیشتر میداند که «آنهم طبیعی است». «مواردی 10سال است که مورد اختلاف ایران و برخی کشورهای گروه 1+5 است میزان پیشرفتمان با توجه به اینکه ما تاکنون سهدور مذاکره داشتهایم، خوب بوده. اگر اراده سیاسی و تمایل به رسیدن به تفاهم وجود داشته باشد و به شرطی که در موارد اختلافی به نتیجه برسیم، ممکن است مذاکرات امروز (جمعه) تمام شود.» عباس عراقچی در آخرین ساعات پنجشنبه خبر داده بود «ما روی سند (تفاهم) کار میکنیم.»
کلمات معجزهگر، کلمات اختلافساز
مذاکره دوم در ژنو که حدود 10روز پیش در همین شهر پاییزی پی گرفته شد، به مرز توافق نزدیک شده بود. گزارشها نشان میدهد که گره اصلی مذاکره بر سر کلمات است و مذاکرهکنندگان به پیشنویس توافقی رسیده بودند که فرانسه بهعنوان یکی از اعضای هیات «1+5» موارد بیشتری را به آن توافق اضافه کرد. همین موجب شد که ایران نیز مذاکره بر آن پیشنویس را ادامه ندهد، اگرچه اعضای هیات ایرانی از ابتدای مذاکره «ژنو3» اعلام کردند که متن جدیدی روی میز مطرح نیست و خبری هم از محتوای مذاکرات به بیرون درز نکرد. برخی شنیدهها اواسط بعدازظهر جمعه نشان میدهد که مهمترین موضوع مورد اختلاف در مذاکره، پذیرش حق غنیسازی اورانیوم و در مرحله بعد، رآکتور تحقیقاتی اراک است. هیات مذاکرهکننده ایرانی تاکید دارد که در مورد اصل غنیسازی اورانیوم ایران مذاکره نمیکنند و این موضوع جزو خطوط قرمزشان است اما «در مورد ابعاد، اندازه، سطح و مکان آن مذاکره میکنند.» این را عباس عراقچی، عضو هیات مذاکرهکننده به خبرنگار «شرق» میگوید و میافزاید: «اینکه چه تصمیمی گرفته شود، در مذاکره مشخص میشود.» او در عین حال تاکید میکند که «رفع تحریمهای بانکی و نفتی، بخشی از اقدامات طرف مقابل در گام نخست خواهد بود.»حوالی بعدازظهر خبری در خبرگزاریهای ایرانی به نقل از یک دیپلمات غربی منتشر میشود که ««1+5» حق غنیسازی ایران را پذیرفته و در حال مذاکره بر سر رآکتور تحقیقاتی اراک هستند.» اما این خبر از سوی خبرگزاریهای غربی بازنشر نمیشود.
امتیاز در مقابل امتیاز
خبرهای دیگری به نقل از هیاتهای مذاکرهکننده غربی در حال ارایه ارقامی هستند که نشان میدهد آمریکاییها در ازای دریافت چه امتیازی از ایران، حاضر به آزادسازی چه میزانی از داراییهای بلوکهشده ایران هستند. فراز و فرود رقم اعلامشده در رسانهها از 10 تا 50میلیارددلار است. در این بین خبر نسبتا مثبتی اعلام میشود: «سنای آمریکا تا ماه میلادی آینده به رییسجمهوری آمریکا وقت میدهد و پس از آن تحریمهای جدید علیه ایران را به پیش خواهد برد.»عباس عراقچی در دیدار صبح پنجشنبهاش با خبرنگاران ایرانی در مورد اظهارات «وندی شرمن» گفت: «بر سر میز مذاکره تاکید شده است که اقدامهای دو طرف در گام اول و گامهای بعدی باید متعادل و متناسب باشد. اگر طرف مقابل در گام اول اقدامهای کوچکی انجام دهد از جانب ایران هم با گامهای کوتاهتر روبهرو خواهد شد.»از سوی دیگر «تخت روانچی» درباره اخبار منتشرشده در رسانهها مبنی بر شروط چهارگانه فرانسه در مذاکرات با ایران و انجام بازرسی از تاسیسات هستهای ایران گفت: «نمیتوانم آنچه که در رسانهها دراینباره منتشر شده است را تایید کنم، اما موضع ما درباره بازرسیهای مکرر این است که ما با آژانس، همکاریهایی داریم و اخیرا در تهران هم سندی را امضا کردیم که نشاندهنده این است که آمادگی داریم با آژانس فراتر از گذشته همکاری کنیم و این فرآیند را ادامه خواهیم داد.»
90درصد پیشرفت
در حالی که شایعه آمدن وزرای خارجه به «ژنو» قوت میگیرد، جواد ظریف اگرچه از تناقض خبرها آگاه است، میگوید نسبت به شب پنجشنبه احتمال آمدن وزرا بیشتر شده است. ظریف عصر جمعه پس از دیدار با اخضر ابراهیمی، نماینده سازمان ملل در مورد سوریه، میگوید: «بالاخره امروز باید معلوم شود در این دور مذاکرات میخواهیم به نتیجه برسیم یا به بحث بیشتری نیاز است.» بهزعم او میزان پیشرفت کار در عدد و رقم 90درصد است «اما یکی، دو موضوع باقیمانده از اهمیت زیادی برخوردار است.» ظریف میگوید: «اگر ببینیم رسیدن به نتیجه امکانپذیر است احتمال آمدن وزیران خارجه وجود دارد.» اما عباس عراقچی ارایه اظهارنظرهای جدی و کمی منفیتر را برعهده گرفته. او معتقد است: «مذاکرهکنندگان در مواضع خود نرمش زیادی ندارند و اگر انعطاف لازم در طرف مقابل وجود داشته باشد، امکان توافق و پیشرفت وجود دارد.»او که همین روزها در شبکه «توییتر» عضو شده در پیامی در روز سوم مذاکرات نوشت: «ارادهها جدی است. پیشرفت اندک است، ولی هنوز نمیتوان قضاوت کرد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.