مضرات تحریم از نگاه آمریکایی -5
محمد آزاد: در قسمت قبل آمد که وضع تحریمهای ایالاتمتحده علیه ایران نه تنها خود طی 30سال مانند کلافی سردرگم شدهاند، بلکه لغو و تسهیل آنها هم به مسالهای غامض تبدیل شده. خلاصه سخن قبل آنکه الف) تحریمهای خود ایالاتمتحده، که در ابتدای امر به فرمان مستقیم ریاستجمهوری آمریکا، و از رهگذر فرامین اجرایی اعلام میشد و لغو آن نیز بسته به فرمان او بود، بهدلیل آنکه طی زمان پای کنگره نیز به تحریمها باز شد و موجب تصویب «قانون جامع تحریم ایران» شد، اکنون برای لغو و تسهیل نیز، نیازمند تایید کنگره است و در کنگره مخالفانی پا برجا هستند که خواهان برقراری و تشدید تحریمها هستند و این حتی اراده بالقوه رییسجمهوری آمریکا را برای لغو و تسهیل تحریمها تحتتاثیر قرار خواهد داد و ب) در سطح سازمان ملل و شورای امنیت نیز «برنامهای مشخص» برای ایران تعریف نشده است که ایران و جامعهجهانی براساس آن گامبهگام بهسوی جلو حرکت کنند و به توافقی نهایی برسند و ج) از آنجا که ایالاتمتحده هزینه سیاسی هنگفتی برای ایجاد اجماع بر سر تبدیل مساله هستهای ایران به مساله نخست جامعهجهانی و آنگاه تحریم ایران پرداخته است، کوتاه آمدن از این موضع نیز برای این کشور هزینههای هنگفت خواهد داشت. اما در این قسمت گزارش نویسندگان بسیار محتاطانه بر منافعی که تحریمها ممکن است برای آمریکا و متحدان در بر داشته باشد اشاره کردهاند. بار دیگر تذکر این نکته ضروری است که این گزارش براساس منافع ملی آمریکا نوشته شده است و خواننده ایرانی با بعضی قسمتها همدلی نداشته باشد.
۴) منافع تحریمها بهعنوان یک رویکرد سیاستگذارانه: نویسندگان در ابتدا مینویسند از آنجا که تاثیرهای درازمدت تحریمهای بینالمللی هنوز مشخص نیست، دیدگاه آنان نیز در باب منافع احتمالی آنها ناچارا تا حدی براساس حدس و گمان است و بههمین دلیل نیز هر گاه دو دیدگاه معارض وجود داشته به هر دو اشاره کردهاند.
1-4) نمایشگری حمایت بینالمللی: آمریکا با رهبری تحریمها و سازماندادن مبانی آن و دیکته کردن آن به جامعه بینالملل، مشکل یکجانبه خود با ایران را به موضوعی بینالمللی بدل کرده است.
2-4) اطمینانبخشی به شرکای منطقهای: آمریکا با وضع تحریمهای جامع و گزنده دو هدف مرتبط را پی میگیرد: الف) به دوستان منطقهای خود نظیر اسراییل و عربستان اطمینان میدهد که از نگرانیهای امنیتی آنان مطلع است و ب) با همین کار سعی دارد مانع از شروع جنگ احتمالی از سوی شرکای منطقهای خود، مشخصا اسراییل، شود. دولتهای منطقه محتاطانه از تحریمهای ایالاتمتحده پیروی میکنند، اما مشکل پیشرو، رونق گرفتن بازار سیاه و لغزیدن تجارت به بازارهای زیرزمینی است که منافع تجاری دولتهای منطقه - مثلا ترکیه و امارات - را در درازمدت بسیار اندک میکند اما باید گفت همگی این کشورها ایران را رقیبی بالقوه و خطرناک برای خود میدانند و به همین دلیل از قدرت گرفتن ایران هراس دارند.
3-4) باز گذاشتن در دیپلماسی و امید به روابط بهتر در درازمدت: مسلم است که اگر گزینه بدیل حملهنظامی به ایران باشد، تحریم ابزار مناسبتری است برای حفظ ثبات و امکان عادیسازی روابط با دولت و مردم ایران در آینده.
باید این نکته را در نظر داشت که آمریکا همواره به دلایل امنیتی و منافع ملی ترجیح میدهد با قویترین و موثرترین دولتهای منطقه همکاری داشته باشد و ایران یکی از این کشورهاست.
۴-۴) برحذر داشتن دیگر کشورها از توسعه سلاح هستهای: ایالاتمتحده همواره بخشی مهم از سیاستهای خود را در بازداری دولتها (به استثنای اسراییل) در گسترش سلاح هستهای متمرکز کرده است.
5-4) تضعیف ایران و کاستن از نقش جهانی و منطقهای آن: از ابتدای انقلاب ایران، ایالاتمتحده از قدرت منطقهای ایران که تا آن زمان زیر نفوذ خود بود، هراس داشته است. تحریمهای جامع سال ۲۰۱۰ این هدف آمریکا را دنبال میکند: انزوای بینالمللی، کاهش نفوذ در کشورهای دوست ایران نظیر سوریه، عراق و لبنان، کاهش ناگهانی درآمدهای نفتی و همه در خدمت این هدف آمریکاست.
اما گزارش مینویسد حداقل تاکنون تحریمها موفق نشدهاند توانایی ایران برای اعمال نفوذ بر منطقه را محدود کنند. یک دلیل عمده آن این است که نفوذ ایران در منطقه نه به دلایل اقتصادی بلکه به دلیل پیوندهای جغرافیایی، فرهنگی، مذهبی، تاریخی و ایدئولوژیک است.
6-4) ایجاد اختلافات و مناقشات داخلی: اما چیزی که از بیرون هویداست، عدم تغییر در سیاستهای کلی هستهای ایران است. نویسندگان بر این باورند که مساله هستهای برای رهبران ایران اولویتی ملی است و در این راه حمایت جمع کثیری از نخبگان سیاسی حاکم را نیز داراست. مضاف بر اینکه تهران تقریبا اطمینان دارد که در صورت تغییر سیاستها یا رویکرد خود تغییری در سیاستهای طرف مقابل حاصل نمیشود. نتیجتا، ایجاد اختلاف داخلی حربهای ضعیف برای تغییر سیاست هستهای ایران است. به برخی منافع احتمالی تحریمها از منظر گزارش اشاره شد. در قسمت بعد تحلیل نویسندگان از مضرات مشخص تحریمها بر منافع ملی آمریکا را گزارش خواهیم کرد.
محمد آزاد: در قسمت قبل آمد که وضع تحریمهای ایالاتمتحده علیه ایران نه تنها خود طی 30سال مانند کلافی سردرگم شدهاند، بلکه لغو و تسهیل آنها هم به مسالهای غامض تبدیل شده. خلاصه سخن قبل آنکه الف) تحریمهای خود ایالاتمتحده، که در ابتدای امر به فرمان مستقیم ریاستجمهوری آمریکا، و از رهگذر فرامین اجرایی اعلام میشد و لغو آن نیز بسته به فرمان او بود، بهدلیل آنکه طی زمان پای کنگره نیز به تحریمها باز شد و موجب تصویب «قانون جامع تحریم ایران» شد، اکنون برای لغو و تسهیل نیز، نیازمند تایید کنگره است و در کنگره مخالفانی پا برجا هستند که خواهان برقراری و تشدید تحریمها هستند و این حتی اراده بالقوه رییسجمهوری آمریکا را برای لغو و تسهیل تحریمها تحتتاثیر قرار خواهد داد و ب) در سطح سازمان ملل و شورای امنیت نیز «برنامهای مشخص» برای ایران تعریف نشده است که ایران و جامعهجهانی براساس آن گامبهگام بهسوی جلو حرکت کنند و به توافقی نهایی برسند و ج) از آنجا که ایالاتمتحده هزینه سیاسی هنگفتی برای ایجاد اجماع بر سر تبدیل مساله هستهای ایران به مساله نخست جامعهجهانی و آنگاه تحریم ایران پرداخته است، کوتاه آمدن از این موضع نیز برای این کشور هزینههای هنگفت خواهد داشت. اما در این قسمت گزارش نویسندگان بسیار محتاطانه بر منافعی که تحریمها ممکن است برای آمریکا و متحدان در بر داشته باشد اشاره کردهاند. بار دیگر تذکر این نکته ضروری است که این گزارش براساس منافع ملی آمریکا نوشته شده است و خواننده ایرانی با بعضی قسمتها همدلی نداشته باشد.
۴) منافع تحریمها بهعنوان یک رویکرد سیاستگذارانه: نویسندگان در ابتدا مینویسند از آنجا که تاثیرهای درازمدت تحریمهای بینالمللی هنوز مشخص نیست، دیدگاه آنان نیز در باب منافع احتمالی آنها ناچارا تا حدی براساس حدس و گمان است و بههمین دلیل نیز هر گاه دو دیدگاه معارض وجود داشته به هر دو اشاره کردهاند.
1-4) نمایشگری حمایت بینالمللی: آمریکا با رهبری تحریمها و سازماندادن مبانی آن و دیکته کردن آن به جامعه بینالملل، مشکل یکجانبه خود با ایران را به موضوعی بینالمللی بدل کرده است.
2-4) اطمینانبخشی به شرکای منطقهای: آمریکا با وضع تحریمهای جامع و گزنده دو هدف مرتبط را پی میگیرد: الف) به دوستان منطقهای خود نظیر اسراییل و عربستان اطمینان میدهد که از نگرانیهای امنیتی آنان مطلع است و ب) با همین کار سعی دارد مانع از شروع جنگ احتمالی از سوی شرکای منطقهای خود، مشخصا اسراییل، شود. دولتهای منطقه محتاطانه از تحریمهای ایالاتمتحده پیروی میکنند، اما مشکل پیشرو، رونق گرفتن بازار سیاه و لغزیدن تجارت به بازارهای زیرزمینی است که منافع تجاری دولتهای منطقه - مثلا ترکیه و امارات - را در درازمدت بسیار اندک میکند اما باید گفت همگی این کشورها ایران را رقیبی بالقوه و خطرناک برای خود میدانند و به همین دلیل از قدرت گرفتن ایران هراس دارند.
3-4) باز گذاشتن در دیپلماسی و امید به روابط بهتر در درازمدت: مسلم است که اگر گزینه بدیل حملهنظامی به ایران باشد، تحریم ابزار مناسبتری است برای حفظ ثبات و امکان عادیسازی روابط با دولت و مردم ایران در آینده.
باید این نکته را در نظر داشت که آمریکا همواره به دلایل امنیتی و منافع ملی ترجیح میدهد با قویترین و موثرترین دولتهای منطقه همکاری داشته باشد و ایران یکی از این کشورهاست.
۴-۴) برحذر داشتن دیگر کشورها از توسعه سلاح هستهای: ایالاتمتحده همواره بخشی مهم از سیاستهای خود را در بازداری دولتها (به استثنای اسراییل) در گسترش سلاح هستهای متمرکز کرده است.
5-4) تضعیف ایران و کاستن از نقش جهانی و منطقهای آن: از ابتدای انقلاب ایران، ایالاتمتحده از قدرت منطقهای ایران که تا آن زمان زیر نفوذ خود بود، هراس داشته است. تحریمهای جامع سال ۲۰۱۰ این هدف آمریکا را دنبال میکند: انزوای بینالمللی، کاهش نفوذ در کشورهای دوست ایران نظیر سوریه، عراق و لبنان، کاهش ناگهانی درآمدهای نفتی و همه در خدمت این هدف آمریکاست.
اما گزارش مینویسد حداقل تاکنون تحریمها موفق نشدهاند توانایی ایران برای اعمال نفوذ بر منطقه را محدود کنند. یک دلیل عمده آن این است که نفوذ ایران در منطقه نه به دلایل اقتصادی بلکه به دلیل پیوندهای جغرافیایی، فرهنگی، مذهبی، تاریخی و ایدئولوژیک است.
6-4) ایجاد اختلافات و مناقشات داخلی: اما چیزی که از بیرون هویداست، عدم تغییر در سیاستهای کلی هستهای ایران است. نویسندگان بر این باورند که مساله هستهای برای رهبران ایران اولویتی ملی است و در این راه حمایت جمع کثیری از نخبگان سیاسی حاکم را نیز داراست. مضاف بر اینکه تهران تقریبا اطمینان دارد که در صورت تغییر سیاستها یا رویکرد خود تغییری در سیاستهای طرف مقابل حاصل نمیشود. نتیجتا، ایجاد اختلاف داخلی حربهای ضعیف برای تغییر سیاست هستهای ایران است. به برخی منافع احتمالی تحریمها از منظر گزارش اشاره شد. در قسمت بعد تحلیل نویسندگان از مضرات مشخص تحریمها بر منافع ملی آمریکا را گزارش خواهیم کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.