|

سالخوردگان مصمم و نوباوگان منتقد

قادر باستاني- پژوهشگر

اصولگرايان دوست دارند در انتخابات برنده شوند، اما ترجيح مي‌دهند اين پيروزي در يک انتخابات پُرشور حاصل شود؛ رؤياي پارادوکسي که در غالب انتخابات تعبير نشده است: هرگاه انتخابات پُرشور و حماسي برگزار شده است، آنها شکست خورده‌اند. سالخوردگان جناح اصولگرا، مصمم هستند که اين بار سنگر مجلس را فتح کنند و همه قرائن و مقدورات، نيل آسان به شاهد پيروزي را به آنان نويد مي‌دهد، گرچه تلاش مي‌کنند اين پيروزي آبرومندانه باشد.

آنها شايد توجه ندارند كه به برکت اينترنت و فضاي مجازي، توفان عظيمي در جوانان و نوباوگان شکل گرفته و قشر عظيمي سامان يافته که مثل هم فکر مي‌کنند، سلايق و ذائقه‌هايشان شبيه هم است و جوان شهري و روستايي، فقير و غني، باسواد و کم‌سواد، دختر و پسر، اميال، خواسته‌ها و انتظارات کمابيش يکساني دارند و شکاف بزرگي با خواسته‌هاي جناح‌هاي مطرح سياسي يافته‌اند که تبديل به يک گسست جدي نسلي شده است. سالخوردگان مصمم چپ و راست، طبق رسم مألوف،کار خود را پيش مي‌برند و چندان حسابي روي توقعات فزاينده نوباوگان باز نکرده‌اند. آنها تصورشان اين است که قدرت مهار و کنترل دارند، اما خوشبختانه يا بدبختانه، فضاي کشور در مسير ديگري پيش مي‌رود. سالخوردگان مصمم و جدي بيايند و آرمان‌هايي را که به خاطر آن مبارزه کردند، زندان رفتند و برايش زحمت کشيدند، مرور کنند؛ وضع موجود کشور، چقدر با آمال و آرزوهاي آنان در ابتداي مبارزه تطابق دارد؟ اميد دارند چند سال ديگر آن اهداف و آرزوها تحقق پيدا کند؟ آيا توانسته‌اند جوانان و نوباوگان را با آرمان‌هايشان همراه کنند؟
امروز اينترنت و شبکه‌هاي اجتماعي در فضاي مجازي، يک فرهنگ جهان‌شمول را ترويج کرده و به بار نشانده است که يک جوان ايراني، يک جوان کانادايي، يک جوان فنلاندي، يک جوان عرب، يک جوان روسي و... مانند هم انديشه کنند، خوراک مورد علاقه‌شان شکل هم باشد، موسيقي‌شان شبيه شود و کلام و توقعاتشان مثل هم باشد. در چنين فضايي چه بايد کرد؟ لابد سالخوردگان سياسي انتظار دارند چنين وضعيتي بايد به هر قيمتي تغيير کند و امور مطابق ميل و نظر آنها پيش برود؛ اما مگر چنين کاري شدني است؟ آنها در دهه‌هاي پاياني عمر خود، عجله دارند هر چه سريع‌تر اين تهديدات فزاينده، جاي خود را به فرصت‌هاي جديد بدهد و نوباوگان، حرف‌گوش‌کن و مطيع راه و روش سياسيون شوند، اما شوربختانه چنين خواسته‌اي دست‌کم در افق قابل درک، نه تنها دست‌يافتني به نظر نمي‌رسد، بلکه با عملکرد و مواضع زمخت و انعطاف‌ناپذير جناح‌هاي سياسي، تعميق بيشتر گسست موجود، محتمل‌تر خواهد بود. به نظر من، سران اصولگرا و اصلاح‌طلب، تغيير چنداني در استراتژي و تاکتيک خود نداده و نمي‌دهند. دعواهايشان هم تکراري و خيلي ملال‌آور شده است. ماشين تبليغاتي هر دو جناح، همان حرف‌هاي هميشگي را تکرار مي‌کنند و طرفداران در حال تقليلشان کف مي‌زنند و هورا مي‌کشند، بدون آنکه اثري از تغيير و تحول در آن هويدا باشد. هر دو جناح هم دلبسته جمعيت‌هاي خياباني هستند که گرچه اميدبخش و روحيه‌آفرين است، اما اکنون حکم مُسکن را پيدا کرده که هرازگاهي بايد مصرف شود. به ياد مي‌آورم، خدابيامرز حسين قندي، استاد فقيد روزنامه‌نگاري، در درس ويراستاري و مديريت اخبار مي‌گفت يک خبرنگار بايد بتواند حدود جمعيت حاضر در خيابان را تخمين بزند. او براي تقريب ذهن دانشجويان، مثال مي‌زد که اگر فاصله ميدان امام حسين تا ميدان آزادي در تهران پُر از جمعيت شود، عدد تخميني آن حدود 500 هزار نفر خواهد بود؛ يعني پنج درصد از جمعيت 10 ميليوني تهران بزرگ. دل‌بستن به چنين جمعيت‌هايي که زماني اثرگذار بود، امروز مفهوم گريز تعمدي از واقعيت صحنه را به ذهن متبادر مي‌كند.
متوليان جناح‌هاي سياسي در انتخابات آتي براي درک درست وضعيت، آمار رأي‌دهندگان و رأي‌ندهندگان زير 40 سال را درست تحليل کنند و تغييرات شگرف اجتماعي در لايه‌هاي زيرين جامعه ايران را بعينه ببينند. پافشاري آنها بر روش‌هاي گذشته و بي‌توجهي به تغييرات، دل‌بستن به برخي هواداران و طرفداران پُرسروصدايي که گاه درون و برونشان يکسان نيست و شايد در پي منافعي گرد آمده‌اند، نتايج غيرقابل انتظاري براي مُلک و ميهن خواهد داشت. راه درست، تلاش براي جلوگيري از گسست بيشتر، دست‌برداشتن از روش‌هايي که در 40، 50 سال جواب نداده و در آينده هم نتيجه نخواهد داشت، دل‌خوش‌نبودن به موهومات و توهمات و توجه عملي به واقعيت‌هاي تلخ و مواجهه اثربخش با آنهاست. اينک نوباوگان خسته از تکرار، همانند کرمي در تقلاي بيرون‌آمدن از پيله ضخيم خود هستند. اگر دولتمردان گسست موجود را ترميم کنند، فاصله‌ها را کم و آنها را درک کنند، زبان مشترک بيابند و از برج عاج پايين بيايند و هم‌سخن‌شان شوند، آن‌گاه همين نوباوگان، پروانه‌هاي زيبايي مي‌شوند که در قلمرو ارزشي موجود، به پرواز در مي‌آيند و کشورمان را به گلستاني دلپذير و نمونه تبديل مي‌کنند.

اصولگرايان دوست دارند در انتخابات برنده شوند، اما ترجيح مي‌دهند اين پيروزي در يک انتخابات پُرشور حاصل شود؛ رؤياي پارادوکسي که در غالب انتخابات تعبير نشده است: هرگاه انتخابات پُرشور و حماسي برگزار شده است، آنها شکست خورده‌اند. سالخوردگان جناح اصولگرا، مصمم هستند که اين بار سنگر مجلس را فتح کنند و همه قرائن و مقدورات، نيل آسان به شاهد پيروزي را به آنان نويد مي‌دهد، گرچه تلاش مي‌کنند اين پيروزي آبرومندانه باشد.

آنها شايد توجه ندارند كه به برکت اينترنت و فضاي مجازي، توفان عظيمي در جوانان و نوباوگان شکل گرفته و قشر عظيمي سامان يافته که مثل هم فکر مي‌کنند، سلايق و ذائقه‌هايشان شبيه هم است و جوان شهري و روستايي، فقير و غني، باسواد و کم‌سواد، دختر و پسر، اميال، خواسته‌ها و انتظارات کمابيش يکساني دارند و شکاف بزرگي با خواسته‌هاي جناح‌هاي مطرح سياسي يافته‌اند که تبديل به يک گسست جدي نسلي شده است. سالخوردگان مصمم چپ و راست، طبق رسم مألوف،کار خود را پيش مي‌برند و چندان حسابي روي توقعات فزاينده نوباوگان باز نکرده‌اند. آنها تصورشان اين است که قدرت مهار و کنترل دارند، اما خوشبختانه يا بدبختانه، فضاي کشور در مسير ديگري پيش مي‌رود. سالخوردگان مصمم و جدي بيايند و آرمان‌هايي را که به خاطر آن مبارزه کردند، زندان رفتند و برايش زحمت کشيدند، مرور کنند؛ وضع موجود کشور، چقدر با آمال و آرزوهاي آنان در ابتداي مبارزه تطابق دارد؟ اميد دارند چند سال ديگر آن اهداف و آرزوها تحقق پيدا کند؟ آيا توانسته‌اند جوانان و نوباوگان را با آرمان‌هايشان همراه کنند؟
امروز اينترنت و شبکه‌هاي اجتماعي در فضاي مجازي، يک فرهنگ جهان‌شمول را ترويج کرده و به بار نشانده است که يک جوان ايراني، يک جوان کانادايي، يک جوان فنلاندي، يک جوان عرب، يک جوان روسي و... مانند هم انديشه کنند، خوراک مورد علاقه‌شان شکل هم باشد، موسيقي‌شان شبيه شود و کلام و توقعاتشان مثل هم باشد. در چنين فضايي چه بايد کرد؟ لابد سالخوردگان سياسي انتظار دارند چنين وضعيتي بايد به هر قيمتي تغيير کند و امور مطابق ميل و نظر آنها پيش برود؛ اما مگر چنين کاري شدني است؟ آنها در دهه‌هاي پاياني عمر خود، عجله دارند هر چه سريع‌تر اين تهديدات فزاينده، جاي خود را به فرصت‌هاي جديد بدهد و نوباوگان، حرف‌گوش‌کن و مطيع راه و روش سياسيون شوند، اما شوربختانه چنين خواسته‌اي دست‌کم در افق قابل درک، نه تنها دست‌يافتني به نظر نمي‌رسد، بلکه با عملکرد و مواضع زمخت و انعطاف‌ناپذير جناح‌هاي سياسي، تعميق بيشتر گسست موجود، محتمل‌تر خواهد بود. به نظر من، سران اصولگرا و اصلاح‌طلب، تغيير چنداني در استراتژي و تاکتيک خود نداده و نمي‌دهند. دعواهايشان هم تکراري و خيلي ملال‌آور شده است. ماشين تبليغاتي هر دو جناح، همان حرف‌هاي هميشگي را تکرار مي‌کنند و طرفداران در حال تقليلشان کف مي‌زنند و هورا مي‌کشند، بدون آنکه اثري از تغيير و تحول در آن هويدا باشد. هر دو جناح هم دلبسته جمعيت‌هاي خياباني هستند که گرچه اميدبخش و روحيه‌آفرين است، اما اکنون حکم مُسکن را پيدا کرده که هرازگاهي بايد مصرف شود. به ياد مي‌آورم، خدابيامرز حسين قندي، استاد فقيد روزنامه‌نگاري، در درس ويراستاري و مديريت اخبار مي‌گفت يک خبرنگار بايد بتواند حدود جمعيت حاضر در خيابان را تخمين بزند. او براي تقريب ذهن دانشجويان، مثال مي‌زد که اگر فاصله ميدان امام حسين تا ميدان آزادي در تهران پُر از جمعيت شود، عدد تخميني آن حدود 500 هزار نفر خواهد بود؛ يعني پنج درصد از جمعيت 10 ميليوني تهران بزرگ. دل‌بستن به چنين جمعيت‌هايي که زماني اثرگذار بود، امروز مفهوم گريز تعمدي از واقعيت صحنه را به ذهن متبادر مي‌كند.
متوليان جناح‌هاي سياسي در انتخابات آتي براي درک درست وضعيت، آمار رأي‌دهندگان و رأي‌ندهندگان زير 40 سال را درست تحليل کنند و تغييرات شگرف اجتماعي در لايه‌هاي زيرين جامعه ايران را بعينه ببينند. پافشاري آنها بر روش‌هاي گذشته و بي‌توجهي به تغييرات، دل‌بستن به برخي هواداران و طرفداران پُرسروصدايي که گاه درون و برونشان يکسان نيست و شايد در پي منافعي گرد آمده‌اند، نتايج غيرقابل انتظاري براي مُلک و ميهن خواهد داشت. راه درست، تلاش براي جلوگيري از گسست بيشتر، دست‌برداشتن از روش‌هايي که در 40، 50 سال جواب نداده و در آينده هم نتيجه نخواهد داشت، دل‌خوش‌نبودن به موهومات و توهمات و توجه عملي به واقعيت‌هاي تلخ و مواجهه اثربخش با آنهاست. اينک نوباوگان خسته از تکرار، همانند کرمي در تقلاي بيرون‌آمدن از پيله ضخيم خود هستند. اگر دولتمردان گسست موجود را ترميم کنند، فاصله‌ها را کم و آنها را درک کنند، زبان مشترک بيابند و از برج عاج پايين بيايند و هم‌سخن‌شان شوند، آن‌گاه همين نوباوگان، پروانه‌هاي زيبايي مي‌شوند که در قلمرو ارزشي موجود، به پرواز در مي‌آيند و کشورمان را به گلستاني دلپذير و نمونه تبديل مي‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.