|

عدم پایش بهین‌‌یاب رانت ایجاد کرد

بی‌اعتنایی به بازار سیاه

شرق: خوب یا بد، از سال 93 تا امروز هر خریداری که پا به تالار معاملات بورس کالای ایران می‌گذارد، از فیلتر وزارت صنعت یا همان سامانه بهین‌یاب گذشته و وزارت صنعتی‌ها با تأیید خود اجازه حضور این خریدار در بورس را داده‌اند. بنابراین خیر و شرِ سرانجام مواد اولیه‌ای که از این طریق خریداری شده است و این موضوع که مواد اولیه خریداری‌شده سر از تولید درآورد یا بازار واسطه و دلالی، با وزارت صمت است. سامانه بهین‌یاب به عنوان دروازه ورود به بورس همواره با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو بوده که عزمی جدی برای پایش می‌طلبید، عزمی که ظاهرا وجود ندارد. اصلی‌ترین مشکل آن هم حضور مشتریان غیرواقعی در این سامانه است، به‌ویژه از زمانی که بحث عرضه محصولات مختلف‌، به‌ویژه فولاد با دلار چهارهزار و 200تومانی با دستور وزیر صمت با قیمت دستوری در بورس کالا اجرا شد. این مشکل تا جایی پیش رفت که سال گذشته مشخص شد که با همکاری کارشناسان و کارمندان اداره صمت لرستان و وزارت صمت 80 هزار تن مواد اولیه پتروشیمی به‌صورت غیرقانونی در سیستم بهین‌یاب به دلالان و دارندگان شرکت‌های صوری تخصیص داده شده و این مواد در بازار آزاد به فروش رسیده است. با اینکه مسئولان این سامانه بارها قول اصلاح و پایش داده‌اند اما گلایه‌ها از آن خبر می‌دهد که هنوز بازار سیاه و رانت‌های شکل‌گرفته در‌پی فعالیت سامانه پابرجاست و نه تنها پایشی انجام نشده است، بلکه تذکرات و مکاتبات آنان نیز تقریبا نادیده انگاشته شده است.
یک میلیون و 200هزار تومان سود هر ورقه در بازار سیاه فولاد
وحید یعقوبی، مدیر اجرائی انجمن تولید‌کنندگان فولاد ایران، درباره بهین‌یاب می‌گوید: سامانه بهین‌یاب فی‌نفسه خوب است؛ این ایده‌ خوبی است که برای ظرفیت‌بندی خریداران براساس نظرات سامانه‌های صنایع و معادن استان‌ها سامانه جامعی باشد، اما متأسفانه دولت را به هدف مدنظرش نرساند. واقعیت این است که ظرفیت‌های این سامانه با ظرفیت‌های واقعی که در شرکت‌ها وجود دارد، مغایر است. در‌حال‌حاضر انتظارات تورمی هم در جامعه بالاست پس وقتی نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که سامانه بهین‌یاب ظرفیت‌های بیشتری را نسبت به ظرفیت‌هایی که خود فولادسازها از مصرف‌کنندگان در نظر دارند، نشان می‌دهد؛ برای مثال فولاد مبارکه 15سال با یک تیم ارزیابی و یک مکانیسم مصرف‌کنندگان را ارزیابی می‌کرد و بعد براساس ظرفیت تولید و تحویل مبارکه به آنان سهمیه خرید می‌داد و آنان از بورس در قالب مچینگ یا تالار اصلی خرید می‌کردند. منتها وقتی از سال 97 وزارت صمت این مکانیسم را با بهین‎یاب بهم زد اتفاقات زیادی افتاد، بعد هم مچینگ را محدود کردند و بسیاری از صنایع نتوانستند محصولاتشان را تأمین کنند. برخی هم که ظرفیت‌های کمتری برای تحویل ورقه به آنان شناسایی می‌شد، در بهین‌یاب ظرفیت بیشتری برای‌شان درنظر گرفته شده بود، تقاضا برای ورق مبارکه در بورس زیاد شد و از طرف دیگر مقرراتی هم که دولت در کاهش مچینگ وضع کرده بود، مؤثر واقع شد، پس واحدهایی که مشتریان ثابت فولاد مبارکه بودند نتوانستند ورقشان را تأمین کنند و مجبور شدند که این ورق را از بازار تأمین کنند. فروشندگان بازار هم همان کسانی بودند که سهمیه‌های مازاد برای‌شان تعیین شده بود پس به جای استفاده در تولید آن را در بازار می‌فروختند، یک بازار سیاه برای فولاد مبارکه ایجاد شده بود. الان قیمت ورق فولاد مبارکه در بازار پنج میلیون و 800هزار تومان است و در بازار هفت‌میلیون تومان این سود هزار و 200 تومانی نه در جیب تولید‌کننده می‌رود نه در جیب مصرف‌کننده؛ این سود در جیب دلالان و واسطه‌ها می‌رود.
تخلف یا اشتباه؟
یعقوبی در پاسخ به این پرسش که ظرفیت‌سنجی‌ها با اشتباه مواجه بودند یا تخلفی صورت می‎گرفت؟ می‌گوید: ظرفیت‌سنجی از واحدهای تولیدی کاری تخصصی است، اینکه ما ظرفیت‌سنجی را به واحدهای صنایع و معادن استان‌ها بسپاریم که مشخص نیست چقدر نیروی متخصص و خبره در این زمینه دارند، به‌طور‌کلی استراتژی غلطی است. امکان دارد تخلفی هم در اینجا صورت گرفته باشد منتها به‌طور‌کلی چون این کار تخصصی است در سازمان‌ها کارایی ندارد و باید به طور متمرکز ازسوی خود وزارتخانه انجام شود.
او با بیان اینکه به‌طور‌کلی کنارگذاشتن سامانه درست نیست، اما به اصلاحات نیاز دارد، پیشنهاد انجمن فولاد برای اصلاح سامانه بهین‌یاب را مطرح می‌کند: یک کارگروه تخصصی شکل بگیرد برای محصولات مختلف به‌طور مثال برای مصرف‌کنندگان شمس فولادی و مصرف‌کنندگان ورق. این کارگروه متشکل از سامانه‌های حاکمیتی، بخش‌های نظارتی و تشکل باشد؛ انجمن، معاونت‌های مختلف وزارتخانه و سازمان نظارت که این سهمیه‌ها مجددا به‌طور تخصصی بازبینی شود. در این صورت می‌‌توان به سامانه بهین‌یاب اتکا کرد. مادامی که سهمیه بهین‌یاب بازنگری نشود استفاده صرف از سامانه بهین‌یاب کاری است که تصمیمات را به اشتباه می‌کشاند و نتیجه‌ای که می‌خواهیم از تنظیم بازار بگیریم به ما نمی‌دهد. در کوتاه‌مدت تلفیق سهمیه‌هایی که در بهین‌یاب هستند درکنار سهمیه‌هایی که خود فولاد مبارکه در نظر دارد کنار هم مد نظر قرار گیرد تا یک پله رو به جلو برویم.
ایجاد رانتی عظیم در عرضه آلومینیوم
آریا صادق‌نیت، عضو هیئت‌مدیره سندیکای آلومینیوم هم از اوضاع آلومینیوم در بهین‌یاب گلایه دارد، او توضیح می‌دهد: سامانه بهین‌یاب با هدف خوبی ایجاد شد اما درست اجرا نشد؛ یکسان‌سازی در آن ایجاد نشد و شهرستان‌ها و تهران همسان عمل نکردند و خیلی از ظرفیت‌ها در آن سلیقه‌ای ایجاد شد. ما شاهد بودیم که شرکت‌هایی با ظرفیت‌های بالا با محدودیت مواجه شدند و شرکت‌هایی که فعالیت چندانی نداشتند، حجم بالایی از اجازه خرید را داشتند که برای‌شان یک رانت عظیم ایجاد کرد. ما همواره در‌این‌باره تذکر دادیم و سعی شد تا حدودی اصلاح شود اما تا زمانی که اصلاحات کامل انجام نشود از یک‌سو برای کسانی که محق‌اند محدودیت و برای کسانی که محق نیستند رانت ایجاد می‌کند. او می‌افزاید: یکی از ایرادهای بهین‌یاب تشخیص هویت افراد است که برای اصلاح آن پیش‌بینی‌ای نکردند. من موارد بسیاری را با چشم دیدم و برای آن مکاتبات بسیاری کردیم. باید برای اصلاح آن از ظرفیت سندیکاها و اطلاعاتی که ما از بازار و مصرف داریم، استفاده کنند. او به این پرسش که نتیجه اعتراضات و مکاتبات سندیکا در‌این‌باره به کجا رسید، پاسخ می‌دهد: آنها سعی کردند که با شهرستان‌ها هماهنگی انجام شود. یکی از مشکلات این بود که ظرفیت را براساس خرید‌های سال‌های قبل و براساس اطلاعات قبلی‌‎شان تعیین می‌کردند در‌صورتی‌که خیلی‌ها خریدشان از بورس نبوده، بسیاری دیگر از بازار خرید کردند. ظرفیت بالایی برای دلالان ایجاد شد و خریدار اصلی و مصرف‌کننده نهایی از ظرفیت محروم شدند این موارد تا حدودی اصلاح شدند اما آنچه باقی مانده موجب معضل شده است.
پوشش ایرادات بهین‌یاب با عرضه مستمر
صادق‌نیت با بیان اینکه سعی بر این بود تا ایرادات بهین‌یاب با عرضه مستمر آلومینیوم پوشش داده شود، ادامه می‌دهد: کاری که ما به موازات بهین‌یاب انجام دادیم این بود که عرضه مستمر آلومینیوم انجام دادیم و باعث شد که آن محدودیت‌ها برداشته شود و ایرادهای بهین‌یاب کمتر به چشم بیاید. اگرچه مشکل سر جای خود بود اما اگر ما دست روی دست می‌گذاشتیم تا محصول کوپنی به ‌دست مخاطب برسد وضع خیلی بدتر از اینها بود.

شرق: خوب یا بد، از سال 93 تا امروز هر خریداری که پا به تالار معاملات بورس کالای ایران می‌گذارد، از فیلتر وزارت صنعت یا همان سامانه بهین‌یاب گذشته و وزارت صنعتی‌ها با تأیید خود اجازه حضور این خریدار در بورس را داده‌اند. بنابراین خیر و شرِ سرانجام مواد اولیه‌ای که از این طریق خریداری شده است و این موضوع که مواد اولیه خریداری‌شده سر از تولید درآورد یا بازار واسطه و دلالی، با وزارت صمت است. سامانه بهین‌یاب به عنوان دروازه ورود به بورس همواره با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو بوده که عزمی جدی برای پایش می‌طلبید، عزمی که ظاهرا وجود ندارد. اصلی‌ترین مشکل آن هم حضور مشتریان غیرواقعی در این سامانه است، به‌ویژه از زمانی که بحث عرضه محصولات مختلف‌، به‌ویژه فولاد با دلار چهارهزار و 200تومانی با دستور وزیر صمت با قیمت دستوری در بورس کالا اجرا شد. این مشکل تا جایی پیش رفت که سال گذشته مشخص شد که با همکاری کارشناسان و کارمندان اداره صمت لرستان و وزارت صمت 80 هزار تن مواد اولیه پتروشیمی به‌صورت غیرقانونی در سیستم بهین‌یاب به دلالان و دارندگان شرکت‌های صوری تخصیص داده شده و این مواد در بازار آزاد به فروش رسیده است. با اینکه مسئولان این سامانه بارها قول اصلاح و پایش داده‌اند اما گلایه‌ها از آن خبر می‌دهد که هنوز بازار سیاه و رانت‌های شکل‌گرفته در‌پی فعالیت سامانه پابرجاست و نه تنها پایشی انجام نشده است، بلکه تذکرات و مکاتبات آنان نیز تقریبا نادیده انگاشته شده است.
یک میلیون و 200هزار تومان سود هر ورقه در بازار سیاه فولاد
وحید یعقوبی، مدیر اجرائی انجمن تولید‌کنندگان فولاد ایران، درباره بهین‌یاب می‌گوید: سامانه بهین‌یاب فی‌نفسه خوب است؛ این ایده‌ خوبی است که برای ظرفیت‌بندی خریداران براساس نظرات سامانه‌های صنایع و معادن استان‌ها سامانه جامعی باشد، اما متأسفانه دولت را به هدف مدنظرش نرساند. واقعیت این است که ظرفیت‌های این سامانه با ظرفیت‌های واقعی که در شرکت‌ها وجود دارد، مغایر است. در‌حال‌حاضر انتظارات تورمی هم در جامعه بالاست پس وقتی نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که سامانه بهین‌یاب ظرفیت‌های بیشتری را نسبت به ظرفیت‌هایی که خود فولادسازها از مصرف‌کنندگان در نظر دارند، نشان می‌دهد؛ برای مثال فولاد مبارکه 15سال با یک تیم ارزیابی و یک مکانیسم مصرف‌کنندگان را ارزیابی می‌کرد و بعد براساس ظرفیت تولید و تحویل مبارکه به آنان سهمیه خرید می‌داد و آنان از بورس در قالب مچینگ یا تالار اصلی خرید می‌کردند. منتها وقتی از سال 97 وزارت صمت این مکانیسم را با بهین‎یاب بهم زد اتفاقات زیادی افتاد، بعد هم مچینگ را محدود کردند و بسیاری از صنایع نتوانستند محصولاتشان را تأمین کنند. برخی هم که ظرفیت‌های کمتری برای تحویل ورقه به آنان شناسایی می‌شد، در بهین‌یاب ظرفیت بیشتری برای‌شان درنظر گرفته شده بود، تقاضا برای ورق مبارکه در بورس زیاد شد و از طرف دیگر مقرراتی هم که دولت در کاهش مچینگ وضع کرده بود، مؤثر واقع شد، پس واحدهایی که مشتریان ثابت فولاد مبارکه بودند نتوانستند ورقشان را تأمین کنند و مجبور شدند که این ورق را از بازار تأمین کنند. فروشندگان بازار هم همان کسانی بودند که سهمیه‌های مازاد برای‌شان تعیین شده بود پس به جای استفاده در تولید آن را در بازار می‌فروختند، یک بازار سیاه برای فولاد مبارکه ایجاد شده بود. الان قیمت ورق فولاد مبارکه در بازار پنج میلیون و 800هزار تومان است و در بازار هفت‌میلیون تومان این سود هزار و 200 تومانی نه در جیب تولید‌کننده می‌رود نه در جیب مصرف‌کننده؛ این سود در جیب دلالان و واسطه‌ها می‌رود.
تخلف یا اشتباه؟
یعقوبی در پاسخ به این پرسش که ظرفیت‌سنجی‌ها با اشتباه مواجه بودند یا تخلفی صورت می‎گرفت؟ می‌گوید: ظرفیت‌سنجی از واحدهای تولیدی کاری تخصصی است، اینکه ما ظرفیت‌سنجی را به واحدهای صنایع و معادن استان‌ها بسپاریم که مشخص نیست چقدر نیروی متخصص و خبره در این زمینه دارند، به‌طور‌کلی استراتژی غلطی است. امکان دارد تخلفی هم در اینجا صورت گرفته باشد منتها به‌طور‌کلی چون این کار تخصصی است در سازمان‌ها کارایی ندارد و باید به طور متمرکز ازسوی خود وزارتخانه انجام شود.
او با بیان اینکه به‌طور‌کلی کنارگذاشتن سامانه درست نیست، اما به اصلاحات نیاز دارد، پیشنهاد انجمن فولاد برای اصلاح سامانه بهین‌یاب را مطرح می‌کند: یک کارگروه تخصصی شکل بگیرد برای محصولات مختلف به‌طور مثال برای مصرف‌کنندگان شمس فولادی و مصرف‌کنندگان ورق. این کارگروه متشکل از سامانه‌های حاکمیتی، بخش‌های نظارتی و تشکل باشد؛ انجمن، معاونت‌های مختلف وزارتخانه و سازمان نظارت که این سهمیه‌ها مجددا به‌طور تخصصی بازبینی شود. در این صورت می‌‌توان به سامانه بهین‌یاب اتکا کرد. مادامی که سهمیه بهین‌یاب بازنگری نشود استفاده صرف از سامانه بهین‌یاب کاری است که تصمیمات را به اشتباه می‌کشاند و نتیجه‌ای که می‌خواهیم از تنظیم بازار بگیریم به ما نمی‌دهد. در کوتاه‌مدت تلفیق سهمیه‌هایی که در بهین‌یاب هستند درکنار سهمیه‌هایی که خود فولاد مبارکه در نظر دارد کنار هم مد نظر قرار گیرد تا یک پله رو به جلو برویم.
ایجاد رانتی عظیم در عرضه آلومینیوم
آریا صادق‌نیت، عضو هیئت‌مدیره سندیکای آلومینیوم هم از اوضاع آلومینیوم در بهین‌یاب گلایه دارد، او توضیح می‌دهد: سامانه بهین‌یاب با هدف خوبی ایجاد شد اما درست اجرا نشد؛ یکسان‌سازی در آن ایجاد نشد و شهرستان‌ها و تهران همسان عمل نکردند و خیلی از ظرفیت‌ها در آن سلیقه‌ای ایجاد شد. ما شاهد بودیم که شرکت‌هایی با ظرفیت‌های بالا با محدودیت مواجه شدند و شرکت‌هایی که فعالیت چندانی نداشتند، حجم بالایی از اجازه خرید را داشتند که برای‌شان یک رانت عظیم ایجاد کرد. ما همواره در‌این‌باره تذکر دادیم و سعی شد تا حدودی اصلاح شود اما تا زمانی که اصلاحات کامل انجام نشود از یک‌سو برای کسانی که محق‌اند محدودیت و برای کسانی که محق نیستند رانت ایجاد می‌کند. او می‌افزاید: یکی از ایرادهای بهین‌یاب تشخیص هویت افراد است که برای اصلاح آن پیش‌بینی‌ای نکردند. من موارد بسیاری را با چشم دیدم و برای آن مکاتبات بسیاری کردیم. باید برای اصلاح آن از ظرفیت سندیکاها و اطلاعاتی که ما از بازار و مصرف داریم، استفاده کنند. او به این پرسش که نتیجه اعتراضات و مکاتبات سندیکا در‌این‌باره به کجا رسید، پاسخ می‌دهد: آنها سعی کردند که با شهرستان‌ها هماهنگی انجام شود. یکی از مشکلات این بود که ظرفیت را براساس خرید‌های سال‌های قبل و براساس اطلاعات قبلی‌‎شان تعیین می‌کردند در‌صورتی‌که خیلی‌ها خریدشان از بورس نبوده، بسیاری دیگر از بازار خرید کردند. ظرفیت بالایی برای دلالان ایجاد شد و خریدار اصلی و مصرف‌کننده نهایی از ظرفیت محروم شدند این موارد تا حدودی اصلاح شدند اما آنچه باقی مانده موجب معضل شده است.
پوشش ایرادات بهین‌یاب با عرضه مستمر
صادق‌نیت با بیان اینکه سعی بر این بود تا ایرادات بهین‌یاب با عرضه مستمر آلومینیوم پوشش داده شود، ادامه می‌دهد: کاری که ما به موازات بهین‌یاب انجام دادیم این بود که عرضه مستمر آلومینیوم انجام دادیم و باعث شد که آن محدودیت‌ها برداشته شود و ایرادهای بهین‌یاب کمتر به چشم بیاید. اگرچه مشکل سر جای خود بود اما اگر ما دست روی دست می‌گذاشتیم تا محصول کوپنی به ‌دست مخاطب برسد وضع خیلی بدتر از اینها بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.