اشباح جنوبی
شرق: وقتی صحبت از رمانی درباره جنوب آمریکا و زندگی مردم آن حوالی و تبعیض نژادی و ستم بر سیاهان و خشونت و مسائلی از این دست به میان میآید، احتمالا یکی از نخستین نویسندگانی که به یاد خواننده آشنا به ادبیات آمریکا میآید، ویلیام فاکنر است. نویسندهای که جنوب آمریکا جغرافیای قصههایش بود و سیاهان و کشاورزان و زمینداران و دیگر قشرهای ساکن جنوب آمریکا کاراکترهای اصلی آثارش بودند. رمان «بخوان، دفنناشده، آواز بخوان» نوشته جزمین وارد، رماننویس سیاهپوست آمریکایی، که از نویسندگان معاصر آمریکاست، نیز از این قاعده مستثنا نیست و فاکنر را برای مخاطبان آشنا به ادبیات آمریکا تداعی میکند، بهویژه که چنانکه در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی رمان اشاره شده وارد در این رمان تعمدی داشته در یادآوری فاکنر. در این مقدمه دراینباره آمده است: «وارد در باب این اثر به رمان چندان که سر بر بالین مرگ میگذارم، اثر ویلیام فاکنر، اشاره کرده است». رمان مورد اشاره همان رمان فاکنر است که در ایران با ترجمه نجف دریابندری و با عنوان «گوربهگور» منتشر شده است.
رمان «بخوان، دفنناشده، آواز بخوان» جزمین وارد با ترجمه سهیل سمّی در نشر چترنگ منتشر شده است. یکی از مشخصههای این رمان که خوانندهای را که «گوربهگور» فاکنر را خوانده به یاد آن رمان میاندازد، چند راوی بودن رمان جزمین وارد است. در این رمان نیز همچون «گوربهگور» با راویان متعددی سروکار داریم که رمان را روایت میکنند. ضمن اینکه طرح این رمان نیز از جهاتی بیشباهت به طرح «گوربهگور» نیست. در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی رمان«بخوان، دفنناشده، آواز بخوان» درباره این شباهت میخوانیم: «در رمان فاکنر خانواده درگیر سفری میشود برای تدفین یکی از اعضای خانواده. در رمان وارد نیز خانواده راهی سفری میشود تا در بازگشت روح نوجوانی سیاه را با خود به خانه بیاورد». چنانکه در همین مقدمه اشاره شده است، در این رمان بهطور ضمنی و نه مستقیم به تبعیض نژادی پرداخته شده است. در بخشی از این مقدمه درباره ساختار، درونمایه و شیوه روایت این رمان آمده است: «راویها گاه هر یک ماجرایی واحد را از دیدگاه خودشان روایت میکنند. این تکثر روایت بخشی از ساختار رمان شده است. اما در بطن رمان راز هولناکی نهفته که در اواخر رمان برملا میشود و
خواننده درمییابد که کل فضای هراس و وحشت در رمان حول محور همین حادثه وحشتناک میگردد». رازی که از آن سخن به میان آمده ظاهرا «در دل تاریخ زندگی سیاهان در جنوب آمریکا نطفه بسته است». سهیل سمّی درباره برخی از دیگر ویژگیهای رمان «بخوان، دفنناشده، آواز بخوان» نوشته است: «وجود اشباحی که بعضی از شخصیتهای داستان آنها را میبینند، موجب شده است که رمان وارد در نوع روایت پهلو به پهلوی رئالیسم جادویی بزند. اما نقطه قوت رمان وارد این است که در توصیف زندگی و تاریخ خشونت در جنوب آمریکا بههیچوجه به ورطه کلیشهپردازیهای معمول نمیافتد. رمان بر محور داستانگویی پیش میرود و در عین داستانگویی روایتی شاعرانه و زبانی ادبی دارد».
آنچه در ادامه میآید قسمتی است از این رمان: «وقتی با سنگهای گورستان به خانه رسیدم، مایکل با ماشین من رفت. سنگهای داخل جیبم سنگین بود و با این سنگینی به یاد میآورم که حملکردن جوجو و مایکلا چه حسی داشت؛ که در شکم داشتن انسانی دیگر چه حالوهوایی داشت. بعد از برداشتن سنگهایی که در اتاق مامان انداخته بودم، بهسرعت از در بیرون میزنم تا گیون را پیدا کنم. سرش به یک سمت خم شده و به خط و مسیر خانه، که به لوله تفنگ شکاری میماند، نگاه میکند؛ از اتاق نشیمن، از آشپزخانه تا بیرون از درِ پشتی خانه. گوش تیز کرده. همانجا میایستم. چیه؟ این کلمه مثل دارتی کوچک به سمتم پرتاب شده. با اینکه میدانم این حسوحال نتیجه متامفتامینی است که بالا انداختهام، باز هم حس میکنم به غایت هوشیارم و گیون همینجاست، پرجَلا و بلندبالا. در اتاق نشیمن دهانش طوری تکان میخورد که انگار دارد کلمات یک نفر دیگر را تکرار میکند و اگر بتواند حرف بزند، منمن خواهد کرد. هر صدایی که میشنود، هر کاری که به انجامش وانمود میکند، باعث میشود به سمت ورودیِ باز اتاق بدود و در آستانه درِ آشپزخانه مکث کند، خم شود و چهارچوب در را محکم بگیرد. آخرین باری
که درست او را در همین نقطه دیدم، زنده بود. خون مثل کوبش طبل در وجودش میتپید و جریان داشت. او و پاپ سر چیزی حرفشان شده بود، سر نوا یا نمرات حد متوسطش یا این واقعیت که جز تیروکمان به علاوه فوتبال عاشق چیز دیگری نبود...».
شرق: وقتی صحبت از رمانی درباره جنوب آمریکا و زندگی مردم آن حوالی و تبعیض نژادی و ستم بر سیاهان و خشونت و مسائلی از این دست به میان میآید، احتمالا یکی از نخستین نویسندگانی که به یاد خواننده آشنا به ادبیات آمریکا میآید، ویلیام فاکنر است. نویسندهای که جنوب آمریکا جغرافیای قصههایش بود و سیاهان و کشاورزان و زمینداران و دیگر قشرهای ساکن جنوب آمریکا کاراکترهای اصلی آثارش بودند. رمان «بخوان، دفنناشده، آواز بخوان» نوشته جزمین وارد، رماننویس سیاهپوست آمریکایی، که از نویسندگان معاصر آمریکاست، نیز از این قاعده مستثنا نیست و فاکنر را برای مخاطبان آشنا به ادبیات آمریکا تداعی میکند، بهویژه که چنانکه در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی رمان اشاره شده وارد در این رمان تعمدی داشته در یادآوری فاکنر. در این مقدمه دراینباره آمده است: «وارد در باب این اثر به رمان چندان که سر بر بالین مرگ میگذارم، اثر ویلیام فاکنر، اشاره کرده است». رمان مورد اشاره همان رمان فاکنر است که در ایران با ترجمه نجف دریابندری و با عنوان «گوربهگور» منتشر شده است.
رمان «بخوان، دفنناشده، آواز بخوان» جزمین وارد با ترجمه سهیل سمّی در نشر چترنگ منتشر شده است. یکی از مشخصههای این رمان که خوانندهای را که «گوربهگور» فاکنر را خوانده به یاد آن رمان میاندازد، چند راوی بودن رمان جزمین وارد است. در این رمان نیز همچون «گوربهگور» با راویان متعددی سروکار داریم که رمان را روایت میکنند. ضمن اینکه طرح این رمان نیز از جهاتی بیشباهت به طرح «گوربهگور» نیست. در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی رمان«بخوان، دفنناشده، آواز بخوان» درباره این شباهت میخوانیم: «در رمان فاکنر خانواده درگیر سفری میشود برای تدفین یکی از اعضای خانواده. در رمان وارد نیز خانواده راهی سفری میشود تا در بازگشت روح نوجوانی سیاه را با خود به خانه بیاورد». چنانکه در همین مقدمه اشاره شده است، در این رمان بهطور ضمنی و نه مستقیم به تبعیض نژادی پرداخته شده است. در بخشی از این مقدمه درباره ساختار، درونمایه و شیوه روایت این رمان آمده است: «راویها گاه هر یک ماجرایی واحد را از دیدگاه خودشان روایت میکنند. این تکثر روایت بخشی از ساختار رمان شده است. اما در بطن رمان راز هولناکی نهفته که در اواخر رمان برملا میشود و
خواننده درمییابد که کل فضای هراس و وحشت در رمان حول محور همین حادثه وحشتناک میگردد». رازی که از آن سخن به میان آمده ظاهرا «در دل تاریخ زندگی سیاهان در جنوب آمریکا نطفه بسته است». سهیل سمّی درباره برخی از دیگر ویژگیهای رمان «بخوان، دفنناشده، آواز بخوان» نوشته است: «وجود اشباحی که بعضی از شخصیتهای داستان آنها را میبینند، موجب شده است که رمان وارد در نوع روایت پهلو به پهلوی رئالیسم جادویی بزند. اما نقطه قوت رمان وارد این است که در توصیف زندگی و تاریخ خشونت در جنوب آمریکا بههیچوجه به ورطه کلیشهپردازیهای معمول نمیافتد. رمان بر محور داستانگویی پیش میرود و در عین داستانگویی روایتی شاعرانه و زبانی ادبی دارد».
آنچه در ادامه میآید قسمتی است از این رمان: «وقتی با سنگهای گورستان به خانه رسیدم، مایکل با ماشین من رفت. سنگهای داخل جیبم سنگین بود و با این سنگینی به یاد میآورم که حملکردن جوجو و مایکلا چه حسی داشت؛ که در شکم داشتن انسانی دیگر چه حالوهوایی داشت. بعد از برداشتن سنگهایی که در اتاق مامان انداخته بودم، بهسرعت از در بیرون میزنم تا گیون را پیدا کنم. سرش به یک سمت خم شده و به خط و مسیر خانه، که به لوله تفنگ شکاری میماند، نگاه میکند؛ از اتاق نشیمن، از آشپزخانه تا بیرون از درِ پشتی خانه. گوش تیز کرده. همانجا میایستم. چیه؟ این کلمه مثل دارتی کوچک به سمتم پرتاب شده. با اینکه میدانم این حسوحال نتیجه متامفتامینی است که بالا انداختهام، باز هم حس میکنم به غایت هوشیارم و گیون همینجاست، پرجَلا و بلندبالا. در اتاق نشیمن دهانش طوری تکان میخورد که انگار دارد کلمات یک نفر دیگر را تکرار میکند و اگر بتواند حرف بزند، منمن خواهد کرد. هر صدایی که میشنود، هر کاری که به انجامش وانمود میکند، باعث میشود به سمت ورودیِ باز اتاق بدود و در آستانه درِ آشپزخانه مکث کند، خم شود و چهارچوب در را محکم بگیرد. آخرین باری
که درست او را در همین نقطه دیدم، زنده بود. خون مثل کوبش طبل در وجودش میتپید و جریان داشت. او و پاپ سر چیزی حرفشان شده بود، سر نوا یا نمرات حد متوسطش یا این واقعیت که جز تیروکمان به علاوه فوتبال عاشق چیز دیگری نبود...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.