گفتوگوی نوام چامسکی و ایلان پاپه درباره فلسطین
در میان انبوه بحرانها و اتفاقات ناگواری که در جهان روی میدهد، مسئله فلسطین یک از هزار است، اما نقش شرکت- دولتها و همدستی بنگاههای بزرگ اقتصادی و شرکتهای چندملیتی، فلسطین را به مسئلهای بسیار ویژه تبدیل کرده است که کموبیش به بحرانهای جاری گره میخورد. اغراق نیست اگر بگوییم اکنون بررسی موضوع فلسطین برای شناخت جایگاه انسانی خودمان و آرمانهایمان بسیار ضروری است. در دهههای گذشته کتابهای نظری و تاریخی بسیاری به مسئله فلسطین پرداختهاند که اکثرشان و البته مؤثرترینشان، را متفکران چپگرا و مارکسیست و کمونیست و آنارشیست نوشتهاند. «درباره فلسطین» (2014) یکی از مهمترین کتابها در این زمینه است که حاصل گفتوگوی نوام چامسکی و ایلان پاپه، دو متفکر و مورخ چپگرای یهودی، است. ترجمه این کتاب به همت نشر ثالث در فارسی موجود است.
کتاب حاضر ساختاری سهوجهی دارد. بنای گفتوگوی چامسکی و پاپه در این کتاب به سه بخش عمده و اصلی تقسیم میشود. 1) واکاوی گذشته: مقصود از گذشته زمان خیلی دور و قرنها قبل نیست، بلکه گذشتهای است که به قول فرانک بارات، مصاحبهکننده، برای بسیاری از فلسطینیان انگار همین دیروز است. آنها در این بخش صهیونیسم را بهعنوان پدیدهای تاریخی بررسی میکنند که البته در این زمینه اختلافنظرهایی هم با هم دارند. درواقع حوزه اول به منظرگاه سایر فعالان سیاسی میپردازد و از دیدگاه آنها و در نگاهی کلی وقایع گذشته را تحلیل میکند و بهطور خاص به بررسی مفهوم و تعریف صهیونیسم و اقداماتی میپردازد که اسرائیل در گذشته مرتکب شده است. در این بخش نشان داده میشود که آیا بدون وجود هولوکاست امکان داشت اسرائیل تأسیس شود؟ چامسکی جواب میدهد بله و هر دوی آنها تصریح میکنند «به دلیل سازمانها و نهادهای ملیای که خلق شده بودند. این سازمانها بسیار قدرتمند بودند و در کشورهای قدرتمند به دلایل گوناگون از این سازمانها با پول و حتی نیروی نظامی حمایت میشد. درست مثل آمریکا و بریتانیا که بخش عمده حمایتها به دلایل مذهبی صورت میپذیرد». اگرچه هر دو
اذعان دارند بدون جریان هولوکاست «ممکن بود در این زمینه با دشواریهای بیشتری روبهرو شوند». پاپه در این بخش با مرور تاریخ شکلگیری اسرائیل نشان میدهد که «در صهیونیسم مقولهای ثابت وجود دارد که هیچگاه با تغییر زمان و شرایط تغییر نمیکند و میتوان آن را ستون فقرات صهیونیسم قلمداد کرد... و آن ماهیت استعماری یا به عبارت بهتر ماهیت استعمار مهاجرتی صهیونیسم است». پاپه بر همین اساس مدعی است «مهمترین دلیلی که نگذاشت قلب جنبش صهیونیستی در لحظهای خاص از تاریخ از تپش بیفتد، عطش زمینخواری و حرص صهیونیستها برای اشغال اراضی بود».
2) بررسی شرایط حال: این بخش حول شرایط فعلی میچرخد و پاپه و چامسکی میکوشند نشان دهند تا چه اندازه انطباق و اطلاق الگوی آپارتاید اسرائیل مؤثر و معتبر است. همچنین چامسکی و پاپه در این بخش از کارایی و اثرگذاری جنبش جهانی «بایکوت، تحریم و عدم سرمایهگذاری» (BDS) میگویند که راهبردی کلان برای همبستگی با مردم فلسطین است. در واقع حوزه دوم، تعریف جدیدی از صهیونیسم ارائه میدهد و براساس آن اسرائیل جدید را بهعنوان رژیمی آپارتاید تعریف میکند که میتواند راهگشای فعالان سیاسی، خاصه فعالان خارج از اسرائیل و فلسطین، باشد. از این رهگذر است که ناگهان اهمیت و نقش جنبش جهانی «BDS» معنا مییابد. 3) آینده: در بخش سوم درباره آینده فلسطین گفتوگو میشود و چامسکی و پاپه میکوشند نشان دهند دقیقا مقصود از عبارت «فلسطین آزاد» چیست؟ چه دولتی میتواند مستقر شود؟ در واقع مسئله اصلی حوزه سوم بر این نکته دلالت دارد که بهجای تلاشهای بیهوده و بیفایدهای که تاکنون برای مذاکرات و برقراری صلح حول راهحل تشکیل دو دولت صورت گرفته، چه جایگزینی میتوان ارائه داد. همچنین در این کتاب راهحل ایجاد دو دولت به دقت بررسی میشود.
در میان انبوه بحرانها و اتفاقات ناگواری که در جهان روی میدهد، مسئله فلسطین یک از هزار است، اما نقش شرکت- دولتها و همدستی بنگاههای بزرگ اقتصادی و شرکتهای چندملیتی، فلسطین را به مسئلهای بسیار ویژه تبدیل کرده است که کموبیش به بحرانهای جاری گره میخورد. اغراق نیست اگر بگوییم اکنون بررسی موضوع فلسطین برای شناخت جایگاه انسانی خودمان و آرمانهایمان بسیار ضروری است. در دهههای گذشته کتابهای نظری و تاریخی بسیاری به مسئله فلسطین پرداختهاند که اکثرشان و البته مؤثرترینشان، را متفکران چپگرا و مارکسیست و کمونیست و آنارشیست نوشتهاند. «درباره فلسطین» (2014) یکی از مهمترین کتابها در این زمینه است که حاصل گفتوگوی نوام چامسکی و ایلان پاپه، دو متفکر و مورخ چپگرای یهودی، است. ترجمه این کتاب به همت نشر ثالث در فارسی موجود است.
کتاب حاضر ساختاری سهوجهی دارد. بنای گفتوگوی چامسکی و پاپه در این کتاب به سه بخش عمده و اصلی تقسیم میشود. 1) واکاوی گذشته: مقصود از گذشته زمان خیلی دور و قرنها قبل نیست، بلکه گذشتهای است که به قول فرانک بارات، مصاحبهکننده، برای بسیاری از فلسطینیان انگار همین دیروز است. آنها در این بخش صهیونیسم را بهعنوان پدیدهای تاریخی بررسی میکنند که البته در این زمینه اختلافنظرهایی هم با هم دارند. درواقع حوزه اول به منظرگاه سایر فعالان سیاسی میپردازد و از دیدگاه آنها و در نگاهی کلی وقایع گذشته را تحلیل میکند و بهطور خاص به بررسی مفهوم و تعریف صهیونیسم و اقداماتی میپردازد که اسرائیل در گذشته مرتکب شده است. در این بخش نشان داده میشود که آیا بدون وجود هولوکاست امکان داشت اسرائیل تأسیس شود؟ چامسکی جواب میدهد بله و هر دوی آنها تصریح میکنند «به دلیل سازمانها و نهادهای ملیای که خلق شده بودند. این سازمانها بسیار قدرتمند بودند و در کشورهای قدرتمند به دلایل گوناگون از این سازمانها با پول و حتی نیروی نظامی حمایت میشد. درست مثل آمریکا و بریتانیا که بخش عمده حمایتها به دلایل مذهبی صورت میپذیرد». اگرچه هر دو
اذعان دارند بدون جریان هولوکاست «ممکن بود در این زمینه با دشواریهای بیشتری روبهرو شوند». پاپه در این بخش با مرور تاریخ شکلگیری اسرائیل نشان میدهد که «در صهیونیسم مقولهای ثابت وجود دارد که هیچگاه با تغییر زمان و شرایط تغییر نمیکند و میتوان آن را ستون فقرات صهیونیسم قلمداد کرد... و آن ماهیت استعماری یا به عبارت بهتر ماهیت استعمار مهاجرتی صهیونیسم است». پاپه بر همین اساس مدعی است «مهمترین دلیلی که نگذاشت قلب جنبش صهیونیستی در لحظهای خاص از تاریخ از تپش بیفتد، عطش زمینخواری و حرص صهیونیستها برای اشغال اراضی بود».
2) بررسی شرایط حال: این بخش حول شرایط فعلی میچرخد و پاپه و چامسکی میکوشند نشان دهند تا چه اندازه انطباق و اطلاق الگوی آپارتاید اسرائیل مؤثر و معتبر است. همچنین چامسکی و پاپه در این بخش از کارایی و اثرگذاری جنبش جهانی «بایکوت، تحریم و عدم سرمایهگذاری» (BDS) میگویند که راهبردی کلان برای همبستگی با مردم فلسطین است. در واقع حوزه دوم، تعریف جدیدی از صهیونیسم ارائه میدهد و براساس آن اسرائیل جدید را بهعنوان رژیمی آپارتاید تعریف میکند که میتواند راهگشای فعالان سیاسی، خاصه فعالان خارج از اسرائیل و فلسطین، باشد. از این رهگذر است که ناگهان اهمیت و نقش جنبش جهانی «BDS» معنا مییابد. 3) آینده: در بخش سوم درباره آینده فلسطین گفتوگو میشود و چامسکی و پاپه میکوشند نشان دهند دقیقا مقصود از عبارت «فلسطین آزاد» چیست؟ چه دولتی میتواند مستقر شود؟ در واقع مسئله اصلی حوزه سوم بر این نکته دلالت دارد که بهجای تلاشهای بیهوده و بیفایدهای که تاکنون برای مذاکرات و برقراری صلح حول راهحل تشکیل دو دولت صورت گرفته، چه جایگزینی میتوان ارائه داد. همچنین در این کتاب راهحل ایجاد دو دولت به دقت بررسی میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.