|

اسفندیار و سمفونی نُهُم

شرق: «پرده بگردان بانو!» دفتر شعر تازه‌ای از تورج رهنماست که در نشر مروارید منتشر شده است. از تورج رهنما تاکنون آثار زیاد و متنوعی در حوزه ادبیات منتشر شده است؛ این آثار هم ترجمه‌های او از ادبیات آلمانی را شامل می‌شود و هم شعر و قصه و نیز آثاری درباره ادبیات ایران و آلمان و... تأثیر این گستره کاری را در شعرهای تورج رهنما در کتاب «پرده بگردان بانو!» نیز می‌توان دید. شعرهایی که چنان‌ که رهنما خود در پیشگفتار کتاب به‌روشنی توضیح داده است هم روایی‌اند و هم به جهان خواب پیوند می‌خورند. «خواب‌کردار»بودن جهان را به تعبیر رودکی، چه‌بسا در بعضی شعرهای مجموعه «پرده بگردان بانو!» بتوان به‌روشنی دید. در این شعرها گاه با جهانی مواجه می‌شویم که در آن گویی چیزها سر جای خود نیستند و مکان‌ها و چیزهایی که در جهان واقعی یا در جهانی که به تعبیر متعارف واقعی تلقی می‌شود، هریک به جا و زمینه‌ای مشخص وابسته‌اند، از زمینه خود جدا شده‌اند و این‌گونه است که گاه در این شعرها با گونه‌ای اغتشاش مواجهیم و در این اغتشاش طنزآلود است که پرده از ظاهر معقول و منطقی همه‌چیز برداشته می‌شود و این به همان نگرشی بازمی‌گردد که در پیشگفتار کتاب، آنجا که شاعر از حذف فعل در شعرهایش سخن می‌گوید، به آن اشاره کرده است. رهنما می‌نویسد: «زبان ما وسیله‌ انتقالِ اندیشه‌ ما و اندیشه‌ ما نشانگرِ روزگار و شرایطی است که ما در آن زندگی می‌کنیم. جای تردید نیست که در این ایجازگرایی اجزائی در زبان نیز قربانی می‌شوند. من این کار را در وهله‌ نخست با حذف شماری از افعال انجام داده‌ام، یا دست‌کم از آنها با گشاده‌دستی استفاده نکرده‌ام. اما دلیل بهره‌گیری از این شیوه چیست؟ - می‌دانیم که فعل، نظام جمله را تضمین می‌کند و اجزای آن را به هم پیوند می‌دهد. اما در جهانی که پیوندها سست است، چگونه می‌توان از فعل برای بیانِ منظور یاری جست؟».
ارجاع به تاریخ و ادبیات کهن ایران و نیز ارجاع به هنرهای دیگری نظیر موسیقی و نمایش و نقاشی از ویژگی‌های شعرهای رهنما در کتاب «پرده بگردان بانو!» است. در تخیل شعری او شعر، قصه، افسانه، تاریخ، نمایش و... در فضایی خواب‌گونه به هم می‌آمیزند و اینها البته همگی درعین‌حال در پیوند با واقعیت‌هایی عینی‌اند نه جدا از آن واقعیت‌ها، اما واقعیت عینی در این شعرها اغلب به‌صورتی تمثیلی و استعاری حضور دارد نه به‌صورت بی‌واسطه. در بعضی شعرهای کتاب رگه‌هایی از طنز را می‌توان تشخیص داد. این طنز در بعضی شعرها آشکارتر است و اساس شعر را تشکیل می‌دهد و بعضی شعرها نیز تلخ‌اند. نکته دیگر این شعرها سعی در برقراری پیوندی میان تفکر و تأمل است. رهنما در این کتاب خواسته است احساس را به تأمل پیوند بزند و در پیشگفتار کتاب هم از این پیوند سخن گفته است. به اعتقاد رهنما تفکر عنصر جدایی‌ناپذیر شعر است. او در پیشگفتار کتاب دراین‌باره می‌نویسد: «شعر، تنها محصولِ نیروی تخیل نیست، بلکه نیروی تفکر نیز دست‌کم به همان اندازه در پدیدآوردن آن دخیل است». او در ادامه تأکید می‌کند و توضیح می‌دهد که پیوند این دو عنصر در شعر اگرچه ضروری است اما کافی نیست: «اما پیوند این دو عنصر هم هنوز کافی نیست. عنصر زبان و شیوه‌ استفاده از آن را نیز باید به این مجموعه افزود».
از تورج رهنما چنان‌که اشاره شد، آثار زیادی در زمینه‌های مختلف مربوط به ادبیات ایران و آلمان منتشر شده است. او نه فقط مترجم تعدادی از آثار ادبیات آلمان به فارسی که مترجم برخی آثار ادبیات معاصر ایران به آلمانی هم هست که از آن میان می‌توان به ترجمه‌ داستان‌های صادق هدایت، صادق چوبک و محمدعلی جمال‌زاده و ترجمه نمایش‌نامه «چوب به دست‌های وَرَزیل» غلامحسین ساعدی به زبان آلمانی اشاره کرد.
دفتر شعر «پرده بگردان بانو!» شامل 71 شعر از تورج رهنماست. آنچه می‌خوانید شعری است با عنوان «سمفونیِ نُه» از این مجموعه؛ شعری که از یک‌سو ارجاع به سمفونی نُهُم بتهوون دارد و از سوی دیگر به داستان رستم و اسفندیار در شاهنامه: «کاش پیش از نبرد/ سمفونیِ نُه/ به دیدارِ اسفندیار می‌رفت./ کنارش می‌نشست،/ با او شطرنج می‌باخت/ و می‌کوشید او را/ از نبرد منصرف سازد./ کاش پس از نبرد،/ سمفونیِ نُه/ به دیدارِ اسفندیار می‌رفت./ کنارش می‌نشست،/ به دلجویی‌اش می‌پرداخت/ و از حالِ زارِ رستم خبر می‌داد،/ اما از ناشنواییِ استادش/ سخنی بر زبان نمی‌آورد».
از دیگر آثار تورج رهنما می‌توان به مجموعه شعرهای «صدف و قصه‌ تنهایی او»، «تا سرزمینِ چلچله‌ها، تا ماه»، «در سکوت گل سرخ» و نیز کتاب‌های «برشت، فریش، دورنمات» و «داستان‌های طنزآمیز امروز» اشاره کرد.

شرق: «پرده بگردان بانو!» دفتر شعر تازه‌ای از تورج رهنماست که در نشر مروارید منتشر شده است. از تورج رهنما تاکنون آثار زیاد و متنوعی در حوزه ادبیات منتشر شده است؛ این آثار هم ترجمه‌های او از ادبیات آلمانی را شامل می‌شود و هم شعر و قصه و نیز آثاری درباره ادبیات ایران و آلمان و... تأثیر این گستره کاری را در شعرهای تورج رهنما در کتاب «پرده بگردان بانو!» نیز می‌توان دید. شعرهایی که چنان‌ که رهنما خود در پیشگفتار کتاب به‌روشنی توضیح داده است هم روایی‌اند و هم به جهان خواب پیوند می‌خورند. «خواب‌کردار»بودن جهان را به تعبیر رودکی، چه‌بسا در بعضی شعرهای مجموعه «پرده بگردان بانو!» بتوان به‌روشنی دید. در این شعرها گاه با جهانی مواجه می‌شویم که در آن گویی چیزها سر جای خود نیستند و مکان‌ها و چیزهایی که در جهان واقعی یا در جهانی که به تعبیر متعارف واقعی تلقی می‌شود، هریک به جا و زمینه‌ای مشخص وابسته‌اند، از زمینه خود جدا شده‌اند و این‌گونه است که گاه در این شعرها با گونه‌ای اغتشاش مواجهیم و در این اغتشاش طنزآلود است که پرده از ظاهر معقول و منطقی همه‌چیز برداشته می‌شود و این به همان نگرشی بازمی‌گردد که در پیشگفتار کتاب، آنجا که شاعر از حذف فعل در شعرهایش سخن می‌گوید، به آن اشاره کرده است. رهنما می‌نویسد: «زبان ما وسیله‌ انتقالِ اندیشه‌ ما و اندیشه‌ ما نشانگرِ روزگار و شرایطی است که ما در آن زندگی می‌کنیم. جای تردید نیست که در این ایجازگرایی اجزائی در زبان نیز قربانی می‌شوند. من این کار را در وهله‌ نخست با حذف شماری از افعال انجام داده‌ام، یا دست‌کم از آنها با گشاده‌دستی استفاده نکرده‌ام. اما دلیل بهره‌گیری از این شیوه چیست؟ - می‌دانیم که فعل، نظام جمله را تضمین می‌کند و اجزای آن را به هم پیوند می‌دهد. اما در جهانی که پیوندها سست است، چگونه می‌توان از فعل برای بیانِ منظور یاری جست؟».
ارجاع به تاریخ و ادبیات کهن ایران و نیز ارجاع به هنرهای دیگری نظیر موسیقی و نمایش و نقاشی از ویژگی‌های شعرهای رهنما در کتاب «پرده بگردان بانو!» است. در تخیل شعری او شعر، قصه، افسانه، تاریخ، نمایش و... در فضایی خواب‌گونه به هم می‌آمیزند و اینها البته همگی درعین‌حال در پیوند با واقعیت‌هایی عینی‌اند نه جدا از آن واقعیت‌ها، اما واقعیت عینی در این شعرها اغلب به‌صورتی تمثیلی و استعاری حضور دارد نه به‌صورت بی‌واسطه. در بعضی شعرهای کتاب رگه‌هایی از طنز را می‌توان تشخیص داد. این طنز در بعضی شعرها آشکارتر است و اساس شعر را تشکیل می‌دهد و بعضی شعرها نیز تلخ‌اند. نکته دیگر این شعرها سعی در برقراری پیوندی میان تفکر و تأمل است. رهنما در این کتاب خواسته است احساس را به تأمل پیوند بزند و در پیشگفتار کتاب هم از این پیوند سخن گفته است. به اعتقاد رهنما تفکر عنصر جدایی‌ناپذیر شعر است. او در پیشگفتار کتاب دراین‌باره می‌نویسد: «شعر، تنها محصولِ نیروی تخیل نیست، بلکه نیروی تفکر نیز دست‌کم به همان اندازه در پدیدآوردن آن دخیل است». او در ادامه تأکید می‌کند و توضیح می‌دهد که پیوند این دو عنصر در شعر اگرچه ضروری است اما کافی نیست: «اما پیوند این دو عنصر هم هنوز کافی نیست. عنصر زبان و شیوه‌ استفاده از آن را نیز باید به این مجموعه افزود».
از تورج رهنما چنان‌که اشاره شد، آثار زیادی در زمینه‌های مختلف مربوط به ادبیات ایران و آلمان منتشر شده است. او نه فقط مترجم تعدادی از آثار ادبیات آلمان به فارسی که مترجم برخی آثار ادبیات معاصر ایران به آلمانی هم هست که از آن میان می‌توان به ترجمه‌ داستان‌های صادق هدایت، صادق چوبک و محمدعلی جمال‌زاده و ترجمه نمایش‌نامه «چوب به دست‌های وَرَزیل» غلامحسین ساعدی به زبان آلمانی اشاره کرد.
دفتر شعر «پرده بگردان بانو!» شامل 71 شعر از تورج رهنماست. آنچه می‌خوانید شعری است با عنوان «سمفونیِ نُه» از این مجموعه؛ شعری که از یک‌سو ارجاع به سمفونی نُهُم بتهوون دارد و از سوی دیگر به داستان رستم و اسفندیار در شاهنامه: «کاش پیش از نبرد/ سمفونیِ نُه/ به دیدارِ اسفندیار می‌رفت./ کنارش می‌نشست،/ با او شطرنج می‌باخت/ و می‌کوشید او را/ از نبرد منصرف سازد./ کاش پس از نبرد،/ سمفونیِ نُه/ به دیدارِ اسفندیار می‌رفت./ کنارش می‌نشست،/ به دلجویی‌اش می‌پرداخت/ و از حالِ زارِ رستم خبر می‌داد،/ اما از ناشنواییِ استادش/ سخنی بر زبان نمی‌آورد».
از دیگر آثار تورج رهنما می‌توان به مجموعه شعرهای «صدف و قصه‌ تنهایی او»، «تا سرزمینِ چلچله‌ها، تا ماه»، «در سکوت گل سرخ» و نیز کتاب‌های «برشت، فریش، دورنمات» و «داستان‌های طنزآمیز امروز» اشاره کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.