|

سرانجام چالش وزارت بهداشت با سازمان بهزیستی

لایحه اجباری شدن مشاوره ژنتیک به هیات دولت رسید

جامعه: امروز لایحه «اجباری شدن مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج» سازمان بهزیستی در هیات دولت مطرح می‌شود. لایحه‌ای که اختلاف نظر مسوولان بهزیستی و وزارت بهداشت را در پی داشته است. مسوولان وزارت بهداشت این لایحه را پا کردن بهزیستی در کفش خود می‌دانند اما مسوولان بهزیستی این را بازی باخت - باخت وزارت بهداشت تعبیر می‌کنند. دکتر «بهزاد مناف‌زاده»، مسوول گروه پیشگیری ژنتیک سازمان بهزیستی درباره اختلاف‌نظر وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی می‌گوید: «دعوای میان دستگاه‌های اجرایی نباید باعث ضرر و زیان مردم شود. ممکن است یک دستگاه متولی سلامت باشد اما به تمام ابعاد سلامت اجتماعی و روحی پاسخ ندهد. بهتر است وزارت بهداشت وقتی نمی‌تواند کاری را انجام دهد مانع فعالیت دیگر سازمان‌ها نشود، چرا که این بازی باخت - باخت است. آنها باید از بهزیستی حمایت کنند تا این موضوع به بازی برد - برد به نفع مردم تبدیل شود به جای اینکه اقدامات دیگران را زیر سوال ببرند.»

دکتر «نظم‌ده» رییس مرکز پیشگیری سازمان بهزیستی درباره مخالفت وزارت بهداشت با اجباری شدن مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج می‌گوید: «مسوولان وزارت بهداشت تصور می‌کنند تنها پزشکانی که در این وزارتخانه مشغول به کار هستند باسواد هستند و سواد و تخصص پزشکان شاغل در سازمان بهزیستی را زیر سوال می‌برند.»

وی ادامه می‌دهد: «این در حالی است که بسیاری از فارغ‌التحصیلان پزشکی با تکنیک‌های مشاوره آشنایی ندارند و در سازمان بهزیستی آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند.»

رییس مرکز پیشگیری سازمان بهزیستی می‌گوید: «در سازمان بهزیستی پست سازمانی و بودجه‌های اختصاصی برای مشاوره ژنتیک وجود دارد و این در حالی است که در دستگاه مدعی کشوری تنها یک گروه با ردیف اعتباری ناچیز وجود دارد.»

به نظر می‌رسد منظور مسوولان بهزیستی از دستگاه‌های مدعی کشوری، وزارت بهداشت است. برای نخستین‌بار لایحه اجباری شدن مشاوره ژنتیک با عنوان لایحه اجباری شدن آزمایش ژنتیک مطرح شد. عنوانی که واکنش شدید مسوولان وزارت بهداشت را در پی داشت.

در ادامه عنوان لایحه از سوی سازمان بهزیستی به لایحه «اجباری شدن مشاوره ژنتیک در ازدواج‌های فامیلی» تغییر پیدا کرد. اقدامی که به نظر می‌رسید به نوعی عقب‌نشینی مسوولان سازمان بهزیستی است. مسوولان سازمان بهزیستی در ادامه اما یک گام به جلو گذاشتند و حالا لایحه‌ای را برای اجباری شدن آزمایش ژنتیک در تمام ازدواج‌ها به هیات دولت می‌برند هرچند که «شیخ‌الاسلامی» وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی می‌گوید که سازمان بهزیستی در پی اجباری کردن مشاوره ژنتیک نیست و در پی گسترش آن است.

دکتر «سماوات» رییس اداره ژنتیک مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت درباره این لایحه می‌گوید: «در این زمینه دولت از ارگان‌های مختلف از جمله وزارت بهداشت نظرخواهی کرده و وزارت بهداشت مخالفت خود را اعلام کرده است.»

وی تاکید می‌کند: «مشاوره ژنتیک یک حلقه از زنجیره پیشگیری ژنتیک است نه تمام آن، تنها وزارتخانه‌ای که می‌تواند متولی عرضه خدمت مشاوره ژنتیک در کشور باشد و براساس رسالت سازمانی وظیفه و سازوکار کامل عرضه خدمات پیشگیری ژنتیک را داشته باشد وزارت بهداشت است.» رییس اداره ژنتیک وزارت بهداشت با اشاره مجدد به قانون تاسیس وزارت می‌گوید: «دستورالعمل چگونگی عرضه و نظارت بر خدمات پزشکی بر عهده وزارت بهداشت است و هرگونه اقدام در زمینه‌های پزشکی از جمله مشاوره ژنتیک بدون هماهنگی با واحدهای تابعه مرتبط در وزارت بهداشت غیرصحیح و خلاف قانون (مادر) یاد شده است؛ هیچ قانون یا آیین‌نامه پایین‌دستی نیز نمی‌تواند «قانون مادر» را نقض کند.»دکتر سماوات ادامه می‌دهد: «مشاوره اجباری» ‌معنی ندارد. روح مشاوره با اجبار در تناقض است. »

وی می‌گوید: «برخی سازمان‌ها به جای پرداختن به رسالت‌های سازمانی اصلی خود با عرضه بخشی از یک خدمت از خدمات تحت پوشش سازمان دیگر، به عرضه جامع و یکپارچه زنجیره خدمات لطمه می‌زنند. در این شرایط مردم صدمه می‌بینند و منابع نیز هرز می‌رود.»

به نظر می‌رسد منظور مسوول اداره ژنتیک وزارت بهداشت از برخی سازمان‌ها، بهزیستی است اما مسوولان بهزیستی معتقدند در صورت تصویب این لایحه نرخ بروز معلولیت در کشور تا 30‌درصد کاهش می‌یابد. رییس مرکز توسعه پیشگیری سازمان بهزیستی در نشست خبری روز گذشته خود گفت: «برخی کارشناسان وزارت بهداشت و درمان با اجباری شدن مشاوره قبل از ازدواج مخالف هستند و ایرادهای آنها نیز به دلیل هزینه آن و همچنین عدم دسترسی گسترده مردم به این مراکز بوده است که در مجموع به نظر من ایراد آنها وارد نیست.»

وی گفت: «سازمان بهزیستی اقدامات خود را درخصوص مشاوره ژنتیک براساس سه قانون مصوب مجلس و همچنین یک مصوبه هیات دولت انجام می‌دهد و فعالیت ما در این خصوص کاملا قانونی است.»

نظم‌ده ادامه داد: «اقدامات ما و وزارت بهداشت نیز در این خصوص موازی‌کاری محسوب نمی‌شود چرا که به ازای 75‌میلیون جمعیت جامعه باید 500 مرکز مشاوره ژنتیک وجود داشته باشد. این در حالی است که فقط 182 مرکز وجود دارد و بهتر است که وزارت بهداشت به جای مخالفت با فعالیت بهزیستی نسبت به راه‌اندازی این مراکز اقدام کند چرا که این مراکز می‌توانند در جهت پیشگیری از معلولیت‌ها نقش مهمی داشته باشند ضمن اینکه مراکز آزمایش ژنتیک وزارت بهداشت فقط درخصوص تشخیص تالاسمی فعالیت می‌کنند.»

وی همچنین از تدوین پروتکل بیمه مشاوره ژنتیک خبر داد و گفت: «این پروتکل با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تدوین شده و قرار است به زودی در شورایعالی بیمه بررسی شده و به تصویب برسد و در صورت تصویب نهایی هم مشاوره و هم آزمایشات از بیمه برخوردار شده و هزینه کمتری برای مردم در بر خواهد داشت که در این خصوص وزارت بهداشت باید همکاری‌های لازم را انجام دهد.» رییس مرکز پیشگیری سازمان بهزیستی در ادامه در پاسخ به «شرق» در زمینه میزان دسترسی به مراکز مشاوره ژنتیک و نرخ استاندارد آن گفت: «در حال حاضر در ازای پنج‌هزار ازدواج یک مرکز در کشور وجود دارد که این رقم باید به 1500 برسد.»

وی افزود: «در حال حاضر در ازای هر 412هزار نفر در کشور یک مرکز وجود دارد که باید به ازای هر 150‌هزار‌نفر به یک مرکز دست یابیم که برای تحقق این امر به ایجاد 318 مرکز جدید نیاز است تا دسترسی‌ها تسهیل شود.»

وی در ادامه در پاسخ به «شرق» در زمینه هزینه و یارانه پرداختی مشاوره ژنتیک و تداوم یا عدم تداوم یارانه بهزیستی در صورت اجباری شدن مشاوره ژنتیک گفت: «تعرفه برای نخستین مراجعه دو برابر و نیم ویزیت پزشکان عمومی و متخصص است که 70درصد آن از سوی سازمان بهزیستی پرداخت می‌شود و در صورت اجباری شدن مشاوره تا چند سال یارانه‌های تشویقی ادامه می‌یابد تا در این زمینه فرهنگ‌سازی انجام شود.»

وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به روستاهایی که در آنها نرخ بالای بروز نابینایی، ناشنوایی یا عقب‌ماندگی ذهنی وجود دارد، گفت: «نیاز است پروژه‌های تحقیقاتی در این روستاها انجام شود.»

حال باید منتظر ماند و دید اختلاف سازمان بهزیستی و وزارت بهداشت چه نتیجه‌ای را در پی دارد، نرخ پنج ‌درصدی مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج افزایش می‌یابد؟ و از این پس زوج‌های جوان علاوه بر آزمایشگاه‌ها راهی مراکز مشاوره ژنتیک سازمان بهزیستی هم می‌شوند؟

جامعه: امروز لایحه «اجباری شدن مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج» سازمان بهزیستی در هیات دولت مطرح می‌شود. لایحه‌ای که اختلاف نظر مسوولان بهزیستی و وزارت بهداشت را در پی داشته است. مسوولان وزارت بهداشت این لایحه را پا کردن بهزیستی در کفش خود می‌دانند اما مسوولان بهزیستی این را بازی باخت - باخت وزارت بهداشت تعبیر می‌کنند. دکتر «بهزاد مناف‌زاده»، مسوول گروه پیشگیری ژنتیک سازمان بهزیستی درباره اختلاف‌نظر وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی می‌گوید: «دعوای میان دستگاه‌های اجرایی نباید باعث ضرر و زیان مردم شود. ممکن است یک دستگاه متولی سلامت باشد اما به تمام ابعاد سلامت اجتماعی و روحی پاسخ ندهد. بهتر است وزارت بهداشت وقتی نمی‌تواند کاری را انجام دهد مانع فعالیت دیگر سازمان‌ها نشود، چرا که این بازی باخت - باخت است. آنها باید از بهزیستی حمایت کنند تا این موضوع به بازی برد - برد به نفع مردم تبدیل شود به جای اینکه اقدامات دیگران را زیر سوال ببرند.»

دکتر «نظم‌ده» رییس مرکز پیشگیری سازمان بهزیستی درباره مخالفت وزارت بهداشت با اجباری شدن مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج می‌گوید: «مسوولان وزارت بهداشت تصور می‌کنند تنها پزشکانی که در این وزارتخانه مشغول به کار هستند باسواد هستند و سواد و تخصص پزشکان شاغل در سازمان بهزیستی را زیر سوال می‌برند.»

وی ادامه می‌دهد: «این در حالی است که بسیاری از فارغ‌التحصیلان پزشکی با تکنیک‌های مشاوره آشنایی ندارند و در سازمان بهزیستی آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند.»

رییس مرکز پیشگیری سازمان بهزیستی می‌گوید: «در سازمان بهزیستی پست سازمانی و بودجه‌های اختصاصی برای مشاوره ژنتیک وجود دارد و این در حالی است که در دستگاه مدعی کشوری تنها یک گروه با ردیف اعتباری ناچیز وجود دارد.»

به نظر می‌رسد منظور مسوولان بهزیستی از دستگاه‌های مدعی کشوری، وزارت بهداشت است. برای نخستین‌بار لایحه اجباری شدن مشاوره ژنتیک با عنوان لایحه اجباری شدن آزمایش ژنتیک مطرح شد. عنوانی که واکنش شدید مسوولان وزارت بهداشت را در پی داشت.

در ادامه عنوان لایحه از سوی سازمان بهزیستی به لایحه «اجباری شدن مشاوره ژنتیک در ازدواج‌های فامیلی» تغییر پیدا کرد. اقدامی که به نظر می‌رسید به نوعی عقب‌نشینی مسوولان سازمان بهزیستی است. مسوولان سازمان بهزیستی در ادامه اما یک گام به جلو گذاشتند و حالا لایحه‌ای را برای اجباری شدن آزمایش ژنتیک در تمام ازدواج‌ها به هیات دولت می‌برند هرچند که «شیخ‌الاسلامی» وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی می‌گوید که سازمان بهزیستی در پی اجباری کردن مشاوره ژنتیک نیست و در پی گسترش آن است.

دکتر «سماوات» رییس اداره ژنتیک مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت درباره این لایحه می‌گوید: «در این زمینه دولت از ارگان‌های مختلف از جمله وزارت بهداشت نظرخواهی کرده و وزارت بهداشت مخالفت خود را اعلام کرده است.»

وی تاکید می‌کند: «مشاوره ژنتیک یک حلقه از زنجیره پیشگیری ژنتیک است نه تمام آن، تنها وزارتخانه‌ای که می‌تواند متولی عرضه خدمت مشاوره ژنتیک در کشور باشد و براساس رسالت سازمانی وظیفه و سازوکار کامل عرضه خدمات پیشگیری ژنتیک را داشته باشد وزارت بهداشت است.» رییس اداره ژنتیک وزارت بهداشت با اشاره مجدد به قانون تاسیس وزارت می‌گوید: «دستورالعمل چگونگی عرضه و نظارت بر خدمات پزشکی بر عهده وزارت بهداشت است و هرگونه اقدام در زمینه‌های پزشکی از جمله مشاوره ژنتیک بدون هماهنگی با واحدهای تابعه مرتبط در وزارت بهداشت غیرصحیح و خلاف قانون (مادر) یاد شده است؛ هیچ قانون یا آیین‌نامه پایین‌دستی نیز نمی‌تواند «قانون مادر» را نقض کند.»دکتر سماوات ادامه می‌دهد: «مشاوره اجباری» ‌معنی ندارد. روح مشاوره با اجبار در تناقض است. »

وی می‌گوید: «برخی سازمان‌ها به جای پرداختن به رسالت‌های سازمانی اصلی خود با عرضه بخشی از یک خدمت از خدمات تحت پوشش سازمان دیگر، به عرضه جامع و یکپارچه زنجیره خدمات لطمه می‌زنند. در این شرایط مردم صدمه می‌بینند و منابع نیز هرز می‌رود.»

به نظر می‌رسد منظور مسوول اداره ژنتیک وزارت بهداشت از برخی سازمان‌ها، بهزیستی است اما مسوولان بهزیستی معتقدند در صورت تصویب این لایحه نرخ بروز معلولیت در کشور تا 30‌درصد کاهش می‌یابد. رییس مرکز توسعه پیشگیری سازمان بهزیستی در نشست خبری روز گذشته خود گفت: «برخی کارشناسان وزارت بهداشت و درمان با اجباری شدن مشاوره قبل از ازدواج مخالف هستند و ایرادهای آنها نیز به دلیل هزینه آن و همچنین عدم دسترسی گسترده مردم به این مراکز بوده است که در مجموع به نظر من ایراد آنها وارد نیست.»

وی گفت: «سازمان بهزیستی اقدامات خود را درخصوص مشاوره ژنتیک براساس سه قانون مصوب مجلس و همچنین یک مصوبه هیات دولت انجام می‌دهد و فعالیت ما در این خصوص کاملا قانونی است.»

نظم‌ده ادامه داد: «اقدامات ما و وزارت بهداشت نیز در این خصوص موازی‌کاری محسوب نمی‌شود چرا که به ازای 75‌میلیون جمعیت جامعه باید 500 مرکز مشاوره ژنتیک وجود داشته باشد. این در حالی است که فقط 182 مرکز وجود دارد و بهتر است که وزارت بهداشت به جای مخالفت با فعالیت بهزیستی نسبت به راه‌اندازی این مراکز اقدام کند چرا که این مراکز می‌توانند در جهت پیشگیری از معلولیت‌ها نقش مهمی داشته باشند ضمن اینکه مراکز آزمایش ژنتیک وزارت بهداشت فقط درخصوص تشخیص تالاسمی فعالیت می‌کنند.»

وی همچنین از تدوین پروتکل بیمه مشاوره ژنتیک خبر داد و گفت: «این پروتکل با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تدوین شده و قرار است به زودی در شورایعالی بیمه بررسی شده و به تصویب برسد و در صورت تصویب نهایی هم مشاوره و هم آزمایشات از بیمه برخوردار شده و هزینه کمتری برای مردم در بر خواهد داشت که در این خصوص وزارت بهداشت باید همکاری‌های لازم را انجام دهد.» رییس مرکز پیشگیری سازمان بهزیستی در ادامه در پاسخ به «شرق» در زمینه میزان دسترسی به مراکز مشاوره ژنتیک و نرخ استاندارد آن گفت: «در حال حاضر در ازای پنج‌هزار ازدواج یک مرکز در کشور وجود دارد که این رقم باید به 1500 برسد.»

وی افزود: «در حال حاضر در ازای هر 412هزار نفر در کشور یک مرکز وجود دارد که باید به ازای هر 150‌هزار‌نفر به یک مرکز دست یابیم که برای تحقق این امر به ایجاد 318 مرکز جدید نیاز است تا دسترسی‌ها تسهیل شود.»

وی در ادامه در پاسخ به «شرق» در زمینه هزینه و یارانه پرداختی مشاوره ژنتیک و تداوم یا عدم تداوم یارانه بهزیستی در صورت اجباری شدن مشاوره ژنتیک گفت: «تعرفه برای نخستین مراجعه دو برابر و نیم ویزیت پزشکان عمومی و متخصص است که 70درصد آن از سوی سازمان بهزیستی پرداخت می‌شود و در صورت اجباری شدن مشاوره تا چند سال یارانه‌های تشویقی ادامه می‌یابد تا در این زمینه فرهنگ‌سازی انجام شود.»

وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به روستاهایی که در آنها نرخ بالای بروز نابینایی، ناشنوایی یا عقب‌ماندگی ذهنی وجود دارد، گفت: «نیاز است پروژه‌های تحقیقاتی در این روستاها انجام شود.»

حال باید منتظر ماند و دید اختلاف سازمان بهزیستی و وزارت بهداشت چه نتیجه‌ای را در پی دارد، نرخ پنج ‌درصدی مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج افزایش می‌یابد؟ و از این پس زوج‌های جوان علاوه بر آزمایشگاه‌ها راهی مراکز مشاوره ژنتیک سازمان بهزیستی هم می‌شوند؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.