|

از بام خانه تا به ثریا از آنِ تو

فریدون مجلسی

چیزی که در نگاه اول و در برخورد با «معامله قرن» به‌شدت مشهود است، ناعادلانه‌بودن آن است. چنین اعلامیه‌ای چیزی جز زورگویی و زورگیری بین‌المللی نیست و چنین رفتاری فقط از آدمی مانند ترامپ برمی‌آید. چیزی که ترامپ به عنوان معامله قرن نام‌گذاری کرده، در واقع «مشکل قرن» است. برای اینکه مشکل فلسطین و اسرائیل، عرب و اسرائیل و جامعه اسلامی و اسرائیل میراثی است که از قرن 20 به قرن 21 منتقل شده و به نظر می‌رسد تلاشی هم برای پایان‌دادن صحیح و عادلانه برای آن وجود ندارد که اگر چنین بود، حداقل فرصتی برای چانه‌زنی در آن برای طرفین وجود داشت. اما آنچه الان از آن رونمایی شده است، عملا شرایطی برای بقای فلسطین باقی نگذاشته که قابل مذاکره باشد. درباره ناعادلانه‌بودن معامله قرن فکر می‌کنم این شعر وحشی بافقی بهترین توصیف را پیش‌روی ما می‌گذارد:

از صحن خانه تا به لب بام از آن من
از بام خانه تا به ثریا از آن تو
چراکه در این راهزنی بین‌المللی عرضی، مجمع‌الجزایری در صحرا برای فلسطین در نظر گرفته شده و حتی در آن رود اردن که مرز فلسطین و اردن است را هم به اسرائیل واگذار کرده‌اند. به نظرم این ماجرا در واقع واکنشی وقیحانه از سوی ترامپ و نتانیاهو است که هر دو تحت تعقیب هستند، در دادگاه‌ها به مراحل استیضاح یکی و فساد مالی دیگری رسیدگی می‌شود. شاید آنها فکر می‌کنند به مدد این پیشنهادهای پوپولیستی بتوانند افکار عمومی خودشان را با خودشان همراه کنند اما با افکار عمومی جهانی چه می‌کنند؟
چیزی که در این میان عجیب است، واکنش کشورهای منطقه به این رویداد است. در حالی که می‌بینیم بسیاری از هم‌پیمان‌های همیشگی اسرائیل در سرتاسر دنیا به آن واکنش منفی نشان داده‌اند اما در کشورهای منطقه شاهد چند رویکرد متفاوت هستیم. در این میان، بیشتر از کشورهای عربی منطقه متعجب هستم که بعد از چندین جنگ و خسارت بزرگ در برابر اسرائیل حالا موضع پذیرش و تسلیم را در پیش گرفته‌اند. کشورهایی مثل مصر و اردن که چندین جنگ با اسرائیل داشتند و سرزمین‌هایی را در اشغال اسرائیل می‌دیدند، در برابر این ظلم آشکار موضع منفعلانه‌ای دارند. مرحله بعد مرحله‌ای است که می‌بینیم کشورهای محافظه‌کار عربی مثل عربستان، امارات، قطر و عمان که زیاد درگیر مسائل فلسطین و اسرائیل نبودند، هم وارد ارتباطی با موجودیت اسرائیل شدند. البته شاید بتوان این موضع را حاصل رقابت و ترس‌شان از ایران دانست؛ مهارت دیپلماتیکی‌ای که مسئله «عرب و اسرائیل» را به مسئله «ایران و اسرائیل» تبدیل کرد و برخی از این کشورهای عربی با اسرائیل و آمریکا را در برابر جمهوری اسلامی ایران قرار داد. عجیب برای من اینجاست که برخورد اولیه این کشورها هم با ماجرای معامله قرن پذیرش آن بوده و برایشان قابل تحمل بود. در مراسم رونمایی معامله قرن با حضور ترامپ و نتانیاهو، سفرای چند کشور اسلامی هم حضور داشتند. عربستان هم از قبل موضع جدید خودش را که موضعی بینابینی است، اعلام کرده بود. عربستان از زمان ملک‌عبدالله سعی داشت در مناقشه اسرائیل و فلسطین خودش را در پناه قطع‌نامه‌های شورای امنیت قرار دهد؛ یعنی موضعی که نظام حقوقی بین‌المللی هم بتواند از آن حمایت کند. با این حال، این کشورها پیش از این و در واکنش به دو اقدام بی‌ربطی که ترامپ در منطقه انجام داده بود، موضع مخالفی داشتند. یعنی وقتی ترامپ درباره به‌رسمیت‌شناختن پایتخت اسرائیل در اورشلیم و همچنین واگذاری بلندی‌های جولان به اسرائیل وارد عمل شد، این موضع‌گیری‌ها با رنجش کشورهای عربی همراه بود. اما واکنش آنها به معامله قرن کاملا از درِ تسلیم و پذیرش است. موضع سومی که در منطقه درباره معامله قرن وجود دارد، موضع جمهوری اسلامی و گروه‌های مقاومت نزدیک به ایران مانند حماس، جهاد اسلامی و حزب‌الله و دولت حوثی یمن است که اساسا موجودیت اسرائیل را قبول ندارند. اما در میان این سه گروه از کشورهای منطقه با مواضع متفاوت، چه تصمیمی می‌توان درباره معامله قرن گرفت؟ به نظرم الان زمان آن است که کشورهای عضو کنفرانس اسلامی برای اتخاذ موضعی مشترک و واحد دعوت شوند. اما سؤال بزرگ این است كه اگر حتی جلسه کنفرانس اسلامی هم در این زمینه برگزار شود، چگونه می‌توان بین دو دیدگاه بزرگ در این میان توافقی برقرار کرد؛ یکی کشورهایی که از قطع‌نامه‌های بین‌المللی پیروی می‌کنند و موجودیت اسرائیل را پذیرفته‌اند و دیگری انکار موجودیت اسرائیل که موضع جمهوری اسلامی و گروه‌های مقاومت است.

چیزی که در نگاه اول و در برخورد با «معامله قرن» به‌شدت مشهود است، ناعادلانه‌بودن آن است. چنین اعلامیه‌ای چیزی جز زورگویی و زورگیری بین‌المللی نیست و چنین رفتاری فقط از آدمی مانند ترامپ برمی‌آید. چیزی که ترامپ به عنوان معامله قرن نام‌گذاری کرده، در واقع «مشکل قرن» است. برای اینکه مشکل فلسطین و اسرائیل، عرب و اسرائیل و جامعه اسلامی و اسرائیل میراثی است که از قرن 20 به قرن 21 منتقل شده و به نظر می‌رسد تلاشی هم برای پایان‌دادن صحیح و عادلانه برای آن وجود ندارد که اگر چنین بود، حداقل فرصتی برای چانه‌زنی در آن برای طرفین وجود داشت. اما آنچه الان از آن رونمایی شده است، عملا شرایطی برای بقای فلسطین باقی نگذاشته که قابل مذاکره باشد. درباره ناعادلانه‌بودن معامله قرن فکر می‌کنم این شعر وحشی بافقی بهترین توصیف را پیش‌روی ما می‌گذارد:

از صحن خانه تا به لب بام از آن من
از بام خانه تا به ثریا از آن تو
چراکه در این راهزنی بین‌المللی عرضی، مجمع‌الجزایری در صحرا برای فلسطین در نظر گرفته شده و حتی در آن رود اردن که مرز فلسطین و اردن است را هم به اسرائیل واگذار کرده‌اند. به نظرم این ماجرا در واقع واکنشی وقیحانه از سوی ترامپ و نتانیاهو است که هر دو تحت تعقیب هستند، در دادگاه‌ها به مراحل استیضاح یکی و فساد مالی دیگری رسیدگی می‌شود. شاید آنها فکر می‌کنند به مدد این پیشنهادهای پوپولیستی بتوانند افکار عمومی خودشان را با خودشان همراه کنند اما با افکار عمومی جهانی چه می‌کنند؟
چیزی که در این میان عجیب است، واکنش کشورهای منطقه به این رویداد است. در حالی که می‌بینیم بسیاری از هم‌پیمان‌های همیشگی اسرائیل در سرتاسر دنیا به آن واکنش منفی نشان داده‌اند اما در کشورهای منطقه شاهد چند رویکرد متفاوت هستیم. در این میان، بیشتر از کشورهای عربی منطقه متعجب هستم که بعد از چندین جنگ و خسارت بزرگ در برابر اسرائیل حالا موضع پذیرش و تسلیم را در پیش گرفته‌اند. کشورهایی مثل مصر و اردن که چندین جنگ با اسرائیل داشتند و سرزمین‌هایی را در اشغال اسرائیل می‌دیدند، در برابر این ظلم آشکار موضع منفعلانه‌ای دارند. مرحله بعد مرحله‌ای است که می‌بینیم کشورهای محافظه‌کار عربی مثل عربستان، امارات، قطر و عمان که زیاد درگیر مسائل فلسطین و اسرائیل نبودند، هم وارد ارتباطی با موجودیت اسرائیل شدند. البته شاید بتوان این موضع را حاصل رقابت و ترس‌شان از ایران دانست؛ مهارت دیپلماتیکی‌ای که مسئله «عرب و اسرائیل» را به مسئله «ایران و اسرائیل» تبدیل کرد و برخی از این کشورهای عربی با اسرائیل و آمریکا را در برابر جمهوری اسلامی ایران قرار داد. عجیب برای من اینجاست که برخورد اولیه این کشورها هم با ماجرای معامله قرن پذیرش آن بوده و برایشان قابل تحمل بود. در مراسم رونمایی معامله قرن با حضور ترامپ و نتانیاهو، سفرای چند کشور اسلامی هم حضور داشتند. عربستان هم از قبل موضع جدید خودش را که موضعی بینابینی است، اعلام کرده بود. عربستان از زمان ملک‌عبدالله سعی داشت در مناقشه اسرائیل و فلسطین خودش را در پناه قطع‌نامه‌های شورای امنیت قرار دهد؛ یعنی موضعی که نظام حقوقی بین‌المللی هم بتواند از آن حمایت کند. با این حال، این کشورها پیش از این و در واکنش به دو اقدام بی‌ربطی که ترامپ در منطقه انجام داده بود، موضع مخالفی داشتند. یعنی وقتی ترامپ درباره به‌رسمیت‌شناختن پایتخت اسرائیل در اورشلیم و همچنین واگذاری بلندی‌های جولان به اسرائیل وارد عمل شد، این موضع‌گیری‌ها با رنجش کشورهای عربی همراه بود. اما واکنش آنها به معامله قرن کاملا از درِ تسلیم و پذیرش است. موضع سومی که در منطقه درباره معامله قرن وجود دارد، موضع جمهوری اسلامی و گروه‌های مقاومت نزدیک به ایران مانند حماس، جهاد اسلامی و حزب‌الله و دولت حوثی یمن است که اساسا موجودیت اسرائیل را قبول ندارند. اما در میان این سه گروه از کشورهای منطقه با مواضع متفاوت، چه تصمیمی می‌توان درباره معامله قرن گرفت؟ به نظرم الان زمان آن است که کشورهای عضو کنفرانس اسلامی برای اتخاذ موضعی مشترک و واحد دعوت شوند. اما سؤال بزرگ این است كه اگر حتی جلسه کنفرانس اسلامی هم در این زمینه برگزار شود، چگونه می‌توان بین دو دیدگاه بزرگ در این میان توافقی برقرار کرد؛ یکی کشورهایی که از قطع‌نامه‌های بین‌المللی پیروی می‌کنند و موجودیت اسرائیل را پذیرفته‌اند و دیگری انکار موجودیت اسرائیل که موضع جمهوری اسلامی و گروه‌های مقاومت است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.