بررسي الگوي محله رودکي با حضور آخوندي، اعتصام، بهشتي، محيططباطبايي، مسجدجامعي، سلطاني و نظري
جایگاه دولت و شهرداریها در سیاستگذاریهای شهری
شرق: انجمن صنفي مهندسان مشاور معمار و شهرساز و جامعه مهندسان معمار ايران، دويستوبيستوسومين جلسه گفتمان از سلسله گفتمانهاي نقد معماري و شهرسازي را به مرور طرح عرصه شهري هنرهاي نمايشي و موسيقايي در محله رودکي اختصاص دادند. در نشست «الگوي محله رودکي در تجديد حيات مدني شهر تهران» محمد سلطاني، فرهاد نظري، عباس آخوندي، ايرج اعتصام، محمد بهشتي، احمد مسجدجامعي و احمد محيططباطبايي به سخنراني پرداختند که مشروح آن را در ادامه ميخوانيد.
سلطاني: پهنه رودکي زنده است
به گزارش «شرق» محمد سلطاني، مدير شرکت هنربان در ابتداي اين نشست گفت: «در پروژه پهنه رودکي سعي شد يک روش علمي در پيش گرفته شود. ما سعي کرديم در حوزههاي مختلف اعم از مطالعات برندينگ، هويت بصري، روايتها، قصهها و تدوين نظام بهرهبرداري پروژه را پيش ببريم تا طرحي را به انجام برسانيم که انقضا نداشته باشد. ما با سطحبندي ارزشهاي اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي کاربري ابنيه را تعيين کرديم. خود مردم هم براي توسعه پهنه سرمايهگذاري کردند؛ در واقع بخش خصوصي به ميدان آمد و در اين مسير همراه شد. پهنه رودکي زنده است و نيازي نيست که مسئولان زندگي را به آنجا ببرند اما براي آنکه پهنه در عين حال که زنده است به ارزشهاي فرهنگي خود وفادار باشد، کارهاي علمي دقيقي انجام شده است».
نظري: هسته اوليه پهنه رودکي با موسيقي شکل گرفته است
فرهاد نظري هم درباره اهميت وجه مسکوني پهنه رودکي گفت: «در پهنه رودکي يک طراحي مفهومي رخ داد. با بررسيهاي متعدد اين نتيجه به دست آمد که اين منطقه محل مطلوبي براي زندگي است و دريافتيم که با توجه به پرترددبودن پهنه رودکي اما هنوز وجه مسکونياش حفظ شده است. ترکيب جمعيتي هم در اين منطقه مطلوب است و ميتواند بخشي از تهران قديم را نمايندگي کند. عمده خانهها در اين منطقه بين سه تا پنج طبقه است؛ البته مواردي از ساختوساز مانند ساختمان قوه قضائيه و بنياد اوقاف هم بوده است که با بافت منطقه سازگار نبودهاند اما در عموم موارد اين سازگاري وجود دارد. هسته اوليه شکلگيري پهنه رودکي با موسيقي شکل گرفته است. در طرح پهنه رودکي سعي شد هر گونه اقدامي در تضاد با ادامه سکونت نباشد بلکه موانع سکونت هم برطرف شود و سعي شد همه اقدامات در خدمت محله باشد. تمام اين کافيشاپها که احداث شده اتفاق مبارکي است و به کيفيت حيات در محله کمک ميکند».
اعتصام: مطالعات درباره منطقه رودکي مطلوب است اما جامعيت ندارد
ايرج اعتصام هم در ادامه اين نشست اظهار کرد: «در منطقه رودکي توجه به مسائل اقتصادي و اجتماعي بسيار ضروري است. در طول تاريخ اين منطقه دچار تغيير و تحولات زيادي شده است که در اين تحولات گاهي ديده شده محله رودکي به سمت تغيير عملکرد و ماهيت خود پيش رفته است. خوشبختانه در اين سالها مطالعات خوبي درباره جمعيت و ظرفيتهاي اين منطقه انجام شده است که گرچه مطلوب به نظر ميرسد اما هنوز جامعيت ندارد و در ادامه مسير بايد در حوزه اجرا هم موانع مالي و قانوني رفع شود».
آخوندي: مهمترين اولويت در بازآفريني شهري، حکمراني محلي است
عباس آخوندي هم درخصوص اهميت حکمراني محلي در بازآفريني شهري تصريح کرد: «در طرح پهنه رودکي توجه خوبي به کالبد و محتوا شده است. نکته بسيار مهم اين است که اين طرح به دنبال بيرونانداختن افراد از منطقه نيست اما موضوعي که در اينجا بايد مورد توجه همه باشد، اين است که ما درباره يک محله حرف ميزنيم؛ يک محله با تمام ابعادش. وقتي موضوع محله پيش ميآيد، بايد از حکمراني محلي هم صحبت کنيم. ما در ايران دچار بحران نبود حکمراني ملي-شهري و محلهاي هستيم. بايد طرح رودکي را داراي يک نفع عمومي تعريف کنيم که وقتي به اجرا درميآيد، هم هزينه و هم درآمد داشته باشد. ما ميتوانيم با حکمراني کوچک در محلات اين هزينهها و درآمدها را مديريت کنيم که متأسفانه نهتنها حکمراني محلي نداريم که حتي با حکمراني شهري هم مواجه نيستيم. اگر حکمراني محلي وجود داشت، شهرداريها پاي کار ميآمدند و در هر محلهاي سعي ميشد هويت محله حفظ شود. بنابراين از نظر من مهمترين اولويت در بازآفريني شهري حکمراني محلي است».
بهشتي: دولت و شهرداريها برای توسعه محلهها يک ريال هم خرج نکردند
محمد بهشتي با بيان اينکه دولت و شهرداريها براي توسعه محلهها حتي يک ريال هم خرج نکردهاند، گفت: «يک زمان آقاي کرباسچي شعار شهر ما خانه ما را مطرح کرد. همان زمان من گفتم که اين شعار را نميفهمم، زيرا چه کسي اين شعار را ميگويد؟ اگر مدير ميگويد، مردم ميشوند مستأجر و اگر مردم ميگويند مدير ميشود نوکر. منطقه 22 محصول اراده است. در دوره جديد شهر تهران هر بلايي سر شهر آورده شد. اگر سخن از حکمراني محلي ميشود، بايد ديد که از چه منظري اين سخن بيان ميشود. در دوره آقاي خاتمي گفته ميشد که نبايد اينقدر مديريت متمرکز باشد و اکنون سخن از مديريت محلي مطرح ميشود. واقعيت اين است که تحولات مثبت شهر تهران حاصل تحولات اجتماعي و نه اقدامات مديران است؛ براي مثال خانه هنرمندان که اکنون در آن سخن ميگوييم، نتيجه اراده مديران نبوده است يا طرح تفصيلي و جامع اصلا به خواست مديران نبود. کداميک از مديران راضي بودند که مثلا ابزارفروشي نداشته باشيم و به جايش کافيشاپ درست کنيم؟ هيچ ارادهاي براي توسعه محلي از سوي مديران در کار نبود و شهرداري براي اين امور حتي يک ريال هم خرج نکرد. بله مردم در سرمايهگذاري شهري سهيم بودند، اما
دولت و شهرداريها يک ريال هم خرج نکردند، حتي شهرداريها براي پيشبرد کار به مردم ارفاق هم نکردند. مديريت شهري يعني اراده منفعلِ فعال و نه فاعلِ فعال. اقتصاد بايد از جنس اقتصاد و نه از جنس سوداگري باشد. در پهنه يا محله رودکي بايد بياييم و بگوييم که اينجا کجاست؟ اگر اين مفهوم را دريافتيم و اگر به هويت و ارزشهاي محله دست پيدا کرديم، چوب لاي چرخ سوداگري گذاشتهايم و چه عالي!».
مسجدجامعي: تهران قصههاي فراموششده زيادي دارد
احمد مسجدجامعي هم در ادامه اين نشست گفت: «طرح پهنه رودکي به اين دليل براي اجرا انتخاب شد که اين منطقه هويت ويژهاي دارد. مهمترين برنامههاي هنرمندان ايراني و غيرايراني در اين منطقه اجرا ميشد. وقتي به نقشهاي روي درهاي خانههاي اين پهنه نگاه ميکنيم، درمييابيم که اين نقشها معناهاي خاصي دارند که از هويتي ماندگار نشئت گرفتهاند؛ يعني تنها خانهها در اين منطقه مهم نيستند و نقشهاي روي آنها که از يک هويت باريشه حکايت میکند، چهبسا مهمتر به نظر ميرسند، زيرا ثابتکننده هويت منطقه رودکي است. در بسياري از خانههاي مسکوني موسيقي رواج داشته و اين بسيار مهم است. واقعا اين شهر قصههاي فراموششده زيادي دارد که بايد روايت شود. در اجراي طرح پهنه رودکي به همراهي مردم نياز است و مديران هم بايد توجه داشته باشند که اين طرح بههيچوجه نبايد موجب حذف شهروندان از سکونت در اين منطقه شود. اين طرح ميتواند موفق باشد، به شرط آنکه اهالي در تحقق آن مشارکت کنند؛ با اين رويکرد ميتوان گفت شهر براي مردم است».
محيططباطبايي: پهنه رودکي ذاتا زنده و فعال است
احمد محيططباطبايي هم در پايان گفت: «منطقه رودکي با تمام ويژگيهايش بستر اصيلي براي پرورش موسيقي بوده است که در کنار اين وجه هنري، سکونت نيز در آن جاري بوده است. در اجراي طرح بايد توجه شود که ويژگي مسکونيبودن آن تهديد نشود، زيرا اين پهنه ذاتا فعال و زنده است و نيازي نيست که در آن زندگي به جريان درآيد، چون از خيلي پيشتر جريان داشته است. مردم ميخواهند که مديران وضعيت را حفظ و سپس توسعه دهند. مجموعه طرح اخير مثبت است، البته مانند هر طرح ديگري نواقصي هم دارد که رفعشدنی است».
شرق: انجمن صنفي مهندسان مشاور معمار و شهرساز و جامعه مهندسان معمار ايران، دويستوبيستوسومين جلسه گفتمان از سلسله گفتمانهاي نقد معماري و شهرسازي را به مرور طرح عرصه شهري هنرهاي نمايشي و موسيقايي در محله رودکي اختصاص دادند. در نشست «الگوي محله رودکي در تجديد حيات مدني شهر تهران» محمد سلطاني، فرهاد نظري، عباس آخوندي، ايرج اعتصام، محمد بهشتي، احمد مسجدجامعي و احمد محيططباطبايي به سخنراني پرداختند که مشروح آن را در ادامه ميخوانيد.
سلطاني: پهنه رودکي زنده است
به گزارش «شرق» محمد سلطاني، مدير شرکت هنربان در ابتداي اين نشست گفت: «در پروژه پهنه رودکي سعي شد يک روش علمي در پيش گرفته شود. ما سعي کرديم در حوزههاي مختلف اعم از مطالعات برندينگ، هويت بصري، روايتها، قصهها و تدوين نظام بهرهبرداري پروژه را پيش ببريم تا طرحي را به انجام برسانيم که انقضا نداشته باشد. ما با سطحبندي ارزشهاي اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي کاربري ابنيه را تعيين کرديم. خود مردم هم براي توسعه پهنه سرمايهگذاري کردند؛ در واقع بخش خصوصي به ميدان آمد و در اين مسير همراه شد. پهنه رودکي زنده است و نيازي نيست که مسئولان زندگي را به آنجا ببرند اما براي آنکه پهنه در عين حال که زنده است به ارزشهاي فرهنگي خود وفادار باشد، کارهاي علمي دقيقي انجام شده است».
نظري: هسته اوليه پهنه رودکي با موسيقي شکل گرفته است
فرهاد نظري هم درباره اهميت وجه مسکوني پهنه رودکي گفت: «در پهنه رودکي يک طراحي مفهومي رخ داد. با بررسيهاي متعدد اين نتيجه به دست آمد که اين منطقه محل مطلوبي براي زندگي است و دريافتيم که با توجه به پرترددبودن پهنه رودکي اما هنوز وجه مسکونياش حفظ شده است. ترکيب جمعيتي هم در اين منطقه مطلوب است و ميتواند بخشي از تهران قديم را نمايندگي کند. عمده خانهها در اين منطقه بين سه تا پنج طبقه است؛ البته مواردي از ساختوساز مانند ساختمان قوه قضائيه و بنياد اوقاف هم بوده است که با بافت منطقه سازگار نبودهاند اما در عموم موارد اين سازگاري وجود دارد. هسته اوليه شکلگيري پهنه رودکي با موسيقي شکل گرفته است. در طرح پهنه رودکي سعي شد هر گونه اقدامي در تضاد با ادامه سکونت نباشد بلکه موانع سکونت هم برطرف شود و سعي شد همه اقدامات در خدمت محله باشد. تمام اين کافيشاپها که احداث شده اتفاق مبارکي است و به کيفيت حيات در محله کمک ميکند».
اعتصام: مطالعات درباره منطقه رودکي مطلوب است اما جامعيت ندارد
ايرج اعتصام هم در ادامه اين نشست اظهار کرد: «در منطقه رودکي توجه به مسائل اقتصادي و اجتماعي بسيار ضروري است. در طول تاريخ اين منطقه دچار تغيير و تحولات زيادي شده است که در اين تحولات گاهي ديده شده محله رودکي به سمت تغيير عملکرد و ماهيت خود پيش رفته است. خوشبختانه در اين سالها مطالعات خوبي درباره جمعيت و ظرفيتهاي اين منطقه انجام شده است که گرچه مطلوب به نظر ميرسد اما هنوز جامعيت ندارد و در ادامه مسير بايد در حوزه اجرا هم موانع مالي و قانوني رفع شود».
آخوندي: مهمترين اولويت در بازآفريني شهري، حکمراني محلي است
عباس آخوندي هم درخصوص اهميت حکمراني محلي در بازآفريني شهري تصريح کرد: «در طرح پهنه رودکي توجه خوبي به کالبد و محتوا شده است. نکته بسيار مهم اين است که اين طرح به دنبال بيرونانداختن افراد از منطقه نيست اما موضوعي که در اينجا بايد مورد توجه همه باشد، اين است که ما درباره يک محله حرف ميزنيم؛ يک محله با تمام ابعادش. وقتي موضوع محله پيش ميآيد، بايد از حکمراني محلي هم صحبت کنيم. ما در ايران دچار بحران نبود حکمراني ملي-شهري و محلهاي هستيم. بايد طرح رودکي را داراي يک نفع عمومي تعريف کنيم که وقتي به اجرا درميآيد، هم هزينه و هم درآمد داشته باشد. ما ميتوانيم با حکمراني کوچک در محلات اين هزينهها و درآمدها را مديريت کنيم که متأسفانه نهتنها حکمراني محلي نداريم که حتي با حکمراني شهري هم مواجه نيستيم. اگر حکمراني محلي وجود داشت، شهرداريها پاي کار ميآمدند و در هر محلهاي سعي ميشد هويت محله حفظ شود. بنابراين از نظر من مهمترين اولويت در بازآفريني شهري حکمراني محلي است».
بهشتي: دولت و شهرداريها برای توسعه محلهها يک ريال هم خرج نکردند
محمد بهشتي با بيان اينکه دولت و شهرداريها براي توسعه محلهها حتي يک ريال هم خرج نکردهاند، گفت: «يک زمان آقاي کرباسچي شعار شهر ما خانه ما را مطرح کرد. همان زمان من گفتم که اين شعار را نميفهمم، زيرا چه کسي اين شعار را ميگويد؟ اگر مدير ميگويد، مردم ميشوند مستأجر و اگر مردم ميگويند مدير ميشود نوکر. منطقه 22 محصول اراده است. در دوره جديد شهر تهران هر بلايي سر شهر آورده شد. اگر سخن از حکمراني محلي ميشود، بايد ديد که از چه منظري اين سخن بيان ميشود. در دوره آقاي خاتمي گفته ميشد که نبايد اينقدر مديريت متمرکز باشد و اکنون سخن از مديريت محلي مطرح ميشود. واقعيت اين است که تحولات مثبت شهر تهران حاصل تحولات اجتماعي و نه اقدامات مديران است؛ براي مثال خانه هنرمندان که اکنون در آن سخن ميگوييم، نتيجه اراده مديران نبوده است يا طرح تفصيلي و جامع اصلا به خواست مديران نبود. کداميک از مديران راضي بودند که مثلا ابزارفروشي نداشته باشيم و به جايش کافيشاپ درست کنيم؟ هيچ ارادهاي براي توسعه محلي از سوي مديران در کار نبود و شهرداري براي اين امور حتي يک ريال هم خرج نکرد. بله مردم در سرمايهگذاري شهري سهيم بودند، اما
دولت و شهرداريها يک ريال هم خرج نکردند، حتي شهرداريها براي پيشبرد کار به مردم ارفاق هم نکردند. مديريت شهري يعني اراده منفعلِ فعال و نه فاعلِ فعال. اقتصاد بايد از جنس اقتصاد و نه از جنس سوداگري باشد. در پهنه يا محله رودکي بايد بياييم و بگوييم که اينجا کجاست؟ اگر اين مفهوم را دريافتيم و اگر به هويت و ارزشهاي محله دست پيدا کرديم، چوب لاي چرخ سوداگري گذاشتهايم و چه عالي!».
مسجدجامعي: تهران قصههاي فراموششده زيادي دارد
احمد مسجدجامعي هم در ادامه اين نشست گفت: «طرح پهنه رودکي به اين دليل براي اجرا انتخاب شد که اين منطقه هويت ويژهاي دارد. مهمترين برنامههاي هنرمندان ايراني و غيرايراني در اين منطقه اجرا ميشد. وقتي به نقشهاي روي درهاي خانههاي اين پهنه نگاه ميکنيم، درمييابيم که اين نقشها معناهاي خاصي دارند که از هويتي ماندگار نشئت گرفتهاند؛ يعني تنها خانهها در اين منطقه مهم نيستند و نقشهاي روي آنها که از يک هويت باريشه حکايت میکند، چهبسا مهمتر به نظر ميرسند، زيرا ثابتکننده هويت منطقه رودکي است. در بسياري از خانههاي مسکوني موسيقي رواج داشته و اين بسيار مهم است. واقعا اين شهر قصههاي فراموششده زيادي دارد که بايد روايت شود. در اجراي طرح پهنه رودکي به همراهي مردم نياز است و مديران هم بايد توجه داشته باشند که اين طرح بههيچوجه نبايد موجب حذف شهروندان از سکونت در اين منطقه شود. اين طرح ميتواند موفق باشد، به شرط آنکه اهالي در تحقق آن مشارکت کنند؛ با اين رويکرد ميتوان گفت شهر براي مردم است».
محيططباطبايي: پهنه رودکي ذاتا زنده و فعال است
احمد محيططباطبايي هم در پايان گفت: «منطقه رودکي با تمام ويژگيهايش بستر اصيلي براي پرورش موسيقي بوده است که در کنار اين وجه هنري، سکونت نيز در آن جاري بوده است. در اجراي طرح بايد توجه شود که ويژگي مسکونيبودن آن تهديد نشود، زيرا اين پهنه ذاتا فعال و زنده است و نيازي نيست که در آن زندگي به جريان درآيد، چون از خيلي پيشتر جريان داشته است. مردم ميخواهند که مديران وضعيت را حفظ و سپس توسعه دهند. مجموعه طرح اخير مثبت است، البته مانند هر طرح ديگري نواقصي هم دارد که رفعشدنی است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.