|

ولي‌الله دروديان و دهخدا

چه چیز در «چرندپرند» دهخدا هست که به‌رغم ارتباط مستقیم آن با وقایع سیاسی عصر خود، آن را برای مخاطب امروز ادبیات هم‌خواندنی می‌کند؟ بسیاری هنوز هم معتقدند که دهخدای نویسنده چرندپرند، در مرتبه‌ای بسیار برتر از دهخدای محقق و شاعر و لغتنامه‌نویس قرار دارد و سال‌ها قبل نیز بهرام صادقی، در گفت‌وگویی گفته بود که دهخدای محقق محصول اختناق و گوشه‌نشینی اجباری روشنفکران است. امروزه «چرندپرند» را می‌توان یکی از متون مرجع در زمینه طنز ادبی به شمار آورد. طنزی که سیاست را از خلال خلاقیت ادبی و تسلط دهخدا بر زبان و فرهنگ عامه از یک سو و احاطه او بر ادبیات کلاسیک، عبور می‌دهد و اثری هنری پدید می‌آورد که در عین اتصال به زمانه خود، تاریخ مصرف پیدا نکرده است. بدون شک، زبان دهخدا در چرندپرند را باید یکی از آبشخورهای اصلی قصه‌نویسی معاصر ایران به‌شمار آورد؛ چنانکه براهنی در مقاله‌ای با عنوان «طنز دهخدا و تاثیر دهخدا روی نثر معاصر» که در کتاب «قصه‌نویسی» چاپ شده و ولی‌الله درودیان نیز آن را در کتابی درباره دهخدا با عنوان «دهخدا، مرغ سحر در شب تار» آورده، در این باره می‌نویسد: «نثر دهخدا پلی است بین قصه‌نویسی و روزنامه‌نویسی؛ نثری است روزنامه‌ای که به جای آنکه یک روزنامه‌نگار بنویسد، یک ادب‌دان واقعی می‌نویسد؛ نثری است عامیانه بدون آنکه مبتذل باشد؛ و طنز است بدون آنکه فقط در سطح انتقاد بماند؛ نثری است که از طریق تصویرهای طنزآمیز انتقادی به دنبال سرگرمی نیز می‌گردد. و البته طنز دهخدا بهترین طنز اجتماعی است که داریم، بدون آنکه آنچنان سنگین بشود که مردم نفهمند؛ و بی‌آنکه آن قدر سبک شود که از حدود طنز خارج شود؛ یا مثل طنزی که بعضی از این چیچو فرانکوهای مطبوعاتی می‌نویسند، فقط مضحک باشد. » (قصه‌نویسی/ ص 536) ولی‌الله درودیان، سال‌هاست که درباره دهخدا تحقیق می‌کند و حاصل این تحقیقات، چند کتاب در معرفی زندگی و آثار دهخداست و همچنین کتاب‌هایی است که درودیان، مقالاتی را درباره دهخدا در آنها گردآورده و منتشر کرده و در این گفت‌وگو هم از آن کتاب‌ها نام برده است. امسال، انتشارات نیلوفر متن کامل «چرندپرند» دهخدا را به کوشش ولی‌الله درودیان منتشر کرده است. این کتاب، علاوه بر متن چرندپرند و پیشگفتار و زندگینامه دهخدا شامل سه مقاله دیگر هم هست؛ مقالاتی با عنوان‌های «سیاست در چرندپرند دهخدا» نوشته دکتر سهراب یزدانی، «شیوه و شگردهای دهخدا در نوشتن چرندپرند» نوشته ولی‌الله درودیان و «دو نمونه از طنز قدیم و جدید» نوشته فریدون تنکابنی. علاوه بر این درودیان در پایان کتاب واژه نامه و نامنامه‌ای هم آورده که اولی، شرح لغات و اصطلاحات به کار رفته در چرندپرند و دومی شامل نام افراد و مکان‌هایی است که دهخدا در این کتاب از آنها نام برده است. «چرندپرند» را انتشارات نیلوفر منتشر کرده است.

چه چیز در «چرندپرند» دهخدا هست که به‌رغم ارتباط مستقیم آن با وقایع سیاسی عصر خود، آن را برای مخاطب امروز ادبیات هم‌خواندنی می‌کند؟ بسیاری هنوز هم معتقدند که دهخدای نویسنده چرندپرند، در مرتبه‌ای بسیار برتر از دهخدای محقق و شاعر و لغتنامه‌نویس قرار دارد و سال‌ها قبل نیز بهرام صادقی، در گفت‌وگویی گفته بود که دهخدای محقق محصول اختناق و گوشه‌نشینی اجباری روشنفکران است. امروزه «چرندپرند» را می‌توان یکی از متون مرجع در زمینه طنز ادبی به شمار آورد. طنزی که سیاست را از خلال خلاقیت ادبی و تسلط دهخدا بر زبان و فرهنگ عامه از یک سو و احاطه او بر ادبیات کلاسیک، عبور می‌دهد و اثری هنری پدید می‌آورد که در عین اتصال به زمانه خود، تاریخ مصرف پیدا نکرده است. بدون شک، زبان دهخدا در چرندپرند را باید یکی از آبشخورهای اصلی قصه‌نویسی معاصر ایران به‌شمار آورد؛ چنانکه براهنی در مقاله‌ای با عنوان «طنز دهخدا و تاثیر دهخدا روی نثر معاصر» که در کتاب «قصه‌نویسی» چاپ شده و ولی‌الله درودیان نیز آن را در کتابی درباره دهخدا با عنوان «دهخدا، مرغ سحر در شب تار» آورده، در این باره می‌نویسد: «نثر دهخدا پلی است بین قصه‌نویسی و روزنامه‌نویسی؛ نثری است روزنامه‌ای که به جای آنکه یک روزنامه‌نگار بنویسد، یک ادب‌دان واقعی می‌نویسد؛ نثری است عامیانه بدون آنکه مبتذل باشد؛ و طنز است بدون آنکه فقط در سطح انتقاد بماند؛ نثری است که از طریق تصویرهای طنزآمیز انتقادی به دنبال سرگرمی نیز می‌گردد. و البته طنز دهخدا بهترین طنز اجتماعی است که داریم، بدون آنکه آنچنان سنگین بشود که مردم نفهمند؛ و بی‌آنکه آن قدر سبک شود که از حدود طنز خارج شود؛ یا مثل طنزی که بعضی از این چیچو فرانکوهای مطبوعاتی می‌نویسند، فقط مضحک باشد. » (قصه‌نویسی/ ص 536) ولی‌الله درودیان، سال‌هاست که درباره دهخدا تحقیق می‌کند و حاصل این تحقیقات، چند کتاب در معرفی زندگی و آثار دهخداست و همچنین کتاب‌هایی است که درودیان، مقالاتی را درباره دهخدا در آنها گردآورده و منتشر کرده و در این گفت‌وگو هم از آن کتاب‌ها نام برده است. امسال، انتشارات نیلوفر متن کامل «چرندپرند» دهخدا را به کوشش ولی‌الله درودیان منتشر کرده است. این کتاب، علاوه بر متن چرندپرند و پیشگفتار و زندگینامه دهخدا شامل سه مقاله دیگر هم هست؛ مقالاتی با عنوان‌های «سیاست در چرندپرند دهخدا» نوشته دکتر سهراب یزدانی، «شیوه و شگردهای دهخدا در نوشتن چرندپرند» نوشته ولی‌الله درودیان و «دو نمونه از طنز قدیم و جدید» نوشته فریدون تنکابنی. علاوه بر این درودیان در پایان کتاب واژه نامه و نامنامه‌ای هم آورده که اولی، شرح لغات و اصطلاحات به کار رفته در چرندپرند و دومی شامل نام افراد و مکان‌هایی است که دهخدا در این کتاب از آنها نام برده است. «چرندپرند» را انتشارات نیلوفر منتشر کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.