|

روزهاي خون‌ريزي داخلي کتاب و فرهنگ

کامبیز نوروزی

در ميان خبرهايي مانند شهادت سردار سليماني و شليک موشک ايراني به پايگاه آمريکايي عين‌الاسد و سقوط هواپيماي اوکرايني و جان‌باختن ده‌ها انسان بي‌گناه، شايد خبر تعطيلي يک کتاب‌فروشي قديمي، چيزي بي‌اهميت جلوه کند. يک کتاب‌فروشي قرار است تعطيل بشود، مهم نيست؛ اما اشتباه نکنيم اگر شهادت سردار سليماني و جان‌باختن مسافران پرواز اوکرايني زخم‌هايي خون‌افشان‌اند، تعطيلي «کتابخانه طهوري» نشان‌دهنده ‌خون‌ريزي داخلي کتاب در ايران است. سيداحمدرضا طهوري، مدير کتابخانه طهوري، در گفت‌وگويي با ايرنا گفته است «ديگر نمي‌توانم ادامه بدهم و بهمن ۱۳۹۸ را پايان راه کتابخانه خود مي‌دانم».
اين خبر را سرسري نخوانيم. کتابخانه طهوري 66 سال پيش به همت سيدعبدالغفار طهوري شروع به کار کرد. او عمدا نام نشر و فروشگاه خود را کتابخانه گذاشت، نه کتاب‌فروشي. کتابخانه طهوري از محترم‌ترين و معتبرترين دفاتر نشر و کتاب‌فروشي‌هاي تهران است که همه اين سال‌ها روبه‌روي دانشگاه تهران دوام آورد. حالا سيداحمدرضا طهوری به ايرنا گفته است «کتابخانه‌اي که از جنگ جان سالم به در برده، در جنگ کتاب و کاغذ با همه‌چيزفروش‌ها، به فروش گذاشته است. چندان که خود مي‌گويد ديگر نمي‌تواند ادامه بدهد و بهمن ۱۳۹۸
را پايان راه کتابخانه خود مي‌داند.... مي‌گويد ديگر جاني براي جنگيدن ندارم و مي‌خواهم انتشارات را حفظ کنم، ولي چرخ‌هاي کتابخانه اين‌گونه نمي‌گردد».
بازار فرهنگ در ايران و از همه مهم‌تر بازار کتاب در ايران دچار خون‌ريزي داخلي است و کسي نمي‌بيند. کسي نمي‌خواهد ببيند که بازار نحيف نشر و کتاب و کتاب‌خواني چگونه دارد آرام‌آرام جان مي‌دهد. بعد از آنکه به‌تدريج تمرکز کتاب‌فروشي‌ها از خيابان «شاه‌آباد» که بعدها بخشي از خيابان جمهوري شد، به روبه‌روي دانشگاه تهران منتقل شد، اصطلاح «روبه‌روي دانشگاه تهران» براي هرکس که اهل کتاب بوده است، مرادف شد با کتاب و کتاب‌خواني. هنوز هم خيلي‌ها هستند که اگر غروب يک روز دلشان گرفت، با قدم‌زدن روبه‌روي دانشگاه و نگاه به ويترين کتاب‌فروشي‌ها و شايد خريد يکي، دو کتاب، دلگشايي کنند. کتابخانه طهوري، بي‌اغراق، بخشي از شناسنامه «روبه‌روي دانشگاه تهران» و کتاب و نشر مدرن در ايران است. از آن کتاب‌فروشي‌هايي است که هر وقت مي‌گفتيم روبه‌روي دانشگاه، نام آن را هم به‌خاطر مي‌آورديم.
کتابخانه طهوري، به کار بازاري روي نياورد و اصالت را به تفنن و کاسب‌کاري واگذار نکرد. حالا کتابخانه طهوري بعد از 66 سال، در برابر وضعيت آشفته و ويران اقتصاد کتاب تاب تحمل از کف داده است. خون‌ريزي داخلي فرهنگ و کتاب اين کتاب‌فروشي اصيل و ريشه‌دار و محترم و معتبر را از پا درآورده است. کسي هم عين خيالش نيست. اصلا چه اهميتي دارد. نه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، نه دستگاه‌هاي اقتصادي دولت، نه مجلس و نه هيچ‌جاي ديگر نه فکر و نه برنامه و نه همتي براي اين خون‌ريزي داخلي کتاب در ايران ندارند. تيراژها روز‌به‌روز کمتر و کمتر مي‌شوند. ناشران و کتاب‌فروشي‌ها روزبه‌روز لاغرتر و نحيف‌تر مي‌شوند. کتاب‌خوان‌ها روزبه‌روز کمتر مي‌شوند. کتاب‌ها روزبه‌روز گران‌تر مي‌شوند. مميزي و سانسور هم که مثل هميشه عرصه را تنگ‌تر مي‌کند؛ اما اصلا اهميتي دارد؟
بحران قيمت کاغذ در کنار تورم فزاينده، هزينه تمام شده کتاب را به شدت بالابرده است. در اين ميان نشر ‌‌تنها مانده است. کتاب تنها مانده است. بعضي ناشران با روي آوردن به کتاب‌هاي
عامه‌پسند سعي مي‌کنند بخشي از مشکلات خود را حل کنند. برخي کتابفروشي‌ها با چند‌منظوره کردن کتابفروشي خود تلاش به مقاومت دارند ولي اينها جز مسکن‌هاي کوتاه‌مدت نيستند. سلول حياتي فرهنگ، کتاب است. اقتصاد کتاب و نشر در ايران زير بار فشار اقتصادي مضمحل شده و بيمار است.
کتاب و فرهنگ دچار خون‌ريزي داخلي است. اگر خون‌ريزي داخلي را نفهميد و از آن جلوگيري نکنيد، وقتي فاجعه را درمي‌يابيد که مريض به کما رفته و جاني برايش نمانده است.
در ميان خبرهايي مانند شهادت سردار سليماني و شليک موشک ايراني به پايگاه آمريکايي عين‌الاسد و سقوط هواپيماي اوکرايني و جان‌باختن ده‌ها انسان بي‌گناه، شايد خبر تعطيلي يک کتاب‌فروشي قديمي، چيزي بي‌اهميت جلوه کند. يک کتاب‌فروشي قرار است تعطيل بشود، مهم نيست؛ اما اشتباه نکنيم اگر شهادت سردار سليماني و جان‌باختن مسافران پرواز اوکرايني زخم‌هايي خون‌افشان‌اند، تعطيلي «کتابخانه طهوري» نشان‌دهنده ‌خون‌ريزي داخلي کتاب در ايران است. سيداحمدرضا طهوري، مدير کتابخانه طهوري، در گفت‌وگويي با ايرنا گفته است «ديگر نمي‌توانم ادامه بدهم و بهمن ۱۳۹۸ را پايان راه کتابخانه خود مي‌دانم».
اين خبر را سرسري نخوانيم. کتابخانه طهوري 66 سال پيش به همت سيدعبدالغفار طهوري شروع به کار کرد. او عمدا نام نشر و فروشگاه خود را کتابخانه گذاشت، نه کتاب‌فروشي. کتابخانه طهوري از محترم‌ترين و معتبرترين دفاتر نشر و کتاب‌فروشي‌هاي تهران است که همه اين سال‌ها روبه‌روي دانشگاه تهران دوام آورد. حالا سيداحمدرضا طهوری به ايرنا گفته است «کتابخانه‌اي که از جنگ جان سالم به در برده، در جنگ کتاب و کاغذ با همه‌چيزفروش‌ها، به فروش گذاشته است. چندان که خود مي‌گويد ديگر نمي‌تواند ادامه بدهد و بهمن ۱۳۹۸
را پايان راه کتابخانه خود مي‌داند.... مي‌گويد ديگر جاني براي جنگيدن ندارم و مي‌خواهم انتشارات را حفظ کنم، ولي چرخ‌هاي کتابخانه اين‌گونه نمي‌گردد».
بازار فرهنگ در ايران و از همه مهم‌تر بازار کتاب در ايران دچار خون‌ريزي داخلي است و کسي نمي‌بيند. کسي نمي‌خواهد ببيند که بازار نحيف نشر و کتاب و کتاب‌خواني چگونه دارد آرام‌آرام جان مي‌دهد. بعد از آنکه به‌تدريج تمرکز کتاب‌فروشي‌ها از خيابان «شاه‌آباد» که بعدها بخشي از خيابان جمهوري شد، به روبه‌روي دانشگاه تهران منتقل شد، اصطلاح «روبه‌روي دانشگاه تهران» براي هرکس که اهل کتاب بوده است، مرادف شد با کتاب و کتاب‌خواني. هنوز هم خيلي‌ها هستند که اگر غروب يک روز دلشان گرفت، با قدم‌زدن روبه‌روي دانشگاه و نگاه به ويترين کتاب‌فروشي‌ها و شايد خريد يکي، دو کتاب، دلگشايي کنند. کتابخانه طهوري، بي‌اغراق، بخشي از شناسنامه «روبه‌روي دانشگاه تهران» و کتاب و نشر مدرن در ايران است. از آن کتاب‌فروشي‌هايي است که هر وقت مي‌گفتيم روبه‌روي دانشگاه، نام آن را هم به‌خاطر مي‌آورديم.
کتابخانه طهوري، به کار بازاري روي نياورد و اصالت را به تفنن و کاسب‌کاري واگذار نکرد. حالا کتابخانه طهوري بعد از 66 سال، در برابر وضعيت آشفته و ويران اقتصاد کتاب تاب تحمل از کف داده است. خون‌ريزي داخلي فرهنگ و کتاب اين کتاب‌فروشي اصيل و ريشه‌دار و محترم و معتبر را از پا درآورده است. کسي هم عين خيالش نيست. اصلا چه اهميتي دارد. نه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، نه دستگاه‌هاي اقتصادي دولت، نه مجلس و نه هيچ‌جاي ديگر نه فکر و نه برنامه و نه همتي براي اين خون‌ريزي داخلي کتاب در ايران ندارند. تيراژها روز‌به‌روز کمتر و کمتر مي‌شوند. ناشران و کتاب‌فروشي‌ها روزبه‌روز لاغرتر و نحيف‌تر مي‌شوند. کتاب‌خوان‌ها روزبه‌روز کمتر مي‌شوند. کتاب‌ها روزبه‌روز گران‌تر مي‌شوند. مميزي و سانسور هم که مثل هميشه عرصه را تنگ‌تر مي‌کند؛ اما اصلا اهميتي دارد؟
بحران قيمت کاغذ در کنار تورم فزاينده، هزينه تمام شده کتاب را به شدت بالابرده است. در اين ميان نشر ‌‌تنها مانده است. کتاب تنها مانده است. بعضي ناشران با روي آوردن به کتاب‌هاي
عامه‌پسند سعي مي‌کنند بخشي از مشکلات خود را حل کنند. برخي کتابفروشي‌ها با چند‌منظوره کردن کتابفروشي خود تلاش به مقاومت دارند ولي اينها جز مسکن‌هاي کوتاه‌مدت نيستند. سلول حياتي فرهنگ، کتاب است. اقتصاد کتاب و نشر در ايران زير بار فشار اقتصادي مضمحل شده و بيمار است.
کتاب و فرهنگ دچار خون‌ريزي داخلي است. اگر خون‌ريزي داخلي را نفهميد و از آن جلوگيري نکنيد، وقتي فاجعه را درمي‌يابيد که مريض به کما رفته و جاني برايش نمانده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.