|

زيبايي، سرپوشي بر زشتي

حسين گنجي. روزنامه‌نگار

از ابتداي تاريخ تا هميشه تاريخ، از زماني که زباني براي ديالوگ وجود نداشت تا بعدها که به عدد ملت‌ها زبان به وجود آمد، هميشه هنر زبان بهتري براي انتقال پيام بوده است. تا آنجا که حتي سياست‌مداران هم براي اينکه بتوانند پيام عميقي به جامعه ارسال کنند، به سراغ اين زبان شگفت‌انگيز و البته تأثيرگذار و غيرمستقيم مي‌روند و سعي مي‌کنند کلمات را در دل تصاوير پنهان کنند.
هنر وجوه متکثر فراواني دارد که اين جنبه آن شايد نگران‌کننده‌ترين بخش و زشت‌ترين نوع کارکردي آن باشد. جنبه‌اي که کم از آن بهره‌برداري نشده است. نمايشگاه «کاغذ سرخ» در مرکز نبشي اين روزها گواه بي‌قضاوت ولي روشني از اين کارکرد هنر است. کارکردي که سعي مي‌کند تفکر يک کشور را در منطقه و کشورهاي اطراف توسعه و ترويج دهد و براي آن با وجود زبان‌هاي مختلف، تصاوير، نگرش‌ها، هويت‌ها و خاستگاه‌هاي نزديکي را ايجاد کند.
در بخشي از بيانيه اين‌ نمايشگاه آمده است: «با نظر به روابط ديرينه ايران و روسيه و ضرورت مطالعه سياست‌هاي فرهنگي شوروي که نقشي جدي در تاريخ معاصر و فرهنگ تصويري ايران داشته‌ است، به بازبيني و نمايش بي‌طرفانه اسناد کاغذي و تصويري توليدشده از سمت شوروي براي نفوذ فرهنگي برنامه‌ريزي‌شده‌ به ايرانيان و مسلمانان همسايه مي‌پردازد. برخي از اين اسناد علي‌رغم نمايش صدور ايدئولوژي در لباس فرهنگ و هنر، وصلتي انکارناپذير با زندگي و خاطرات تصويري ايرانيان سده حاضر ساخته‌اند».
در پوسترها، تصاوير، کتاب‌ها و اسنادي که به نمايش گذاشته شده، با هوشمندي‌اي که در چيدمان نمايشگاه به وجود آمده، زيبايي‌شناسي مستخرج‌شده از هنر با تأکيد بر فرهنگ، خانواده، زنان، کودکان و طبقه فرودست، به کمک القاي مفاهيم کارکردي سياست شوروي درآمدند تا بتواند فارغ از زبان، قوم و مذهب مفاهيم مشترکي را به وجود بياورد.
«اعلان سرخ» اولين بخش از نمايش حاضر است که نگاهي تاريخي و تصويري به بحبوحه پيش از انقلاب اکتبر و فواصل ميان دو جنگ جهاني در اتحاد جماهير شوروي مي‌اندازد. براي آغاز مطالعه تاريخي در اين بخش، اسناد تاريخي رابطه ايران و روسيه پيش از انقلاب ۱۹۱۷ يعني دوره تزارها دسته‌بندي شده و به نمايش درآمده‌ است. از آن ‌سو، قسمت تصويري «اعلان سرخ» را پوسترهاي طراحي‌شده براي عموم مردم، به‌خصوص مسلمانان جنوب و شرق روسيه تشکيل داده که ميان دو جنگ جهاني با مقاصد ايدئولوژيک طراحي، توليد و توزيع شده‌اند. اين پوسترها به زبان کنايي و با بياني بي‌پرده، به اشاعه جهان‌بيني روسيه بعد از انقلاب اکتبر براي غيرخودي‌ها اشاره دارند. اين نمايشگاه به روشني متن را از دل تصاوير و مقاصد را از دل نشانه‌هاي متعدد هويدا مي‌کند و در يک تصوير کلي به مخاطب نشان مي‌دهد و شايد بهتر بگويم با چيدمان رخ‌داده مي‌آموزد هنر در پازل سوءاستفاده‌گرانه چه چيزهايي را مي‌تواند القا و گروهي را ذيل برخي مفاهيم گرد هم آورد.
در ميان هنرها تصويرسازي و گرافيک سهم قابل‌توجه‌تري نسبت به مابقي هنرها در القاي پيام‌هاي کارکردي و زودبازده و البته بي‌نشان بازي کرده است.
اين نمايشگاه در دو بخش طراحي شده که همان‌طور که در بيانيه نمايشگاه آورده شده، در بخش دوم با عنوان کتاب سرخ، «در دو قسمت تصويري و تاريخي، مدارکي کاغذي از صادرات مستقيم فرهنگ سياسي‌شده شوروي به ايران را به نمايش مي‌گذارد. قسمت تاريخي اين بخش، مدارک مربوط به روابط سياسي‌ـ‌ فرهنگي ايران و شوروي در بازه زماني بعد از انقلاب روسيه تا قبل از انقلاب ايران است و قسمت تصويري‌اش به کتاب‌هايي مي‌پردازد که «بنگاه نشريات پروگرس مسکو» به زبان فارسي در شوروي به طبع رسانده و به ايران صادر کرده است. اين بنگاه کتاب‌هايي متنوع از رمان و علوم و نجوم تا تبليغات کمونيستي و فرهنگي را در کنار کتاب‌هاي کودکان در کارنامه دارد».
نشانه‌شناسي در تماشاي درست ابعاد مختلف اين آثار سهم بي‌بديلي دارد. ترکيب پرچم، کوه، زنان، کودکان و دهقانان با رنگ‌هاي هيجان‌بخش قرمز، زرد و... در کنار مشت‌هاي گره‌کرده و مقابل قراردادن سرمايه‌داري و پول که سوداي دست‌نايافته عمده اقشار است، در کنار کادربندي‌ها و خطوط مثلثي و دائما شکسته‌شده، توانسته اين نمايشگاه را از زواياي مختلف پراهميت و داراي جلوه‌هاي شگفت‌انگيز کند. به گونه‌اي که مي‌توان تماشاي اين نمايشگاه را براي همه صنوف هنرمندان تا دانش‌آموختگان جامعه‌شناسي و تاريخ و اهالي انديشه و فرهنگ تا به‌خصوص روزنامه‌نگاران حوزه‌هاي مختلف به عنوان يک کلاس درس تمام‌عيار پيشنهاد داد. نمايشگاه کاغذ سرخ در مرکز نبشي پرده‌اي از زواياي هنر را کنار مي‌زند که همواره مثبت و روشن‌کننده و لزوما راهنماي رسيدن به زندگي بهتر نيست.
اسنادي مثل عهدنامه‌ها براي اولين بار در ايران نسخه روسي و فارسي با هم ديده شده و شايد براي تاريخ‌نگاران داراي مزيت‌هاي ويژه و متفاوتي باشد؛ نشريات و اسنادي مربوط به روابط ايران و شوروي که در بخش دوم اين نمايشگاه عمدتا به نمايش در خواهد آمد.
تصوير آزادي در کاوري پرنقش و نگار و جذاب با نمادهاي مجذوب‌كننده عموما مخاطب را به آزادي نمي‌رساند و همين‌طور بسياري ديگر از استفاده‌هايي که شايد از هنر برده شود و اگر خام‌دستانه باشد براي ما زشت تلقي شده و همراه‌بخش نيست ولي اگر زيبا باشند، مي‌تواند براي مخاطبش گمراه‌کننده باشد و ما را از زشتي پنهان‌شده يا سوداي سوءاستفاده‌گرانه‌اش دور كند و فريب دهد. کاري که شايد سال‌ها گرايش‌هاي مختلف رشديابنده در شوروي سابق به آن متوسل شده بودند. بايد خاطرنشان کرد بخش اول: «اعلان سرخ» از جمعه ۲۰ دي ۱۳۹۸ تا ۱۱ بهمن و بخش دوم: «کتاب سرخ» جمعه ۱۸ بهمن تا ۲۳ اسفند ۱۳۹۸ برگزار مي‌شود.
از ابتداي تاريخ تا هميشه تاريخ، از زماني که زباني براي ديالوگ وجود نداشت تا بعدها که به عدد ملت‌ها زبان به وجود آمد، هميشه هنر زبان بهتري براي انتقال پيام بوده است. تا آنجا که حتي سياست‌مداران هم براي اينکه بتوانند پيام عميقي به جامعه ارسال کنند، به سراغ اين زبان شگفت‌انگيز و البته تأثيرگذار و غيرمستقيم مي‌روند و سعي مي‌کنند کلمات را در دل تصاوير پنهان کنند.
هنر وجوه متکثر فراواني دارد که اين جنبه آن شايد نگران‌کننده‌ترين بخش و زشت‌ترين نوع کارکردي آن باشد. جنبه‌اي که کم از آن بهره‌برداري نشده است. نمايشگاه «کاغذ سرخ» در مرکز نبشي اين روزها گواه بي‌قضاوت ولي روشني از اين کارکرد هنر است. کارکردي که سعي مي‌کند تفکر يک کشور را در منطقه و کشورهاي اطراف توسعه و ترويج دهد و براي آن با وجود زبان‌هاي مختلف، تصاوير، نگرش‌ها، هويت‌ها و خاستگاه‌هاي نزديکي را ايجاد کند.
در بخشي از بيانيه اين‌ نمايشگاه آمده است: «با نظر به روابط ديرينه ايران و روسيه و ضرورت مطالعه سياست‌هاي فرهنگي شوروي که نقشي جدي در تاريخ معاصر و فرهنگ تصويري ايران داشته‌ است، به بازبيني و نمايش بي‌طرفانه اسناد کاغذي و تصويري توليدشده از سمت شوروي براي نفوذ فرهنگي برنامه‌ريزي‌شده‌ به ايرانيان و مسلمانان همسايه مي‌پردازد. برخي از اين اسناد علي‌رغم نمايش صدور ايدئولوژي در لباس فرهنگ و هنر، وصلتي انکارناپذير با زندگي و خاطرات تصويري ايرانيان سده حاضر ساخته‌اند».
در پوسترها، تصاوير، کتاب‌ها و اسنادي که به نمايش گذاشته شده، با هوشمندي‌اي که در چيدمان نمايشگاه به وجود آمده، زيبايي‌شناسي مستخرج‌شده از هنر با تأکيد بر فرهنگ، خانواده، زنان، کودکان و طبقه فرودست، به کمک القاي مفاهيم کارکردي سياست شوروي درآمدند تا بتواند فارغ از زبان، قوم و مذهب مفاهيم مشترکي را به وجود بياورد.
«اعلان سرخ» اولين بخش از نمايش حاضر است که نگاهي تاريخي و تصويري به بحبوحه پيش از انقلاب اکتبر و فواصل ميان دو جنگ جهاني در اتحاد جماهير شوروي مي‌اندازد. براي آغاز مطالعه تاريخي در اين بخش، اسناد تاريخي رابطه ايران و روسيه پيش از انقلاب ۱۹۱۷ يعني دوره تزارها دسته‌بندي شده و به نمايش درآمده‌ است. از آن ‌سو، قسمت تصويري «اعلان سرخ» را پوسترهاي طراحي‌شده براي عموم مردم، به‌خصوص مسلمانان جنوب و شرق روسيه تشکيل داده که ميان دو جنگ جهاني با مقاصد ايدئولوژيک طراحي، توليد و توزيع شده‌اند. اين پوسترها به زبان کنايي و با بياني بي‌پرده، به اشاعه جهان‌بيني روسيه بعد از انقلاب اکتبر براي غيرخودي‌ها اشاره دارند. اين نمايشگاه به روشني متن را از دل تصاوير و مقاصد را از دل نشانه‌هاي متعدد هويدا مي‌کند و در يک تصوير کلي به مخاطب نشان مي‌دهد و شايد بهتر بگويم با چيدمان رخ‌داده مي‌آموزد هنر در پازل سوءاستفاده‌گرانه چه چيزهايي را مي‌تواند القا و گروهي را ذيل برخي مفاهيم گرد هم آورد.
در ميان هنرها تصويرسازي و گرافيک سهم قابل‌توجه‌تري نسبت به مابقي هنرها در القاي پيام‌هاي کارکردي و زودبازده و البته بي‌نشان بازي کرده است.
اين نمايشگاه در دو بخش طراحي شده که همان‌طور که در بيانيه نمايشگاه آورده شده، در بخش دوم با عنوان کتاب سرخ، «در دو قسمت تصويري و تاريخي، مدارکي کاغذي از صادرات مستقيم فرهنگ سياسي‌شده شوروي به ايران را به نمايش مي‌گذارد. قسمت تاريخي اين بخش، مدارک مربوط به روابط سياسي‌ـ‌ فرهنگي ايران و شوروي در بازه زماني بعد از انقلاب روسيه تا قبل از انقلاب ايران است و قسمت تصويري‌اش به کتاب‌هايي مي‌پردازد که «بنگاه نشريات پروگرس مسکو» به زبان فارسي در شوروي به طبع رسانده و به ايران صادر کرده است. اين بنگاه کتاب‌هايي متنوع از رمان و علوم و نجوم تا تبليغات کمونيستي و فرهنگي را در کنار کتاب‌هاي کودکان در کارنامه دارد».
نشانه‌شناسي در تماشاي درست ابعاد مختلف اين آثار سهم بي‌بديلي دارد. ترکيب پرچم، کوه، زنان، کودکان و دهقانان با رنگ‌هاي هيجان‌بخش قرمز، زرد و... در کنار مشت‌هاي گره‌کرده و مقابل قراردادن سرمايه‌داري و پول که سوداي دست‌نايافته عمده اقشار است، در کنار کادربندي‌ها و خطوط مثلثي و دائما شکسته‌شده، توانسته اين نمايشگاه را از زواياي مختلف پراهميت و داراي جلوه‌هاي شگفت‌انگيز کند. به گونه‌اي که مي‌توان تماشاي اين نمايشگاه را براي همه صنوف هنرمندان تا دانش‌آموختگان جامعه‌شناسي و تاريخ و اهالي انديشه و فرهنگ تا به‌خصوص روزنامه‌نگاران حوزه‌هاي مختلف به عنوان يک کلاس درس تمام‌عيار پيشنهاد داد. نمايشگاه کاغذ سرخ در مرکز نبشي پرده‌اي از زواياي هنر را کنار مي‌زند که همواره مثبت و روشن‌کننده و لزوما راهنماي رسيدن به زندگي بهتر نيست.
اسنادي مثل عهدنامه‌ها براي اولين بار در ايران نسخه روسي و فارسي با هم ديده شده و شايد براي تاريخ‌نگاران داراي مزيت‌هاي ويژه و متفاوتي باشد؛ نشريات و اسنادي مربوط به روابط ايران و شوروي که در بخش دوم اين نمايشگاه عمدتا به نمايش در خواهد آمد.
تصوير آزادي در کاوري پرنقش و نگار و جذاب با نمادهاي مجذوب‌كننده عموما مخاطب را به آزادي نمي‌رساند و همين‌طور بسياري ديگر از استفاده‌هايي که شايد از هنر برده شود و اگر خام‌دستانه باشد براي ما زشت تلقي شده و همراه‌بخش نيست ولي اگر زيبا باشند، مي‌تواند براي مخاطبش گمراه‌کننده باشد و ما را از زشتي پنهان‌شده يا سوداي سوءاستفاده‌گرانه‌اش دور كند و فريب دهد. کاري که شايد سال‌ها گرايش‌هاي مختلف رشديابنده در شوروي سابق به آن متوسل شده بودند. بايد خاطرنشان کرد بخش اول: «اعلان سرخ» از جمعه ۲۰ دي ۱۳۹۸ تا ۱۱ بهمن و بخش دوم: «کتاب سرخ» جمعه ۱۸ بهمن تا ۲۳ اسفند ۱۳۹۸ برگزار مي‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.