|

ادبيات، جنگ، ادبيات

شرق: «ادبیات آلمانی در قرن بیستم» تأليف حسن نکوروح همان‌طور كه از عنوانش برمي‌آيد يك قرن از ادبيات آلمان را در دو بخش عمده؛ از آغاز قرن تا پایان جنگ جهانی دوم و از پايان جنگ جهانی دوم تا پایان قرن مورد بررسي و واكاوي قرار داده و سعي دارد از روايت توصيفي وقايع ادبي اين سال‌ها فراتر رفته و تحليلي از ادبيات اين دوران به‌دست دهد. چنان‌كه خود مؤلف كتاب مي‌نويسد هدف از نگارش «ادبیات آلمانی در قرن بیستم» گسترش معلومات خواننده ایرانی درباره این ادبیات در زمان یادشده بوده؛ گسترش به مفهومی فراتر از مفهوم رایج، که معمولا به کمیت توجه دارد، یا بیشتر به کمیت تا کیفیت. درواقع می‏توان گفت خواننده فارسی‌زبان آغاز راه را رفته است که همان خواندن و آشنایی با این ادبیات باشد و مطابق معمول نیز از نویسندگان و شاعران بزرگ آغاز می‏شود، از نویسندگانی که شهرت جهانی یافته‏اند. پس از اين دوره نوبت به دوره جديد مي‌رسد که خواننده کم‏کم متوجه مسائل و مشکلاتی می‏شود که در راه درک بهتر این آثار وجود دارد، یا زمینه این توجه فراهم می‎شود. نكوروح معتقد است با اينكه مقالات بسياري براي درك ادبيات آلماني در اين دوران ترجمه و منتشر شده، به دليل پراكندگي کمک چندانی در جهت رفع نیاز خواننده نمی‏کند. دشواري ديگر از نظر حسن نكوروح زبان اين مقالات است كه بي‌ارتباط با مسئله نخست هم نيست. «زبان علمی این مقالات طبعا از فهم خوانندۀ ایرانی بیرون است، یا به‌ سادگی میسر نمی‏باشد. یعنی از آنجا که این مقالات معمولا برای خوانندۀ آلمانی، یا حداکثر خوانندۀ اروپایی نوشته شده، که آشنایی‌های لازم را دست‌کم تا حدودی دارا می‏باشد -پیش‎زمینه‎ای که از تحصیلات دانشگاهی یا پیش از آن به دست آورده است- که خوانندۀ ایرانی به احتمال بسیار فاقد آن است». مؤلف معتقد است كه درک این‌گونه مقالات با دید جزئی‎نگری که بر بحث‌های تخصصی حاکم است این دشواری را برای خواننده ایرانی موجب می‎شود. مشکلی که مدنظر او بوده و در کتابش در برطرف‌کردن آن کوشیده است. نكوروح پيش از ورود به بحث اصلي كتاب يعني تحليل ادبيات آلماني در قرن بيستم به زمينه شكل‌گيري كتاب مي‌پردازد و از دلايل ضرورتي مي‌گويد كه او را به تدوين اين كتاب برانگيخته است. او در هر جاي كتاب كه لازم بوده است با نقل‌قولی تلاش كرده تا خواننده ايراني را با فضای حاکم بر بحث‌های مربوط به هر نویسنده و تفكرات و نظریاتی که در تفسیرها و نقدهای آن دوران مؤثر بوده است، آشنا كند تا خواننده بحث‌ها را با توجه به زمينه آن در محیط بومی آثار درك كند. در كتاب «ادبیات آلمانی در قرن بیستم» محيط رشد و تحول ادبيات آلمان در يك بازه زماني مهم و همچنين زمينه و زمانه اين تحولات تصوير شده است تا خواننده فارسي‌زبان علاوه‌بر اشتياق به خواندن ادبيات آلماني، تصوري از فضاي حاكم بر اين ادبيات و تفكرات به دست آورد. براي رسيدن به اين مقصود، مؤلف معتقد است از همه مهم‌تر «رابطه‎ای است که نویسندگان و شاعران موردبحث با یکدیگر و نیز با نویسندگان و شاعران گذشته و آینده دارند». چراكه از منظر او شناخت اين ارتباط، تعلق هرکدام از اين نويسندگان و شاعران را به سنت‌ها و مکتب‌های آن روشن می‌كند. و علاوه‌براين نکاتی را هم درباره این ادبیات به‌طور کلی در کلیت و جامعیت آن روشن می‏کند. او براي نمونه به رابطه توماس مان و برتولت برشت اشاره مي‌كند كه رابطه‏ای منفی و حاکی از اختلاف بوده است، به اين ترتيب كه
از یک سو رابطه آنها با نویسنده‏های پس از جنگ جهانی دوم، براي مثال ماکس فریش، نکاتی را درباره فریش روشن می‏کند، همچنان‌ که رابطه این نویسندگان با نویسنده‎ای از گذشته، نویسنده‎ای کلاسیک از قرن هجدهم و نوزدهم مانند گوته نکاتی را یادآور می‌شود که درک آثار آنها را آسان‏تر می‏سازد. نكوروح به وجوهي ديگري از جمله رابطه کمیت با کیفیت هم مي‌پردازد و به «پیچیدگی این رابطه و تأثیر آن بر نویسندگان و شاعران» تأكيد مي‌كند و در اين زمينه مي‌نويسد: «حجم مقالات همیشه نشان از کیفیت و ارزش این آثار ندارد. چون مثلا نویسنده‎ای مانند فرانتس کافکا که به دلیل عمر کوتاهش آثار زیادی از خود به جا نگذاشته برعکس نویسنده‏ای مانند توماس مان که عمر طولانی‎تری کرده است. یا نویسنده‎ای مانند روبرت موزیل هرچند پس از مرگش دائما بر اهمیتش و اقبالی که از آن برخوردار بوده افزوده شده ولی این اقبال تنها به رمان بزرگش مربوط بوده و احیانا چند اثر دیگر که آنها هم در سایه آن رمان بزرگ قرار داشته و دارد، آثار دیگرش از چندان توجهی برخوردار نبوده است». در اين كتاب دامنه ادبيات آلماني‌زبان جز آلمان شامل ادبيات کشورهای اتریش و سوئیس نيز مي‌شود.
شرق: «ادبیات آلمانی در قرن بیستم» تأليف حسن نکوروح همان‌طور كه از عنوانش برمي‌آيد يك قرن از ادبيات آلمان را در دو بخش عمده؛ از آغاز قرن تا پایان جنگ جهانی دوم و از پايان جنگ جهانی دوم تا پایان قرن مورد بررسي و واكاوي قرار داده و سعي دارد از روايت توصيفي وقايع ادبي اين سال‌ها فراتر رفته و تحليلي از ادبيات اين دوران به‌دست دهد. چنان‌كه خود مؤلف كتاب مي‌نويسد هدف از نگارش «ادبیات آلمانی در قرن بیستم» گسترش معلومات خواننده ایرانی درباره این ادبیات در زمان یادشده بوده؛ گسترش به مفهومی فراتر از مفهوم رایج، که معمولا به کمیت توجه دارد، یا بیشتر به کمیت تا کیفیت. درواقع می‏توان گفت خواننده فارسی‌زبان آغاز راه را رفته است که همان خواندن و آشنایی با این ادبیات باشد و مطابق معمول نیز از نویسندگان و شاعران بزرگ آغاز می‏شود، از نویسندگانی که شهرت جهانی یافته‏اند. پس از اين دوره نوبت به دوره جديد مي‌رسد که خواننده کم‏کم متوجه مسائل و مشکلاتی می‏شود که در راه درک بهتر این آثار وجود دارد، یا زمینه این توجه فراهم می‎شود. نكوروح معتقد است با اينكه مقالات بسياري براي درك ادبيات آلماني در اين دوران ترجمه و منتشر شده، به دليل پراكندگي کمک چندانی در جهت رفع نیاز خواننده نمی‏کند. دشواري ديگر از نظر حسن نكوروح زبان اين مقالات است كه بي‌ارتباط با مسئله نخست هم نيست. «زبان علمی این مقالات طبعا از فهم خوانندۀ ایرانی بیرون است، یا به‌ سادگی میسر نمی‏باشد. یعنی از آنجا که این مقالات معمولا برای خوانندۀ آلمانی، یا حداکثر خوانندۀ اروپایی نوشته شده، که آشنایی‌های لازم را دست‌کم تا حدودی دارا می‏باشد -پیش‎زمینه‎ای که از تحصیلات دانشگاهی یا پیش از آن به دست آورده است- که خوانندۀ ایرانی به احتمال بسیار فاقد آن است». مؤلف معتقد است كه درک این‌گونه مقالات با دید جزئی‎نگری که بر بحث‌های تخصصی حاکم است این دشواری را برای خواننده ایرانی موجب می‎شود. مشکلی که مدنظر او بوده و در کتابش در برطرف‌کردن آن کوشیده است. نكوروح پيش از ورود به بحث اصلي كتاب يعني تحليل ادبيات آلماني در قرن بيستم به زمينه شكل‌گيري كتاب مي‌پردازد و از دلايل ضرورتي مي‌گويد كه او را به تدوين اين كتاب برانگيخته است. او در هر جاي كتاب كه لازم بوده است با نقل‌قولی تلاش كرده تا خواننده ايراني را با فضای حاکم بر بحث‌های مربوط به هر نویسنده و تفكرات و نظریاتی که در تفسیرها و نقدهای آن دوران مؤثر بوده است، آشنا كند تا خواننده بحث‌ها را با توجه به زمينه آن در محیط بومی آثار درك كند. در كتاب «ادبیات آلمانی در قرن بیستم» محيط رشد و تحول ادبيات آلمان در يك بازه زماني مهم و همچنين زمينه و زمانه اين تحولات تصوير شده است تا خواننده فارسي‌زبان علاوه‌بر اشتياق به خواندن ادبيات آلماني، تصوري از فضاي حاكم بر اين ادبيات و تفكرات به دست آورد. براي رسيدن به اين مقصود، مؤلف معتقد است از همه مهم‌تر «رابطه‎ای است که نویسندگان و شاعران موردبحث با یکدیگر و نیز با نویسندگان و شاعران گذشته و آینده دارند». چراكه از منظر او شناخت اين ارتباط، تعلق هرکدام از اين نويسندگان و شاعران را به سنت‌ها و مکتب‌های آن روشن می‌كند. و علاوه‌براين نکاتی را هم درباره این ادبیات به‌طور کلی در کلیت و جامعیت آن روشن می‏کند. او براي نمونه به رابطه توماس مان و برتولت برشت اشاره مي‌كند كه رابطه‏ای منفی و حاکی از اختلاف بوده است، به اين ترتيب كه
از یک سو رابطه آنها با نویسنده‏های پس از جنگ جهانی دوم، براي مثال ماکس فریش، نکاتی را درباره فریش روشن می‏کند، همچنان‌ که رابطه این نویسندگان با نویسنده‎ای از گذشته، نویسنده‎ای کلاسیک از قرن هجدهم و نوزدهم مانند گوته نکاتی را یادآور می‌شود که درک آثار آنها را آسان‏تر می‏سازد. نكوروح به وجوهي ديگري از جمله رابطه کمیت با کیفیت هم مي‌پردازد و به «پیچیدگی این رابطه و تأثیر آن بر نویسندگان و شاعران» تأكيد مي‌كند و در اين زمينه مي‌نويسد: «حجم مقالات همیشه نشان از کیفیت و ارزش این آثار ندارد. چون مثلا نویسنده‎ای مانند فرانتس کافکا که به دلیل عمر کوتاهش آثار زیادی از خود به جا نگذاشته برعکس نویسنده‏ای مانند توماس مان که عمر طولانی‎تری کرده است. یا نویسنده‎ای مانند روبرت موزیل هرچند پس از مرگش دائما بر اهمیتش و اقبالی که از آن برخوردار بوده افزوده شده ولی این اقبال تنها به رمان بزرگش مربوط بوده و احیانا چند اثر دیگر که آنها هم در سایه آن رمان بزرگ قرار داشته و دارد، آثار دیگرش از چندان توجهی برخوردار نبوده است». در اين كتاب دامنه ادبيات آلماني‌زبان جز آلمان شامل ادبيات کشورهای اتریش و سوئیس نيز مي‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.