|

فاجعه استرالیا -1

خطرات تغییرات اقلیمی جدی گرفته می‌شود؟

محمد درویش

هرچند استرالیا به گرمای سخت و طولانی عادت دارد، اما این‌بار ماجرا فرق می‌کند. درواقع آنچه استرالیا - به‌ویژه نیوساوت ولز و ویکتوریا- از چند ماه پیش تاکنون تجربه می‌کند، بُعد جدیدی هم از نظر وسعت آتش‌سوزی - بیش از شش میلیون هکتار - و هم تعداد مناطق مسکونی آسیب‌دیده دارد. پایگاه‌های هواشناسی دمای ۴۰ تا حتی ۵۰ درجه را گزارش داده‌‌اند و تا ماه فوریه انتظار بارندگی چندانی نمی‌رود. بنا بر گزارش هواشناسی سال ۲۰۱۹ خشک‌ترین و گرم‌ترین سال از زمان ثبت جریانات آب و هوایی بوده. دمای هوا در سراسر استرالیا ۱.5 درجه بالاتر از حد میانگین بوده. علاوه بر این فصل آتش‌سوزی در سال ۲۰۱۹ زودتر و با شدت بیشتری آغاز شد. خشک‌سالی متداوم به همراه باد شرایط را به آنجا رسانده که بخش بزرگی از ۲۰۰ منبع آتش‌سوزی که در حال حاضر در امتداد ساحل شرقی شعله‌ور هستند، به اندازه‌اي هیولاوار هستند که نمی‌توان آنها را خاموش کرد. دولت استرالیا تخمین می‌زند که شعله‌های آتش هنوز برای ماه‌ها به‌اندازه کافی طعمه در اختیار دارند. بسیاری از مردم در استرالیا- سرزمینی که سیاست‌مداران برجسته‌اش تغییر اقلیم را با تمسخر اختراع هیپسترهای شهرنشین، دوستداران درخت و محافظان پرندگان می‌دانند- اکنون برای نخستین بار آشکارا خط‌‌مشی دولت را زیر سؤال می‌برند. آیا خشک‌سالی‌ها، موج‌های گرمایی و توفان‌ها در استرالیا می‌توانند به‌راستی، همان‌طور که پژوهشگران اقلیمی پیش‌بینی می‌کنند به مرور زمان شدیدتر شوند؟ آیا واقعیت دارد که عواقب تغییر سریع اقلیم در نتیجه فعالیت‌های انسانی مدت‌هاست که قابل لمس هستند، آن هم در جنگل‌های اکالیپتوس جلوی خانه؟

دِیل دومینی هاوز، پژوهشگر در زمینه فاجعه و آتش‌سوزی از دانشگاه سیدنی در مصاحبه‌ای با رسانه «تسایت» می‌گوید: «استرالیا در برابر یک نقطه عطف قرار گرفته. آنچه ما اکنون مشاهده می‌کنیم، با شرایط عادی هیچ‌گونه ارتباطی ندارد. این پیش‌درآمدی‌ است برای آنچه استرالیا در آینده انتظارش را می‌کشد».
مشاهدات دومینی هاوز در طول سال‌ها نشان می‌دهد که فصل آتش‌سوزی جنگل‌ها در استرالیا دیگر طبق هیچ الگوی خاصی رخ نمی‌دهد. آنها زودتر از حد معمول آغاز مي‌شوند و مدت طولانی‌تری ادامه دارند. حتی جنگل‌های بارانی که تا به ‌حال جرقه‌ای هم ندیده بودند، به دامان آتش افتاده‌اند. دومینی هاوز اضافه می‌کند که تغییر گسترده اقلیم در جهان در ایجاد این جهنم نقش مهمی برعهده دارد. البته عوامل دیگری مانند رشد شدید جمعیت در استرالیا و یک برنامه نسبتا افسارگسیخته ساخت‌وساز تأثیر مهمی در این شرایط دارند. اما خشک‌سالی بی‌سابقه، سرزمین را آن‌چنان خشک کرده که در سطح گسترده‌ای آتش گرفته می‌شود. نه‌تنها خشک‌سالی در سال ۲۰۱۹ بسیار غیرمعمول بود، بلکه این خشکی با پدیده ال‌نینیو مصادف نبود. به جای آن یک الگوی جریان در اقیانوس بین آفریقا و اندونزی- دوقطبی اقیانوس هند- بر آب و هوا در مناطق آتش‌سوزی استرالیا حکمفرماست. این جریان آب گرم دریا را از سواحل غربی استرالیا می‌مکد و موجب می‌شود تا ابرهای کمتری روی توده خاکی شکل بگیرند.
در هر حال آینده اقلیم استرالیا به‌شدت تحت تأثیر دریا خواهد بود. بنا بر جدیدترین گزارش‌ها دمای آب در اقیانوس‌های پیرامون قاره در ۱۱۰ سال گذشته به‌طور میانگین یک درجه بالاتر رفته، به همین نسبت نیز دمای هوا. حتی این تغییرات دما که اندک به‌نظر می‌رسند قادرند فجایع طبیعی را در آینده شدیدتر کنند؛ سطح آب دریا هم‌اکنون در حد محسوسی بالا آمده و موج‌های گرمایی بیشتر شده‌اند. به گفته هواشناسان از باران در مناطق جنوبی استرالیا در آینده خبری نخواهد بود و به‌جای آن در شمال با شدت فراوان خواهد بارید. نمایندگان مهم‌ترین مرکز پژوهشی استرالیا CSIRO همین چند ماه پیش نوشتند که «بسیاری از شهرهای ساحلی استرالیا می‌توانند از حالا خود را برای تجربه آنچه پیش‌تر سیل صدساله به‌شمار می‌آمد، از نیمه این قرن به بعد حداقل سالی یک بار آماده کنند». در سال ۲۰۱۵ برجسته‌ترین پژوهشگران اقلیمی استرالیا هشدار داده بودند که این سرزمین تا سال ۲۰۹۰ با 1.5 درجه سانتی‌گراد افزایش دما از دیگر مناطق دنیا بسیار گرم‌تر خواهد شد، اگر که دولت برایند گازهای گلخانه‌ای خود را بهبود نبخشد. آنها افزوده بودند که افزایش گرما در استرالیا به احتمال بسیار قوی به دلیل تغییر اقلیم در نتیجه فعالیت‌های انسانی‌ است. در این میان دولت استرالیا دیرکردی در اقدامات خود نمی‌بیند. اسکات موریسون، نخست‌وزیر استرالیا، یک طرفدار پروپاقرص صنعت زغال‌سنگ هفته گذشته در یک مصاحبه مطبوعاتی گفته که از یک «سیاست هوشمندانه» در برقراری توازن بین نیازهای اقتصادی و محیط‌ زیست استفاده می‌کند. پرسش‌ها در زمینه اینکه دولت دقیقا برای پیشگیری از فجایع طبیعی در استرالیا در دراز‌مدت چه برنامه‌هایی دارد، از جانب نخست‌وزیر بی‌پاسخ مانده‌اند.

هرچند استرالیا به گرمای سخت و طولانی عادت دارد، اما این‌بار ماجرا فرق می‌کند. درواقع آنچه استرالیا - به‌ویژه نیوساوت ولز و ویکتوریا- از چند ماه پیش تاکنون تجربه می‌کند، بُعد جدیدی هم از نظر وسعت آتش‌سوزی - بیش از شش میلیون هکتار - و هم تعداد مناطق مسکونی آسیب‌دیده دارد. پایگاه‌های هواشناسی دمای ۴۰ تا حتی ۵۰ درجه را گزارش داده‌‌اند و تا ماه فوریه انتظار بارندگی چندانی نمی‌رود. بنا بر گزارش هواشناسی سال ۲۰۱۹ خشک‌ترین و گرم‌ترین سال از زمان ثبت جریانات آب و هوایی بوده. دمای هوا در سراسر استرالیا ۱.5 درجه بالاتر از حد میانگین بوده. علاوه بر این فصل آتش‌سوزی در سال ۲۰۱۹ زودتر و با شدت بیشتری آغاز شد. خشک‌سالی متداوم به همراه باد شرایط را به آنجا رسانده که بخش بزرگی از ۲۰۰ منبع آتش‌سوزی که در حال حاضر در امتداد ساحل شرقی شعله‌ور هستند، به اندازه‌اي هیولاوار هستند که نمی‌توان آنها را خاموش کرد. دولت استرالیا تخمین می‌زند که شعله‌های آتش هنوز برای ماه‌ها به‌اندازه کافی طعمه در اختیار دارند. بسیاری از مردم در استرالیا- سرزمینی که سیاست‌مداران برجسته‌اش تغییر اقلیم را با تمسخر اختراع هیپسترهای شهرنشین، دوستداران درخت و محافظان پرندگان می‌دانند- اکنون برای نخستین بار آشکارا خط‌‌مشی دولت را زیر سؤال می‌برند. آیا خشک‌سالی‌ها، موج‌های گرمایی و توفان‌ها در استرالیا می‌توانند به‌راستی، همان‌طور که پژوهشگران اقلیمی پیش‌بینی می‌کنند به مرور زمان شدیدتر شوند؟ آیا واقعیت دارد که عواقب تغییر سریع اقلیم در نتیجه فعالیت‌های انسانی مدت‌هاست که قابل لمس هستند، آن هم در جنگل‌های اکالیپتوس جلوی خانه؟

دِیل دومینی هاوز، پژوهشگر در زمینه فاجعه و آتش‌سوزی از دانشگاه سیدنی در مصاحبه‌ای با رسانه «تسایت» می‌گوید: «استرالیا در برابر یک نقطه عطف قرار گرفته. آنچه ما اکنون مشاهده می‌کنیم، با شرایط عادی هیچ‌گونه ارتباطی ندارد. این پیش‌درآمدی‌ است برای آنچه استرالیا در آینده انتظارش را می‌کشد».
مشاهدات دومینی هاوز در طول سال‌ها نشان می‌دهد که فصل آتش‌سوزی جنگل‌ها در استرالیا دیگر طبق هیچ الگوی خاصی رخ نمی‌دهد. آنها زودتر از حد معمول آغاز مي‌شوند و مدت طولانی‌تری ادامه دارند. حتی جنگل‌های بارانی که تا به ‌حال جرقه‌ای هم ندیده بودند، به دامان آتش افتاده‌اند. دومینی هاوز اضافه می‌کند که تغییر گسترده اقلیم در جهان در ایجاد این جهنم نقش مهمی برعهده دارد. البته عوامل دیگری مانند رشد شدید جمعیت در استرالیا و یک برنامه نسبتا افسارگسیخته ساخت‌وساز تأثیر مهمی در این شرایط دارند. اما خشک‌سالی بی‌سابقه، سرزمین را آن‌چنان خشک کرده که در سطح گسترده‌ای آتش گرفته می‌شود. نه‌تنها خشک‌سالی در سال ۲۰۱۹ بسیار غیرمعمول بود، بلکه این خشکی با پدیده ال‌نینیو مصادف نبود. به جای آن یک الگوی جریان در اقیانوس بین آفریقا و اندونزی- دوقطبی اقیانوس هند- بر آب و هوا در مناطق آتش‌سوزی استرالیا حکمفرماست. این جریان آب گرم دریا را از سواحل غربی استرالیا می‌مکد و موجب می‌شود تا ابرهای کمتری روی توده خاکی شکل بگیرند.
در هر حال آینده اقلیم استرالیا به‌شدت تحت تأثیر دریا خواهد بود. بنا بر جدیدترین گزارش‌ها دمای آب در اقیانوس‌های پیرامون قاره در ۱۱۰ سال گذشته به‌طور میانگین یک درجه بالاتر رفته، به همین نسبت نیز دمای هوا. حتی این تغییرات دما که اندک به‌نظر می‌رسند قادرند فجایع طبیعی را در آینده شدیدتر کنند؛ سطح آب دریا هم‌اکنون در حد محسوسی بالا آمده و موج‌های گرمایی بیشتر شده‌اند. به گفته هواشناسان از باران در مناطق جنوبی استرالیا در آینده خبری نخواهد بود و به‌جای آن در شمال با شدت فراوان خواهد بارید. نمایندگان مهم‌ترین مرکز پژوهشی استرالیا CSIRO همین چند ماه پیش نوشتند که «بسیاری از شهرهای ساحلی استرالیا می‌توانند از حالا خود را برای تجربه آنچه پیش‌تر سیل صدساله به‌شمار می‌آمد، از نیمه این قرن به بعد حداقل سالی یک بار آماده کنند». در سال ۲۰۱۵ برجسته‌ترین پژوهشگران اقلیمی استرالیا هشدار داده بودند که این سرزمین تا سال ۲۰۹۰ با 1.5 درجه سانتی‌گراد افزایش دما از دیگر مناطق دنیا بسیار گرم‌تر خواهد شد، اگر که دولت برایند گازهای گلخانه‌ای خود را بهبود نبخشد. آنها افزوده بودند که افزایش گرما در استرالیا به احتمال بسیار قوی به دلیل تغییر اقلیم در نتیجه فعالیت‌های انسانی‌ است. در این میان دولت استرالیا دیرکردی در اقدامات خود نمی‌بیند. اسکات موریسون، نخست‌وزیر استرالیا، یک طرفدار پروپاقرص صنعت زغال‌سنگ هفته گذشته در یک مصاحبه مطبوعاتی گفته که از یک «سیاست هوشمندانه» در برقراری توازن بین نیازهای اقتصادی و محیط‌ زیست استفاده می‌کند. پرسش‌ها در زمینه اینکه دولت دقیقا برای پیشگیری از فجایع طبیعی در استرالیا در دراز‌مدت چه برنامه‌هایی دارد، از جانب نخست‌وزیر بی‌پاسخ مانده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.