|

بی‌عشق در سرما

شرق: «سوخته از یخ» نمایشنامه‌ای از پیتر آسموسِن، نمایشنامه‌نویس دانمارکی، است که با ترجمه مهسا خیراللهی در نشر نی منتشر شده است. «سوخته از یخ» چهل‌وهفتمین نمایشنامه از مجموعه نمایشنامه‌های «دور تا دور دنیا» است؛ مجموعه‌ای که مدت‌هاست زیر نظر تینوش نظم‌جو در نشر نی منتشر می‌شود. در توضیح ابتدای ترجمه فارسی «سوخته از یخ» در معرفی پیتر آسموسِن، نویسنده این نمایشنامه، آمده است که او در نوشتن فیلمنامه فیلم «شکستن امواج»، یکی از فیلم‌های معروف و مطرح لارس فون‌تریه، با این کارگردان مشهور دانمارکی همکاری داشته است. آسموسِن متولد 1957 در دانمارک است. چنان‌که در همین توضیح آمده آسموسِن در نمایشنامه‌ سوخته از یخ «شخصیت‌هایی سرد، تهی از عشق و آسیب‌دیده در جهان را به خواننده نشان می‌دهد و دنیا را از دید آن‌ها توصیف می‌کند». سردی تحمل‌ناپذیر را چه بسا از عنوان متناقض‌نمای این نمایشنامه نیز بتوان دریافت؛ سرمایی که می‌سوزاند. این سرما را آمیخته با دلتنگی و حسرت و تنهایی با خواندن نمایشنامه به خوبی می‌توان حس کرد. «سوخته از یخ» نمایشنامه‌ای است با پنج شخصیت به نام‌های سیبیل، میرا، آدام، دیوید کلین، ایزبراندت و ماریا، که البته چنان‌که نویسنده خود تأکید کرده است در اجرا نقش آدام و دیوید کلین را یک بازیگر ایفا می‌کند. در آغاز این نمایشنامه ایزبراندت دارد نامه‌ای به فرزندش میرا می‌نویسد. فرزندی که گویا ایزبراندت او و مادرش را به حال خود رها کرده است. ایزبراندت نامه‌اش را دیکته می‌کند و آدام، یکی از شخصیت‌های دیگر نمایشنامه، آن را می‌نویسد. آدام مأمور بردن نامه برای فرزند ایزبراندت است و ایزبراندت از اینکه نامه را به او سپرده منظوری دارد. از طرفی محتوای همین نامه و آنچه ایزبراندت لابه‌لای آن نه برای درج‌شدن در نامه بلکه برای خود آدام تعریف می‌کند به خوبی حال و هوای خلأ و تنهایی و دلتنگی و ملال را به نمایش می‌گذارد، مثل آنجا که ایزبراندت می‌گوید: «هر روز صبح که از خواب بیدار می‌شم، دنیا این‌قدر سوت‌وکوره که شک می‌کنم نکنه وقتی خواب بودم تباه شده باشه. هربار که خورشید با بی‌رحمی بیدارم می‌کنه، همه چیز رو از صفر شروع می‌کنم...». ایزبراندت گویی به دنبال جلب محبت و عطوفت است. جایی از همین صحنه او «می‌افتد و بی‌حرکت روی زمین می‌ماند» و «آدام تکان نمی‌خورد» و ایزبراندت می‌گوید: «باید تو صورتت ترس رو بخونم. حتا برای یک لحظه باید فکر کنی من مردم. میخوام دلهره رو توی صورتت ببینم. می‌خوام ببینم که دوستم داری. می‌خوام بشنوم وقتی مُردم چی می‌گی. چرا حرف نمی‌زنی؟ من مُردم. یه چیزی بگو! کلمات رو پیدا نمی‌کنی؟ باشه! می‌دونم یه عالمه کلمه، مثل حشره‌های دور چراغ، توی کله‌ت وول می‌خورن. چرا از نشون‌دادن کوچک‌ترین نشانه‌های قدردانی سر باز می‌زنی؟» و بلافاصله اضافه می‌کند: «فکر می‌کنی می‌ترسم؟ نمی‌ترسم. قدردانی‌ت، کلماتت و دست‌های یاری‌دهنده‌ت اصلا برام مهم نیست». تنهایی و سردی روابط و در عین حال نیاز به دیگری را به خوبی در همین سطرها می‌توان دید و همچنین در صحنه‌های دیگر این نمایشنامه، چنان‌که گویی شخصیت‌ها بیشتر با خود و خطاب به درون سرد خود سخن می‌گویند تا خطاب به دیگری و آسموسِن گاه امور عینی را طوری وارد متن می‌کند که به جلوه‌هایی از حسیات و حال و هوای درونی شخصیت‌ها نور می‌تابانند، مثل آنجا که سیبیل، یکی از شخصیت‌های دیگر نمایشنامه می‌گوید: «چطور وقتی بخاری روشنه، هوا این‌قدر سرده؟ چطور وقتی بخاری روشنه، سرما تا مغز استخونم می‌رسه؟ روشنه، مگه نه؟ روشنه و با این حال سوز زمستون داره. بیرون زمستونه؟ نه زمستون نیست. هنوز نه. از فصل طاقت‌فرسای تابستون گذشتیم و وارد حال‌وهوای پاییز شدیم. با برگ‌هایی که می‌افتن، سیاه و پوسیده می‌شن و بوی خوبی می‌دن». عشق و فقدان عشق نیز یکی از مضامین نمایشنامه «سوخته از یخ» است. آنچه در ادامه می‌خوانید قسمتی دیگر است از یکی از دیالوگ‌های سیبیل در این نمایشنامه؛ دیالوگی که سیبیل در آن خطاب به فرزندش از عشق سخن می‌گوید: «این چیزی که با اون مواجه شدی عشق نیست. اون‌قدرها که باید رنج نداره؛ خون نداره؛ خشونت نداره؛ تاریکی نداره. من تو رو به دنیا آوردم و وظیفه‌مه که ازت مراقبت کنم. این‌ها همه خواب و رؤیاست. شور و هیجان یه بچه‌ی نازپرورده‌ست. خودت رو اذیت می‌کنی. حواس خودت رو پرت می‌کنی. این اصلا مهم نیست. من دارم از روی تجربه حرف می‌زنم. می‌دونم عشق چیه. عشق یه مرد چراغ‌قوه‌به‌دست توی یه آپارتمان نیمه‌تموم نیست. مردی که پشت پاکت نامه می‌نویسه نیست. اگه یه مرد جوون بیاد، که شک دارم بیاد، ازش دوستانه پذیرایی می‌کنم. تعارف می‌کنم بشینه و یادش می‌دم که دنیا رو بشناسه. بعد راهی‌ش می‌کنم. همون‌جا ساکت نمی‌شینم تا شاهد ازدست‌رفتن یه زندگی باشم».

شرق: «سوخته از یخ» نمایشنامه‌ای از پیتر آسموسِن، نمایشنامه‌نویس دانمارکی، است که با ترجمه مهسا خیراللهی در نشر نی منتشر شده است. «سوخته از یخ» چهل‌وهفتمین نمایشنامه از مجموعه نمایشنامه‌های «دور تا دور دنیا» است؛ مجموعه‌ای که مدت‌هاست زیر نظر تینوش نظم‌جو در نشر نی منتشر می‌شود. در توضیح ابتدای ترجمه فارسی «سوخته از یخ» در معرفی پیتر آسموسِن، نویسنده این نمایشنامه، آمده است که او در نوشتن فیلمنامه فیلم «شکستن امواج»، یکی از فیلم‌های معروف و مطرح لارس فون‌تریه، با این کارگردان مشهور دانمارکی همکاری داشته است. آسموسِن متولد 1957 در دانمارک است. چنان‌که در همین توضیح آمده آسموسِن در نمایشنامه‌ سوخته از یخ «شخصیت‌هایی سرد، تهی از عشق و آسیب‌دیده در جهان را به خواننده نشان می‌دهد و دنیا را از دید آن‌ها توصیف می‌کند». سردی تحمل‌ناپذیر را چه بسا از عنوان متناقض‌نمای این نمایشنامه نیز بتوان دریافت؛ سرمایی که می‌سوزاند. این سرما را آمیخته با دلتنگی و حسرت و تنهایی با خواندن نمایشنامه به خوبی می‌توان حس کرد. «سوخته از یخ» نمایشنامه‌ای است با پنج شخصیت به نام‌های سیبیل، میرا، آدام، دیوید کلین، ایزبراندت و ماریا، که البته چنان‌که نویسنده خود تأکید کرده است در اجرا نقش آدام و دیوید کلین را یک بازیگر ایفا می‌کند. در آغاز این نمایشنامه ایزبراندت دارد نامه‌ای به فرزندش میرا می‌نویسد. فرزندی که گویا ایزبراندت او و مادرش را به حال خود رها کرده است. ایزبراندت نامه‌اش را دیکته می‌کند و آدام، یکی از شخصیت‌های دیگر نمایشنامه، آن را می‌نویسد. آدام مأمور بردن نامه برای فرزند ایزبراندت است و ایزبراندت از اینکه نامه را به او سپرده منظوری دارد. از طرفی محتوای همین نامه و آنچه ایزبراندت لابه‌لای آن نه برای درج‌شدن در نامه بلکه برای خود آدام تعریف می‌کند به خوبی حال و هوای خلأ و تنهایی و دلتنگی و ملال را به نمایش می‌گذارد، مثل آنجا که ایزبراندت می‌گوید: «هر روز صبح که از خواب بیدار می‌شم، دنیا این‌قدر سوت‌وکوره که شک می‌کنم نکنه وقتی خواب بودم تباه شده باشه. هربار که خورشید با بی‌رحمی بیدارم می‌کنه، همه چیز رو از صفر شروع می‌کنم...». ایزبراندت گویی به دنبال جلب محبت و عطوفت است. جایی از همین صحنه او «می‌افتد و بی‌حرکت روی زمین می‌ماند» و «آدام تکان نمی‌خورد» و ایزبراندت می‌گوید: «باید تو صورتت ترس رو بخونم. حتا برای یک لحظه باید فکر کنی من مردم. میخوام دلهره رو توی صورتت ببینم. می‌خوام ببینم که دوستم داری. می‌خوام بشنوم وقتی مُردم چی می‌گی. چرا حرف نمی‌زنی؟ من مُردم. یه چیزی بگو! کلمات رو پیدا نمی‌کنی؟ باشه! می‌دونم یه عالمه کلمه، مثل حشره‌های دور چراغ، توی کله‌ت وول می‌خورن. چرا از نشون‌دادن کوچک‌ترین نشانه‌های قدردانی سر باز می‌زنی؟» و بلافاصله اضافه می‌کند: «فکر می‌کنی می‌ترسم؟ نمی‌ترسم. قدردانی‌ت، کلماتت و دست‌های یاری‌دهنده‌ت اصلا برام مهم نیست». تنهایی و سردی روابط و در عین حال نیاز به دیگری را به خوبی در همین سطرها می‌توان دید و همچنین در صحنه‌های دیگر این نمایشنامه، چنان‌که گویی شخصیت‌ها بیشتر با خود و خطاب به درون سرد خود سخن می‌گویند تا خطاب به دیگری و آسموسِن گاه امور عینی را طوری وارد متن می‌کند که به جلوه‌هایی از حسیات و حال و هوای درونی شخصیت‌ها نور می‌تابانند، مثل آنجا که سیبیل، یکی از شخصیت‌های دیگر نمایشنامه می‌گوید: «چطور وقتی بخاری روشنه، هوا این‌قدر سرده؟ چطور وقتی بخاری روشنه، سرما تا مغز استخونم می‌رسه؟ روشنه، مگه نه؟ روشنه و با این حال سوز زمستون داره. بیرون زمستونه؟ نه زمستون نیست. هنوز نه. از فصل طاقت‌فرسای تابستون گذشتیم و وارد حال‌وهوای پاییز شدیم. با برگ‌هایی که می‌افتن، سیاه و پوسیده می‌شن و بوی خوبی می‌دن». عشق و فقدان عشق نیز یکی از مضامین نمایشنامه «سوخته از یخ» است. آنچه در ادامه می‌خوانید قسمتی دیگر است از یکی از دیالوگ‌های سیبیل در این نمایشنامه؛ دیالوگی که سیبیل در آن خطاب به فرزندش از عشق سخن می‌گوید: «این چیزی که با اون مواجه شدی عشق نیست. اون‌قدرها که باید رنج نداره؛ خون نداره؛ خشونت نداره؛ تاریکی نداره. من تو رو به دنیا آوردم و وظیفه‌مه که ازت مراقبت کنم. این‌ها همه خواب و رؤیاست. شور و هیجان یه بچه‌ی نازپرورده‌ست. خودت رو اذیت می‌کنی. حواس خودت رو پرت می‌کنی. این اصلا مهم نیست. من دارم از روی تجربه حرف می‌زنم. می‌دونم عشق چیه. عشق یه مرد چراغ‌قوه‌به‌دست توی یه آپارتمان نیمه‌تموم نیست. مردی که پشت پاکت نامه می‌نویسه نیست. اگه یه مرد جوون بیاد، که شک دارم بیاد، ازش دوستانه پذیرایی می‌کنم. تعارف می‌کنم بشینه و یادش می‌دم که دنیا رو بشناسه. بعد راهی‌ش می‌کنم. همون‌جا ساکت نمی‌شینم تا شاهد ازدست‌رفتن یه زندگی باشم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.