|

چرا ما باور كرديم

گيسو فغفوري

آنچه بر ما در اين 48 ساعت گذشت، باوركردني نيست، كاش هيچ كس در هيچ گوشه جهان هم آن را هرگز تجربه نكند. هنوز در بهت و حيرت شوك كشته‌شدن مسافران پرواز 752 بوديم، هنوز سوگواري را آغاز نكرده بوديم كه شايعه‌اي پيچيد. آنچه در شبكه‌هاي اجتماعي گذشت، آنچه در خانواده‌ها و جمع‌هاي دوستانه گذشت، آن پريشاني، آن ازهم‌گسيختگي، آن اضطراب‌ها و دست به دعا شدن و آن همه حيرت، اندوه، غم و ناتواني كه درونمان اكنون نشسته است، از خود حادثه سهمگين‌تر بود. از همان لحظات اول شايعه‌اي پيچيد كه اين سقوط را اشتباه پدافندي يا موشكي مي‌دانست. عده‌اي هم موارد مديريتي را يادآوري كردند؛ اينكه بايد پروازها به خاطر امنيت انجام نمي‌شد و چرا انجام شده است.

اما همه ماجرا درست 24 ساعت بعد اتفاق افتاد. هر لحظه بر تعداد كساني كه معتقد بودند اشتباه پدافندي رخ داده است افزوده مي‌شد. از اكانت‌هايي كه چند روز از ساختشان نمي‌گذشت تا افرادي كه بارها حرف‌ها و تحريفشان از اتفاقات ثابت شده بود. حسن نمكدوست استاد رسانه خطاب به يكي از خبرنگاران فارسي‌زبان نوشت در هيچ كجاي مطلب شما استدلال و شواهدي براي اين سخنان پيدا نمي‌شود اما با حجم گسترده‌اي از فحش‌ها روبه‌رو شد. سقوط سهام بويينگ در اين مدت سرسام‌آور بود.
اما ناگهان ورق برگشت. اين بار چند مقام ناشناس پنتاگون و ترامپ بودند كه پا به ميدان گذاشته بودند. آنها اين سقوط را حاصل اشتباه ايران دانستند. نخست‌وزير كانادا و اوكراين وارد عمل شدند و اين نظريه را پذيرفتند.
حال و روز ايراني‌ها مثال‌زدني نبود، ايراني‌هايي كه تازه جمع زيادي از هم‌وطنان خود را از دست داده بودند. باور اينكه چنين اتفاقي رخ داده بود، از حد توان بسياري خارج بود. در چند دقيقه، بسياري دچار شوك عظيم شده بودند؛ شوك باوركردن اين ماجرا. بسياري دست به دعا برداشتند و با تمام وجود مي‌خواستند اين اتفاق رخ نداده باشد. حالا نوبت خاموش‌شدگان بود كه با قهقهه و شادي پا به عرصه بگذارند. آنان كه در اين مدت و پس از تصاوير تشييع ساكت بودند و حتي پيام تسليتي هم براي اين تراژدي غمبار هواپيما نداده بودند، انگار جان گرفتند و قدرت پيدا كردند تا خودشان را نشان دهند. بسياري استدلال كردند كه شكل انفجار و سقوط هنگام اصابت موشك متفاوت است، اما كسي نمي‌شنيد. راستي چرا بايد مشاور رسانه‌اي رئيس‌جمهور هشدار امنيتي بدهد، وقتي در هر گوشه شبكه‌هاي اجتماعي عكسي از عروسي يا جشن يا خلاصه فعاليت كشته‌شدگان وجود‌داشت؟
اما نكته مثبت، بيانيه هيئت دولت و شفافيتي بود كه در آن اشاره شده بود. در بيانيه اعلام شد اين پرواز با نقص فني و يك ساعت تأخير به پا خاسته است و از هر دولتي كه علاقه دارد براي حضور در تيم تحقيق دعوت شد تا شايد اندكي فضا آرام شود و صبر و توجه به دليل و سند افزايش يابد. اما واقعيت اين است كه جماعتي باور كرديم. ما باور كرده بوديم، فراموش كرده بوديم كه گوينده اين سخنان چند مقام ناشناس پنتاگون و رئيس‌جمهوري است كه روز قبلش قرار بود به كشورمان حمله كند. ما سخن او را بر سخن مسئولان كشورمان ارجح دانستيم و هنوز هم مطمئن نيستيم ترامپ و پنتاگون اشتباه كرده باشند. كفه ترازوي عدم اعتماد بيشتر به سمت مسئولان خودمان است. آيا اين مسئله هشداري ديگر نبود براي مسئولان، دولتمردان و تمام كساني كه هدايت جامعه را برعهده دارند كه فاجعه وحشتناك رخ‌داده را ببينند و دريابند؟
اينكه مردم كشوري، هر رفتار نادرستي را از مسئولان خود بپذيرند و آنان را قادر به انجام هر اشتباهي، هر سوءمديريتي، هر بي‌تدبيري و هر ناتواني‌اي بدانند وحشتناك‌تر از اين است كه آنان واقعا ناتوان باشند. مسئولان باور كنند كه بايد شيوه، راه و روش خود را عوض كنند. سخنان جامعه‌شناسان درباره ازهم‌گسيختگي اجتماعي، عدم اعتماد اجتماعي و... هيچ كدام شوخي نيست. ما مردمي هستيم كه همچون مسافران كشتي در باد با هر موجي كج مي‌شويم و به سويي مي‌رويم. كاش مسئولان ببينند، كاش مسئولان بشنوند.

آنچه بر ما در اين 48 ساعت گذشت، باوركردني نيست، كاش هيچ كس در هيچ گوشه جهان هم آن را هرگز تجربه نكند. هنوز در بهت و حيرت شوك كشته‌شدن مسافران پرواز 752 بوديم، هنوز سوگواري را آغاز نكرده بوديم كه شايعه‌اي پيچيد. آنچه در شبكه‌هاي اجتماعي گذشت، آنچه در خانواده‌ها و جمع‌هاي دوستانه گذشت، آن پريشاني، آن ازهم‌گسيختگي، آن اضطراب‌ها و دست به دعا شدن و آن همه حيرت، اندوه، غم و ناتواني كه درونمان اكنون نشسته است، از خود حادثه سهمگين‌تر بود. از همان لحظات اول شايعه‌اي پيچيد كه اين سقوط را اشتباه پدافندي يا موشكي مي‌دانست. عده‌اي هم موارد مديريتي را يادآوري كردند؛ اينكه بايد پروازها به خاطر امنيت انجام نمي‌شد و چرا انجام شده است.

اما همه ماجرا درست 24 ساعت بعد اتفاق افتاد. هر لحظه بر تعداد كساني كه معتقد بودند اشتباه پدافندي رخ داده است افزوده مي‌شد. از اكانت‌هايي كه چند روز از ساختشان نمي‌گذشت تا افرادي كه بارها حرف‌ها و تحريفشان از اتفاقات ثابت شده بود. حسن نمكدوست استاد رسانه خطاب به يكي از خبرنگاران فارسي‌زبان نوشت در هيچ كجاي مطلب شما استدلال و شواهدي براي اين سخنان پيدا نمي‌شود اما با حجم گسترده‌اي از فحش‌ها روبه‌رو شد. سقوط سهام بويينگ در اين مدت سرسام‌آور بود.
اما ناگهان ورق برگشت. اين بار چند مقام ناشناس پنتاگون و ترامپ بودند كه پا به ميدان گذاشته بودند. آنها اين سقوط را حاصل اشتباه ايران دانستند. نخست‌وزير كانادا و اوكراين وارد عمل شدند و اين نظريه را پذيرفتند.
حال و روز ايراني‌ها مثال‌زدني نبود، ايراني‌هايي كه تازه جمع زيادي از هم‌وطنان خود را از دست داده بودند. باور اينكه چنين اتفاقي رخ داده بود، از حد توان بسياري خارج بود. در چند دقيقه، بسياري دچار شوك عظيم شده بودند؛ شوك باوركردن اين ماجرا. بسياري دست به دعا برداشتند و با تمام وجود مي‌خواستند اين اتفاق رخ نداده باشد. حالا نوبت خاموش‌شدگان بود كه با قهقهه و شادي پا به عرصه بگذارند. آنان كه در اين مدت و پس از تصاوير تشييع ساكت بودند و حتي پيام تسليتي هم براي اين تراژدي غمبار هواپيما نداده بودند، انگار جان گرفتند و قدرت پيدا كردند تا خودشان را نشان دهند. بسياري استدلال كردند كه شكل انفجار و سقوط هنگام اصابت موشك متفاوت است، اما كسي نمي‌شنيد. راستي چرا بايد مشاور رسانه‌اي رئيس‌جمهور هشدار امنيتي بدهد، وقتي در هر گوشه شبكه‌هاي اجتماعي عكسي از عروسي يا جشن يا خلاصه فعاليت كشته‌شدگان وجود‌داشت؟
اما نكته مثبت، بيانيه هيئت دولت و شفافيتي بود كه در آن اشاره شده بود. در بيانيه اعلام شد اين پرواز با نقص فني و يك ساعت تأخير به پا خاسته است و از هر دولتي كه علاقه دارد براي حضور در تيم تحقيق دعوت شد تا شايد اندكي فضا آرام شود و صبر و توجه به دليل و سند افزايش يابد. اما واقعيت اين است كه جماعتي باور كرديم. ما باور كرده بوديم، فراموش كرده بوديم كه گوينده اين سخنان چند مقام ناشناس پنتاگون و رئيس‌جمهوري است كه روز قبلش قرار بود به كشورمان حمله كند. ما سخن او را بر سخن مسئولان كشورمان ارجح دانستيم و هنوز هم مطمئن نيستيم ترامپ و پنتاگون اشتباه كرده باشند. كفه ترازوي عدم اعتماد بيشتر به سمت مسئولان خودمان است. آيا اين مسئله هشداري ديگر نبود براي مسئولان، دولتمردان و تمام كساني كه هدايت جامعه را برعهده دارند كه فاجعه وحشتناك رخ‌داده را ببينند و دريابند؟
اينكه مردم كشوري، هر رفتار نادرستي را از مسئولان خود بپذيرند و آنان را قادر به انجام هر اشتباهي، هر سوءمديريتي، هر بي‌تدبيري و هر ناتواني‌اي بدانند وحشتناك‌تر از اين است كه آنان واقعا ناتوان باشند. مسئولان باور كنند كه بايد شيوه، راه و روش خود را عوض كنند. سخنان جامعه‌شناسان درباره ازهم‌گسيختگي اجتماعي، عدم اعتماد اجتماعي و... هيچ كدام شوخي نيست. ما مردمي هستيم كه همچون مسافران كشتي در باد با هر موجي كج مي‌شويم و به سويي مي‌رويم. كاش مسئولان ببينند، كاش مسئولان بشنوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.